ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Зытеухуар   'Обозревателым и псалъэ'

ЛIэщIыгъуэхэм я джэ макъ

2019-09-07

  • Зэман кIыхькIэ пэплъащ адыгэхэр я къэралыгъуэм. Пэжщ, жыжьэ уIэбэмэ, ди лъэпкъым ар мызэ-мытIэу зэраIам шэч хэлъкъым. Дригушхуэ хъунущ дунейпсо тхыдэм щыяпэ мамыр зэгурыIуэныгъэр цIыхубэ цивилизацэм и гущэ Пасэрей Мысырым хьэтхэм илъэс щэ ныкъуэ пIалъэкIэ къращIылIауэ зэрыщытам. Ар ди иджырей гъащIэм зыкIи къыпыщIакъым, къызэрежьам хуэ-дэуи кIуэдыжащ. Адыгэхэр куэдрэ пэгъунэгъу дыдэ хуэхъуащ я хъуэпсапIэм. Мыбдеж дигу къыщыдгъэкIыжынщ пщышхуэ Инал Нэху лъэпкъым и къудамэ псори зы ищI зэрыпэтар. Ауэ, Тхьэм иухатэкъыми, хунэмысу дунейм ехыжащ. НэгъуэщI щапхъэхэри къыпхуэхьынущ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Обозревателым и псалъэ

Ар  псоми  дыдейщ

2019-06-12

  • Сыт хуэдэ гуфIэгъуэми щIэдзапIэ иIэщ. Урысейм и махуэм тхыдэшхуэ иIэкъым — ар гъэлъэпIэн зэрыщIадзэрэ куэд щIакъым. 1990 гъэм мэкъуауэгъуэм и 12-м РСФСР-м и цIыхубэ депутатхэм я япэ съездым къыщащтащ РСФСР-м и Къэрал суверенитетым и декларацэр. 1992 гъэм мэкъуауэгъуэм и 12-м ар ди къэралым щагъэуващ «Урысей Федерацэм и Къэрал суверенитетым и декларацэр къыщащта махуэу». А илъэс дыдэм фокIадэм и 25-м зыхуэфащэ зэхъуэкIыныгъэхэр халъхьащ «Лэжьыгъэм теухуа законхэм я кодексым». Ауэрэ, 1998 гъэм мэкъуауэгъуэм и 12-м цIыхухэм телевиденэкIэ защыхуигъазэм УФ-м и Президент Ельцин Борис къыхилъхьащ дяпэ-кIэ а гуфIэгъуэр «Урысейм и Махуэу» яIэтыну. А цIэр къэрал унафэ хъуащ 2002 гъэм Лэжьыгъэ кодексыщIэ къащта иужь.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Обозревателым и псалъэ

УасэкIэ дыкъикIуэтакъым

2019-05-09

  • Нобэ догъэлъапIэ ди гуфIэгъуэ нэхъ ин дыдэр — ТекIуэныгъэм и махуэр. Хэку зауэшхуэр цIыхум и тхыдэм щынэхъ ин дыдэу икIи щынэхъ гущIэгъуншэу щытащ…

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Обозревателым и псалъэ

Гъэкъэси, сыт щыгъуи

2019-04-30

  • Щхьэусыгъуэ зимыIэ щыIэкъым. Апхуэдэ дыдэщ мы зэманым Гъатхэмрэ Лэжьыгъэмрэ я гуфIэгъуэу дгъэлъапIэ Накъыгъэм и 1-р. Зэуэ жытIэнщи, абы и лъабжьэхэр куущ. Накъыгъэ гуфIэгъуэхэр ягъэ лъапIэу щытащ Пасэрей Римым и зэманми. Тхьэ гуащэ Майя и щIыхькIэ ирахьэжьэ а Iуэхур хэIэ тыкIауэ  къекIуэкIащ. Накъыгъэм и япэ махуэм гъатхэм и  гуфIэгъуэу, щIыуэпсым и къэщIэрэщIэжыгъуэу  Урысейм щагъэуващ Пётр Езанэм и тетыгъуэми.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Обозревателым и псалъэ

Къэзахъстан: зэблэкIыгъуэхэм я лъэхъэнэ

2019-03-21

  • Дызыпэмыплъа хъыбарыщIэ къытIэрыхьащ — псори дызэсэжа Назарбаев НурсулътIан вэсэмахуэ Къэзахъстаным и президентыгъэр зыщхьэщихащ. Фигу къэдгъэкIыжынщи, ар а къэралым 1989 гъэм и мэкъуауэгъуэм къыщыщIэдзауэ и Iэтащхьэт (нэгъуэщIу жыпIэмэ, илъэс 30-м нэблэгъауэ).

