ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Зытеухуар   'Обозревателым и псалъэ'

Захуагъэр я гъуазэу

2018-11-07

  • Ди къэралым иджы хэIэтыкIауэ (хэбгъэзыхьмэ, зыуи) щамыгъэлъэпIэж Октябрь социалист революцэ иным нэхърэ нэхъ мыхьэнэшхуэ зиIа икIи дунейр зэзыгъэдзэкIа нэгъуэщI Iуэху ХХ лIэщIыгъуэм щыIакъым. Сыт хуэдиз трамыжыIыхьами, мы зэманым трамыжыIыхьми, дяпэкIэ тражыIыхьынуми яхущIэуфакъым, яхущIэуфэркъым икIи яхущIэуфэнукъым ар гуащIэрыпсэу цIыхум и сэбэп зыхэлъхэм тещIыхьауэ зэрыщытар. Пэжщ, цIыху куэд хэкIуэдащ, къэкIуэну насыпым щIэзэуахэм къемыхъулIахэр нэхъыбэжщ. АрщхьэкIэ сыт хуэдэ революцэм зэрыщIидзэри, ар зэриухри апхуэдэущ. Дунейм и Iыхьэ ханэм къыщыукъубея Октябрь революцэм Урысей империем и мызакъуэу, дуней псом и теплъэм зригъэхъуэжащ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Обозревателым и псалъэ

ЛIэщIыгъуэхэм  къапхокI

2018-11-03

  • — ЦIыхубэ зэкъуэтыныгъэм и махуэм  дэ дыхешэж Урысейм и дежкIэ хуабжьу гугъуу, хэбгъэзыхьмэ, псэзэпылъхьэпIэу щыта зэманым. 1603 гъэм къыщIидзэри, илъэсищкIэ уэгъу гуащIэ щыIащ, къэкIыгъэ псори зэхисхьэу. Абы Iуэхур хуабжьу зэщIигъэплъащ. ЦIыху мэжэщIалIэхэм щIыпIэ-щIыпIэхэм зы-къыщаIэтырт. Абыхэм ящыщ зыт Болотниковым къызэщIиIэтахэр. Нэхъ хьэлъэжу къэралым къытегуплIащ чристэн члисэр зэрызэкIэщIэкIар.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Обозревателым и псалъэ

Абы   нэхъыщхьэ  щыIэкъым

2018-10-13

  • 2005 гъэм  жэпуэгъуэм и 13 — 14-хэм  Налшык къыщыхъуахэм ятеухуауэ
  • Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхухэм ящыщ куэдым зэи ящыгъупщэжынукъым а махуитIыр. Пэжщ, ахэр дыгъэпсу, уи гур хьэуа къабзэм зыIэпишэу щытащ, арщхьэкIэ дэрэжэгъуэ псори пIэпигъэхурт адэкIэ-мыдэкIэ къыщылъалъэ автоматышэхэм. Щыхьэрыр Хэку зауэшхуэм и лъэхъэнэм хыхьэжа хуэдэт.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Обозревателым и псалъэ

Лъэ быдэ

2018-06-09

  • 1990 гъэм мэкъуауэгъуэм и 12-м РСФСР-м и ЦIыхубэ депутатхэм я япэ съездым Урысейм и Къэрал суверенитетым и IуэхукIэ Декларацэр къищтащ. Абы псом япэ иригъэщырт (нэхъыщхьэу къилъытэрт) и Конституцэмрэ и законхэмрэ. А Iуэхум мыхьэнэшхуэ иIащ: а зэманым СССР-м и республикэ куэдым езыхэм я суверенитетым теухуа унафэ къащтащ икIи а хабзэм ахэр зыми и унафэ щIэмыт къэралым хуигъакIуэрт. Абы къыдэкIуэу, яхъуэжащ Урысей Совет Федеративнэ Социалист Республикэм зэреджэри — ар Урысей Федерацэ хъуащ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Обозревателым и псалъэ

Гъунапкъэншэ икIи уахътыншэ

2018-05-09

Илъэсхэр макIуэ, мафIэ лыгъейм ди къэралыр щыхэта зэманыр кIуэ пэтми нэхъ жыжьэ мэхъу. АрщхьэкIэ дунейр къызэриухуэрэ щынэхъ гуащIэ икIи лъапсэрыхыу щыта Хэку зауэшхуэр дэ зэи тщыгъупщэжынукъым. Ди адэшхуэхэм абы щызэрахьа лIыгъэр сыт щыгъуи щытынущ быдагъэмрэ лIыхъужьыгъэмрэ я щапхъэу. Апхуэдэ псэзэпылъхьэпIэ лъэхъэнэхэр тхыдэм зэи хэгъуэщэжыркъым.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Обозревателым и псалъэ, Хэха

