ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Зытеухуар   'Iуэху еплъыкIэ'

Гугъэмрэ гъащIэмрэ я къежьапIэ

2021-02-02

  • Адыгэхэмрэ адыгэ-ермэлыхэмрэ ятеухуа фильм Мейкъуапэ щытрахыну Урысей Федерацэм ЩэнхабзэмкIэ и министерствэм жэрдэм къызэрыхилъхьам и хъыбарым Интернетым сыщрихьэлIат, гъэщIэгъуэн дыди сщыхъуат. Нахуэу щыжымыIами, зытепсэлъыхь Iуэхугъуэхэм япкъ иткIэ, а фильмыр кинорежиссер цIэрыIуэ, тхакIуэ, публицист Вэрокъуэ Владимир «Амыщ къуажэ» зыфIища и романым тращIыкIыну гурыщхъуэ сщIат, арщхьэкIэ зи гугъу ищIымрэ а тхыгъэмрэ зэхуаIуэху щымыIэу къыщIэкIащ. Ар щыгъэтауэ, Адыгэ Хэкум щыпсэу си цIыхугъэхэм къызэрызагъэщIамкIэ, хъарзынэу зэфIыхьэу хуежьа Iуэхур щаублам деж щыужьыхыжащ, Ермэлыхьэблэрэ (Армавиррэ) абы и Iэгъуэблагъэмрэ адыгэ-ермэлыхэм псэукIэу яIар кърибгъэлъэгъуэну жыли къуажи зэрыщымыIэр щхьэусыгъуэ ящIри. (Фигу къэдгъэкIыжынщи, адыгэ-ермэлыкIэ зэджэр ермэлыхэм ящыщ лъэпкъщ, XV лIэщIыгъуэм щегъэжьауэ Кавказ Ищхъэрэм щопсэу, зэрахьэр чыристан динми, зэрыпсалъэр адыгэбзэщ, зытетыр Адыгэ Хабзэщ).

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Iуэху еплъыкIэ

Мы махуэхэм

2019-12-07

  • Дыгъэгъазэм и 7, щэбэт
  •  ЦIыхухэр къызэрырашэкI авиацэм и дунейпсо махуэщ. 1944 гъэм дыгъэгъазэм и 7-м Чикагэ (США) Iэ щытрадзащ цIыхухэр къызэрырашэкI кхъухьлъатэхэм я лэжьэкIэр зыубзыху конвенцэм.
  • Урысейм и Дзэ-Хьэрш Къарухэм я инженер-авиацэ къулыкъум и лэжьакIуэхэм я махуэщ

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Iуэху еплъыкIэ, Хэха

Дунейпсо,  урысей экономикэхэм  къапэплъэр

2019-12-05

  • Нобель и саугъэтыр 2001 гъэм экономикэмкIэ зрата Стиглиц Джозеф (США) и зы жыIэгъуэ цIэрыIуэ хъуауэ щытащ 1990 гъэхэм. «Мыр сыту дуней гъэщIэгъуэн, къулейсызхэм къулейхэр ягъашхэу», — аращ фигу къэзгъэкIыжыр. ГушыIэ мащIэ хэлъу жиIами, дунейпсо экономикэм и ухуэкIэм фIыуэ щыгъуазэ щIэныгъэлIыр мы Iуэхум и лъабжьэм щIэлъым, дауи, фIы дыдэу щыгъуазэщ.
  • Сыт атIэ абы жиIэр экономикэм епха гугъуехьхэм теухуауэ?

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Iуэху еплъыкIэ

ЩреIу адыгэ  унэм  адыгэбзэ!