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Обозревателым и псалъэ

Зэхуэдэныгъэр къыщежьэр

2019-03-07

  • Дунейр къызэриухуэрэ цIыхубзхэр нэхъ дэкъузауэ, я хуитыныгъэхэр нэхъ мащIэу къогъуэгурыкIуэ. А зэхуэмыдэныгъэм и Iэужьхэр ноби гъащIэм и IэнатIэ зэмылIэужьыгъуэхэм щыболъагъу. Жыжьэ дыIэбэнкъыми, Урысейм и цIыхубзхэм мы зэманым я курыт лэжьапщIэр зэрыхъур цIыхухъухэм я улахуэм и процент 75-рщ. Пэжщ, ар елъытауэ къыщIэкIынущ я лэжьыгъэм и хьэлъагъми.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Обозревателым и псалъэ

Захуагъэр я гъуазэу

2018-11-07

  • Ди къэралым иджы хэIэтыкIауэ (хэбгъэзыхьмэ, зыуи) щамыгъэлъэпIэж Октябрь социалист революцэ иным нэхърэ нэхъ мыхьэнэшхуэ зиIа икIи дунейр зэзыгъэдзэкIа нэгъуэщI Iуэху ХХ лIэщIыгъуэм щыIакъым. Сыт хуэдиз трамыжыIыхьами, мы зэманым трамыжыIыхьми, дяпэкIэ тражыIыхьынуми яхущIэуфакъым, яхущIэуфэркъым икIи яхущIэуфэнукъым ар гуащIэрыпсэу цIыхум и сэбэп зыхэлъхэм тещIыхьауэ зэрыщытар. Пэжщ, цIыху куэд хэкIуэдащ, къэкIуэну насыпым щIэзэуахэм къемыхъулIахэр нэхъыбэжщ. АрщхьэкIэ сыт хуэдэ революцэм зэрыщIидзэри, ар зэриухри апхуэдэущ. Дунейм и Iыхьэ ханэм къыщыукъубея Октябрь революцэм Урысей империем и мызакъуэу, дуней псом и теплъэм зригъэхъуэжащ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Обозревателым и псалъэ

ЛIэщIыгъуэхэм  къапхокI

2018-11-03

  • — ЦIыхубэ зэкъуэтыныгъэм и махуэм  дэ дыхешэж Урысейм и дежкIэ хуабжьу гугъуу, хэбгъэзыхьмэ, псэзэпылъхьэпIэу щыта зэманым. 1603 гъэм къыщIидзэри, илъэсищкIэ уэгъу гуащIэ щыIащ, къэкIыгъэ псори зэхисхьэу. Абы Iуэхур хуабжьу зэщIигъэплъащ. ЦIыху мэжэщIалIэхэм щIыпIэ-щIыпIэхэм зы-къыщаIэтырт. Абыхэм ящыщ зыт Болотниковым къызэщIиIэтахэр. Нэхъ хьэлъэжу къэралым къытегуплIащ чристэн члисэр зэрызэкIэщIэкIар.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Обозревателым и псалъэ

Абы   нэхъыщхьэ  щыIэкъым

2018-10-13

  • 2005 гъэм  жэпуэгъуэм и 13 — 14-хэм  Налшык къыщыхъуахэм ятеухуауэ
  • Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхухэм ящыщ куэдым зэи ящыгъупщэжынукъым а махуитIыр. Пэжщ, ахэр дыгъэпсу, уи гур хьэуа къабзэм зыIэпишэу щытащ, арщхьэкIэ дэрэжэгъуэ псори пIэпигъэхурт адэкIэ-мыдэкIэ къыщылъалъэ автоматышэхэм. Щыхьэрыр Хэку зауэшхуэм и лъэхъэнэм хыхьэжа хуэдэт.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Обозревателым и псалъэ