Абы уриджэгу хъунукъым

2018-04-17

  • Дунейр езым и тепщэныгъэм щIэту зыкъэзылъы-тэж США-м аргуэру бзаджэнаджагъэ зэхищIыхьащ и жагъуэгъухэм яхибжэ къэралхэм ящыщ зым хуэгъэзауэ. Зи гугъу тщIыр, дауи, къызэрывгурыIуащи, куэд щIауэ зауэм и бэлыхьым хэмыкI Сириерщ. Иджы дыдэ абы и къалэ Думэ «томагавк» ракетэхэр ириутIыпщащ, Асад Башар а щIыпIэм химие Iэщэ къыщигъэсэбэпа хуэдэу щхьэусыгъуэ ищIри.
  •   Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Обозревателым и псалъэ

Долъагъу я зэфIэкIхэр зыхуэдэр

2018-03-30

  • Сталиным и тетыгъуэм лей зыкIэлъызэрахьэр «цIыхубэм и бийуэ» къалъыта цIыху щхьэхуэхэм я закъуэтэкъым. Абыхэм яхэхуэрт лъэпкъ псохэри. Тхы­дэджхэм зэрыжаIэмкIэ, СССР-м и зэманым я лъахэм ирагъэкIащ псори зэхэту лъэпкъ 61-рэ. Хуабжьу ди жагъуэ зэрыхъущи, абыхэм яхэтащ игъащIэ лъандэрэ ­къуэшым хуэдэу къыддэгъуэгурыкIуэ балъкъэрхэри.
  •   Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Обозревателым и псалъэ

Жыжьэ къыщожьэ

2018-03-08

  • Дэ къыддэгъуэгурыкIуэ нэхъ гуфIэгъуэ махуэхэм ящыщщ Гъатхэпэм и 8-р. А махуэм дэ, цIыхухъухэм, дигу къыдогъэкIыж ди анэхэм, ди щхьэгъусэхэм, ди пхъухэм, бзылъхугъэ псоми ди гъащIэм щаIэ мыхьэнэр зэрыгъунапкъэншэр. Пэжщ, абы дэ дегупсысын хуейт илъэсым и зэман псоми. Апхуэдэу хъуну къыщIэкIынщ зэгуэри…
  •   Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Обозревателым и псалъэ

Хьэгъэщагъэхэмрэ зэпэщIэувэныгъэхэмкIэ псыхьа зэман

2017-11-04

  • Къэралыр къезыгъэлар цIыху къызэрыгуэкIхэм я лIыгъэрщ
  • Илъэс 400 хуэдиз и пэкIэ Урысейр щытыкIэ хьэлъэм къихутащ. Псори зэхэзэрыхьат: дин Iуэхухэри, политикэри, псэуныгъэ и лъэныкъуэкIэ цIыхухэм я мыарэзыныгъэри. Мыпхуэдэущ ар зэрыщытар.
  •   Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Обозревателым и псалъэ

Илъэс блэкIахэм дариплъэжмэ…

2017-09-01

  • Дунейм тет нэхъ лъэпкъыжь дыдэхэм ящыщ адыгэхэр сыт щыгъуи щIэхъуэпсащ езыхэм я къэралыгъуэ къызэрагъэпэщыным. Тхыдэ жыжьэр щыхьэт тохъуэ зэгуэр  ар абыхэм яIэу зэрыщытам. АрщхьэкIэ щытыкIэ зэмылIэжьыгъуэхэм икIи хуабжьу гугъусыгъухэм куэдрэ ихуэу къэгъуэгурыкIуа ди лъэпкъэгъухэм иужькIэ къэралыгъуэр яхузэтеухуэжакъым, абы мызэ-мытIэу пэгъунэгъу хуэхъуауэ щытами.
  •   Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Обозревателым и псалъэ

ТхыдэщIэм и къежьапIэр

2017-06-10

  • Мэкъуауэгъуэм и 12-м дгъэлъапIэр ипэжыпIэкIэ къэрал гуфIэгъуэщ — Урысейм и махуэрщ. 2002 гъэр къэсыху ар Урысейм и Къэрал суверенитетым теухуа декларацэр къыщащта махуэу яIэту щытащ. Мы ­гуфIэгъуэр УФ-м и къэрал махуэшхуэ нэхъ «ныбжьыщIэ» дыдэхэм ящыщщ икIи ар ехьэлIащ абы и тхыдэщIэм.
  •   Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Обозревателым и псалъэ