2019-09-14

  • Бзэр мылъкущ, ауэ ар дызытегужьеикI мылъкум хиубыдакъым. Ахъшэр Iэмалыншэу дыхуейуэ къыдолъытэри, хэкIыпIэ долъы-хъуэ нэхъыбэу къэдлэжьыну, къэдлэжьар дгъэбэгъуэну. Зы цIыхум и ахъшэр къыздыхуэзэм щигъэтIылъынукъым, хамэм и нэ къыздытемыхуэн, хамэIэ щемыIэбын къилъыхъуэнурэ щигъэбыдэнущ. ЗыгуэркIэ хагъэкIыжми, хаб-зэхъумэхэм екIуэлIэнущ, къаригъэгъуэтыжынущ, зыхуэфащэр игъэпшынэнущ. Бзэм апхуэдэу дыхуэсакъыу, дытегузэвыхьу, тхъумэу, дгъэбагъуэу хэт жиIэфын? МэкIуэдри гъуэгу тетщ, ауэ сыт пэдгъэуврэ, дауэ къедгъэлрэ?

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Iуэху еплъыкIэ

Лъэпкъым  зиужьыну дыхуеймэ

2018-07-07

  • Сыт хуэдэ лъэпкъми езым и дуней, и ехъулIэныгъэхэр иIэжщ. Апхуэдэ дыдэуи лъэпкъ къэс езым и цIыхум и теплъэр, и хьэл-щэныр, и зэхэщIыкIыр дыболъагъуж. Сытепсэлъыхьыну сыхуейщ, япэрауэ, адыгэ бзылъхугъэм и теплъэм, хэлъыпхъэ щэн дахэм, абы дунейм и зыужьыкIэм щигъэзащIэ къалэным.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Iуэху еплъыкIэ

Щхьэусыгъуэ щыIэн хуейкъым

2018-02-27

  • Иджырей зэманым нэхъ ухэзыгъаплъэ Iуэхухэм ящыщщ адыгэ хабзэмрэ бзэмрэ унагъуэхэм екIуу зэрыщызэрамыхьэжыр. Зи лъэпкъым зи гур хуэуз цIыхур, шэч хэмылъу, абы ирогузавэ икIи апхуэдэ щытыкIэр щилъагъукIэ, Iэмал къыхуигупсысыну яужь йохьэ.
  •   Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Iуэху еплъыкIэ

Ящыгъупщэжа кърым зекIуэ, е Къэнжал Iуащхьэм деж къыщыхъуахэр

2018-02-10

  • Къэбэрдейм ит Къэнжал бгым и деж 1708 гъэм щекIуэкIа зауэзэрылIыр кърым хъан Къаплъэн-Джэрий и махуэ мыгъуэт. Абы щыгъуэщ тэтэр пщы-уэркъхэм      я нэхъыфIыщхьэхэр къанэ щымыIэу Къэнжалыкъуэм щыдэкIуэдар. И къуэшыр, и къуэр, и армэм здришэжьа жыжьэрыуэ топхэм я нэхъыбэр зыфIэкIуэда езы хъаныр ерагъыу псэууэ къела къудейщ. Къаплъэн-Джэрий и щхьэ кърикIуа щIэщхъур Кърымым къыщыхуамыгъэгъуу, щхьэусыгъуи къамылъыхъуэу, къэралым нэгъуэщI хъан трагъэувауэ щытащ.
  •   Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Iуэху еплъыкIэ

Адыгэбзэр санскрит лъапIэм и къежьапIэ?

2018-01-20

  • Адыгэ Тенджыз (Мэржэхъу Мухьэмэд) Дзэлыкъуэ щIыналъэм щыщ Дзэлыкъуэ къуажэм 1943 гъэм накъыгъэм и 5-м къыщалъхуащ.
  • 1959 — 1964 гъэхэм Къэбэрдей-Балъкъэрым Радиовещанэмрэ телевиденэмкIэ и комитетым и хорым, къэрал уэрэджыIакIуэхэмрэ къэфакIуэхэмрэ я хорым щылэжьащ. 1964 — 1969 гъэхэм ар щыпсэуащ Латвие ССР-м и Даугавпилс къалэм. ЩэнхабзэмкIэ унэм и унафэщIу щытащ, «Электроинструмент» заводым и лэжьапIэ IэнатIэ зыбжанэм пэрытащ, абы къыдэкIуэуи щеджащ Даугавпилс дэт музыкально-педагогическэ институтым, Ригэ щыIэ политехникэ институтым, ауэ щхьэусыгъуэ гуэрхэм къыхэкIыу абыхэм ящыщ зыри къиухакъым. ГъэщIэгъуэнщ: и япэ Iуэтэжхэр (рассказхэр) дунейм къызэрытехьар латышыбзэщ.
  • Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Iуэху еплъыкIэ