Лъэ быдэ

2018-06-09

  • 1990 гъэм мэкъуауэгъуэм и 12-м РСФСР-м и ЦIыхубэ депутатхэм я япэ съездым Урысейм и Къэрал суверенитетым и IуэхукIэ Декларацэр къищтащ. Абы псом япэ иригъэщырт (нэхъыщхьэу къилъытэрт) и Конституцэмрэ и законхэмрэ. А Iуэхум мыхьэнэшхуэ иIащ: а зэманым СССР-м и республикэ куэдым езыхэм я суверенитетым теухуа унафэ къащтащ икIи а хабзэм ахэр зыми и унафэ щIэмыт къэралым хуигъакIуэрт. Абы къыдэкIуэу, яхъуэжащ Урысей Совет Федеративнэ Социалист Республикэм зэреджэри — ар Урысей Федерацэ хъуащ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Обозревателым и псалъэ

Гъунапкъэншэ икIи уахътыншэ

2018-05-09

Илъэсхэр макIуэ, мафIэ лыгъейм ди къэралыр щыхэта зэманыр кIуэ пэтми нэхъ жыжьэ мэхъу. АрщхьэкIэ дунейр къызэриухуэрэ щынэхъ гуащIэ икIи лъапсэрыхыу щыта Хэку зауэшхуэр дэ зэи тщыгъупщэжынукъым. Ди адэшхуэхэм абы щызэрахьа лIыгъэр сыт щыгъуи щытынущ быдагъэмрэ лIыхъужьыгъэмрэ я щапхъэу. Апхуэдэ псэзэпылъхьэпIэ лъэхъэнэхэр тхыдэм зэи хэгъуэщэжыркъым.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Обозревателым и псалъэ, Хэха

Абы уриджэгу хъунукъым

2018-04-17

  • Дунейр езым и тепщэныгъэм щIэту зыкъэзылъы-тэж США-м аргуэру бзаджэнаджагъэ зэхищIыхьащ и жагъуэгъухэм яхибжэ къэралхэм ящыщ зым хуэгъэзауэ. Зи гугъу тщIыр, дауи, къызэрывгурыIуащи, куэд щIауэ зауэм и бэлыхьым хэмыкI Сириерщ. Иджы дыдэ абы и къалэ Думэ «томагавк» ракетэхэр ириутIыпщащ, Асад Башар а щIыпIэм химие Iэщэ къыщигъэсэбэпа хуэдэу щхьэусыгъуэ ищIри.
  •   Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Обозревателым и псалъэ

Долъагъу я зэфIэкIхэр зыхуэдэр

2018-03-30

  • Сталиным и тетыгъуэм лей зыкIэлъызэрахьэр «цIыхубэм и бийуэ» къалъыта цIыху щхьэхуэхэм я закъуэтэкъым. Абыхэм яхэхуэрт лъэпкъ псохэри. Тхы­дэджхэм зэрыжаIэмкIэ, СССР-м и зэманым я лъахэм ирагъэкIащ псори зэхэту лъэпкъ 61-рэ. Хуабжьу ди жагъуэ зэрыхъущи, абыхэм яхэтащ игъащIэ лъандэрэ ­къуэшым хуэдэу къыддэгъуэгурыкIуэ балъкъэрхэри.
  •   Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Обозревателым и псалъэ

Жыжьэ къыщожьэ

2018-03-08

  • Дэ къыддэгъуэгурыкIуэ нэхъ гуфIэгъуэ махуэхэм ящыщщ Гъатхэпэм и 8-р. А махуэм дэ, цIыхухъухэм, дигу къыдогъэкIыж ди анэхэм, ди щхьэгъусэхэм, ди пхъухэм, бзылъхугъэ псоми ди гъащIэм щаIэ мыхьэнэр зэрыгъунапкъэншэр. Пэжщ, абы дэ дегупсысын хуейт илъэсым и зэман псоми. Апхуэдэу хъуну къыщIэкIынщ зэгуэри…
  •   Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Обозревателым и псалъэ

Хьэгъэщагъэхэмрэ зэпэщIэувэныгъэхэмкIэ псыхьа зэман

2017-11-04

  • Къэралыр къезыгъэлар цIыху къызэрыгуэкIхэм я лIыгъэрщ
  • Илъэс 400 хуэдиз и пэкIэ Урысейр щытыкIэ хьэлъэм къихутащ. Псори зэхэзэрыхьат: дин Iуэхухэри, политикэри, псэуныгъэ и лъэныкъуэкIэ цIыхухэм я мыарэзыныгъэри. Мыпхуэдэущ ар зэрыщытар.
  •   Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Обозревателым и псалъэ