ГуащIэрыпсэухэм къахуигъэщIат

2017-04-29

  • Иджы дгъэлъапIэ гуфIэгъуэм нэхъапэм СССР-м зэрыщеджэу щытар ГуащIэрыпсэухэм я дунейпсо зэакъылэгъуныгъэм и махуэущ. Ар иджыри къэрали 142-м щаIэт. Языныкъуэхэм, псалъэм и хьэтыркIэ, США-м, Японием, Австралием мыр щагъэлъапIэр нэгъуэщI зэманщ. Индиери яхэту, къэрал 80-м накъыгъэм и 1-р гуфIэгъуэу къыщалъытэххэркъым.
  •   Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Обозревателым и псалъэ

А тIур зэгуэхыпIэ зимыIэщ

2016-11-08

  • Дэ, нэхъыжьхэр, сыт щыгъуи хуабжьу дригушхуэу щытащ ди къэралым и щыхьэр Москва щекIуэкI дзэ парадхэм. Абыхэм ягъэбыдэрт дызыщыпсэу СССР лъэщым зыри къызэрытемыкIуэнумкIэ тхэлъ фIэщхъуныгъэр.
  •   Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Обозревателым и псалъэ

Урысейм и гъуэгущIэ

2016-11-04

  • Иджыри къэс мащIэкъым «щэкIуэгъуэм и 4-м дгъэлъапIэр сыт хуэдэ махуэшхуэ»? — жаIэу щIэупщIэхэр. Куэдым иджыри къалъытэ ар ЗэгурыIуэныгъэмрэ зэкIужыныгъэмрэ я махуэу. Апхуэдэу, щэкIуэгъуэм и 7-р зэрахъуэкIауэ щытащ 1996 гъэм. Ауэ УФ-м и Президентым и УказкIэ 2005 гъэм большевикхэм я зэманым «Октябрь Социалист Революцэ Иным и махуэу» щытар «ЦIыхубэ зэкъуэтыныгъэм и махуэ» хъуащ, лIэщIыгъуэ зыбжанэ и пэкIэ щэкIуэгъуэм и 4-м Урысейм щекIуэкIа Iуэхухэм тращIыхьри.
  • Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Обозревателым и псалъэ

Дуней псом пщIэ щиIэщ

2016-09-03

  • Куэд зи фэм дэкIа ди щIыналъэм и цIыхухэм илъэс 95-рэ и пэкIэ я хъуэпсапIэр къайхъулIащ. Абыхэм ягъуэтащ лIэщIы­гъуэ куэдкIэ я нэ къызыхуикIар — япэ дыдэу адыгэ­хэмрэ балъкъэрхэмрэ я лъахэм къэралы­гъуэ теплъэ игъуэтащ.
  •  
  • Большевикхэм ягъэзэщIащ къы­зэрагъэгугъар: лъэпкъ псоми щхьэхуэу щытынымкIэ, тхыбзэ яIэнымкIэ лъабжьэхэр зэтрау­хуащ. Псори хъарзынэ хуэ­дэт, арщхьэкIэ иджыри лъэпощхьэпо, зэфIэмыхьэныгъэ куэд Iуэхум хэлът. Ар къызыхэкIри гурыIуэгъуэт: щIэ псоми тыншу зэи гъуэгу ягъуэтыркъым. Апхуэдэуи ­хъуащ. Октябрь революцэр текIуа иужь къэбэрдейхэмрэ балъкъэрхэмрэ хагъэ­хьащ Бгырыс Автоном Совет Социалист Республикэм. АрщхьэкIэ а зэгухьэныгъэр емыгупсысауэ къызэрагъэпэщауэ къы­щIэкIащ. Ар иужькIэщ къащыгурыIуэжар. Псалъэм и хьэтыркIэ, парт, къэрал лэжьакIуэ цIэрыIуэ Микоян Анастас и гукъэкIыжхэм къыщегъэлъагъуэ къэбэрдейхэмрэ балъкъэрхэмрэ а зэгухьэныгъэм зэрыхагъэхьар къезэгъыу зэрыщымытар: «А зэгухьэныгъэм хэт лъэпкъхэр мус­лъымэн диным фIэкIа зыми зэпищIэртэкъым, ахэр экономикэкIи, псэуныгъэм ехьэлIа нэ­гъуэщI псомкIи щхьэхуэт. Хэбгъэзыхьмэ, къэбэр­дейхэмрэ балъкъэрхэмрэ здэкIуэр Владикавказтэкъым, атIэ Псыхуабэ бэзэрырт». Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Обозревателым и псалъэ