ЕхъулIэныгъэщIэхэм дыхущIокъу

2017-11-29

  • Урысей Федерацэм и егъэджэныгъэ IэнатIэм иджырей лъэхъэнэм зэ хъуэкIыныгъэ инхэр  щокIуэкI. «Егъэджэныгъэм и хабзэхэр» къэрал дэф тэ рым къызэры щыгъэлъэгъуамкIэ, егъэ джэныгъэ IуэхущIапIэхэм автономие иратащ, абы щызэфIах егъэ джэныгъэ-гъэ сэ ны гъэ, щIэныгъэ, финанс, эко номикэ Iуэхугъуэхэм, абыхэм епха мардэхэм, методикэ Iэмалхэм, технологиехэм ятеухуа  хуи ты ныгъэхэр зэраIэм и щыхьэту. А Iуэху гъуэ хэм япкъ иткIэ, егъэ джэныгъэм  къы  хыхьащ тхы лъы щIэхэр, пособиещIэхэр, технологие пэ рытхэр. 21-нэ лIэ щIыгъуэм и школакIуэри куэдкIэ къыщ хьэщокI блэкIа лъэхъэнэм и еджакIуэм.
  •   Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Iуэху еплъыкIэ

ТекIуэныгъэм и Генералиссимус

2017-05-23

  • ТекIуэныгъэ Иныр илъэс 70 щрикъум и пэ къихуэу Урысей къэрал телевиденэм къагъэлъэгъуауэ щытащ Хэку зауэшхуэм и ветеран гуп Урысейм и Президент Путин Владимир зэрелъэIуар, Волгоград къалэм Сталинград фIащыжыну. Путыныр абы арэ-зы техъуащ, а Iуэхугъуэм теухуауи референдум зэрегъэкIуэкIын хуейр жиIащ. Сталин Иосиф мыхъумыщIагъэ фIэкIа имылэжьауэ либерал гуэрым щыжиIэм, Путиным абы жэуап иритыжыгъат мыпхуэдэу: «Индустриализацэр-щэ? Хэку зауэшхуэм ТекIуэныгъэ къыщытхьар-щэ?»
  •   Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Iуэху еплъыкIэ

Узыгъэгушхуэмрэ узыгъэпIейтеймрэ

2017-05-06

  • ГъащIэм нэхъ шынагъуэ дыдэу къыщыхъу Iуэхугъуэхэм ящыщщ зауэр. Ар щыIащ, щыIэщ, икIи, ди жагъуэ зэрыхъунщи, щыIэнущ. Къапщтэмэ, цIыхур къызэригъэщIрэ къыдогъуэгурыкIуэ а Iуэхугъуэхэр — иужьрей илъэс мини 5,5-м къриубыдэу цIыху меларди 3,5-м я гъащIэр зыхьа зауэ мин 15 екIуэкIащ. Къыхэгъэщыпхъэщ, абыхэм я нэхъыбэр зи къару илъыгъуэ, зи псэугъуэ цIыху узыншэхэт. Тхыдэм нэхъ зауэ гуащIэ дыдэу къыхэщыжри ЕтIуанэ дунейпсо зауэращ.
  • Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Iуэху еплъыкIэ

Чэрим Марианнэ: Зым хуэмыфI хьэдрыхэ кIуэркъым

2017-02-02

  • (КIэухыр. ПэщIэдзэр №№15 — 16-хэм  итщ).
  •  Удз гъэгъам жьы зэремызэгъым хуэдэу, зыIуплъэм и гуапэ ищIын хьэлыр зи лъым хэту къагъэщIа бзылъхугъэмрэ сабиймрэ зызыдрагъэкIун хуэмейм зытраухуэн хуей хъуху, ягухэр зэхэзехуэн мэхъу. Дин щэнхабзэм нэхъ щызекIуэр цIыхубзым и пщIэр хъума хъун папщIэ, езым и дахагъэр нэIурыт имыщIыныр зыукъуэдий гупсысэкIэрщ. Ауэ психологие и лъэныкъуэкIэ, езым и зыужьыныгъэм сыт нэхъ хуэщхьэпэр жыпIэмэ, гум дыхьэн IэкIуэлъакIуагъыр къыщимыгъэсэбэпыпхъэ утыку зэрыхъукIэ имыхуэнырщ.
  • Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Iуэху еплъыкIэ

Чэрим Марианнэ Зым хуэмыфI хьэдрыхэ кIуэркъым

2017-01-28

  • Сыту жьгъей дыщIэныкъуакъуэр!
  • ДизыгъэкIуэтри сыту ин!
  • Гъуэгу хуит пхызыш а къару лъэщым
  • ЗыпэщIэдмысэу зедгъэхьамэ,
  • Абрагъуэу дыздиузэщIынт.
  • ЗырикIщ зыIэрыдгъэхьэфахэр,
  • КъыдэхъулIахэм дагъэпуд;
  • Ямылъэгъуам, къызэрымыкIуэм
  • «ЗекIуэлI» дэ тхуэдэм фIимыщынт.
  • Рильке Райнер
  •  
  • Зи щхьэ пщIэ хуэзыщIыж дэтхэнэ цIыхури щIохъуэпс дунейм зэрытетам и нэщэнэ дахэ къызэринэкIыну. Арагъэнщ ехъулIэныгъэ щхьэкIэ зэпеуэныр дыпсэуху щIэдмыухыр. «ЖаIэнкIэ хъунум» адыгэм сыт щыгъуи мыхьэнэшхуэ ирет, и щIыхьыр зыIэт щытхъу игъэIуным къарууш-хуэ трегъэкIуадэ, мылъку хелъхьэ, щIакIуэкIапэ тоувэ, уеблэмэ псалъэм и гъэру къигъэщIа джэгуакIуэ факъырэм пщIэ лей хуещI.
  • Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Iуэху еплъыкIэ

Зыуэ щыт адыгэ тхыбзэр зэгъэпэщыным, анэдэлъхубзэр хъумэным ехьэлIауэ

2017-01-19

  •  Дуней псом икъухьауэ щыпсэу адыгэхэм я гуныкъуэгъуэ нэхъыщхьэхэм ящыщщ я адэжь       лъахэ зэримысыжымрэ къащIэхъуэ щIэблэм я анэдэлъхубзэр зэрафIэкIуэдымрэ. А IуэхугъуитIращ зэпхар лъэпкъыр адыгэ и цIэу дунейм къытенэныр е «мыпхуэдэ лъэпкъи щыIащ» къыхужаIэу тхыдэтххэм и гугъу ящIыжу фIэкIа и лъэпкъыщхьэ щымыIэжу хэкIуэдэжыныр.
  •   Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Iуэху еплъыкIэ

Унагъуэм и лъапIэныгъэхэр хъума зэрыхъунум егъэпIейтей

2016-12-07

  • Урысейм Анэм и махуэр щагъэлъапIэм ирихьэлIэу, Сэралъп Мадинэ и Арт-центрым зэIущIэ гъэщIэгъуэн щекIуэкIащ. Ар теухуауэ щытащ унагъуэмрэ абы        и лъапIэныгъэхэмрэ жылагъуэ узыншэм лъабжьэ зэрыхуэхъум. Зэхыхьэр къыхилъхьащ икIи къызэригъэпэщащ «Молодёжь Кабардино-Балкарии выбирает!» зэгухьэныгъэм.
  •   Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Iуэху еплъыкIэ