ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Зытеухуар   'Щикъухьащ адыгэр дунеижьым'

Псэм къигъэщIа сурэтхэр

2018-10-23

  • ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым иджыблагъэ щекIуэкIащ Тыркум щыпсэу ди лъэпкъэгъухэм я щIэблэ Бзаджэ Эргун и сурэтхэм я гъэлъэгъуэныгъэ гъэщIэгъуэн.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Щикъухьащ адыгэр дунеижьым

Щикъухьащ адыгэр дунеижьым

2017-10-07

Иорданием хамэ къэрал IуэхухэмкIэ и министрым и япэ къуэдзэ Бырмамыт Фэуаз Эфиопием и пащтыхь Хайле Селассие I кърегъэблагъэ. Амман къалэ, 1972 гъэ

Зыхыхьэхэр: Щикъухьащ адыгэр дунеижьым

Хэхэс тхакIуэ телъыджэ

2016-12-06

  • Хьэткъуэ Умарщ (Омер СейфеддинкIэ зэджэжыр) иджырей        тырку литературэм и новеллэ жанрым и лъабжьэр зыгъэтIылъар. ТхакIуэ-реалистым, тырку литературэм и мызакъуэу, дунейпсо литературэм увыпIэ хэха щеубыд.
  •   Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Щикъухьащ адыгэр дунеижьым

2016-11-16

Иорданием шынагъуэншагъэмкIэ и министр Къандур Изэт хуэзащ Ираным и шахиншах Мухьэмэд Реза Пехлеви. 1959 гъэ.

Зыхыхьэхэр: Щикъухьащ адыгэр дунеижьым

ХамэщІым щыужьыха вагъуэ Шыгъэлыгъуэ (Окай) Мерал

2016-10-01

  • Шыгъэлыгъуэ Мерал 1959 гъэм фокIадэм и 20-м Тыркум — Анкара къалэм къыщалъхуащ. Тыркудзэм и полковникыу тIысыжа и адэ Шыгъэлыгъуэ Iэта дызэрыт зэманым фирмэ гуэрхэм я чэнджэщэгъуу мэлажьэ, Хасэ федерацэм и тхьэмадэщ. Мерал и анэ Думэнхэ япхъу Тюркан унэгуащэу щытащ, куэд щІауэ псэужкъым. Iэта дзэм хэт пэтми, адыгагъэр зэи зыщигъэгъупщакъым, я бынитIми — Мэжидрэ Мералрэ — я анэдэлъхубзэр ирагъэщIэфащ зэщхьэгъусэхэм.
  •   Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Щикъухьащ адыгэр дунеижьым

Гугъэмрэ лъагъуныгъэмрэ

2016-08-24

  • ШыщхьэуIум и 16-м КъБР-м и Лъэпкъ музейм къыщызэIуахащ адыгэ пхъурылъху Омар Аднан и IэдакъэщIэкIхэм я гъэлъэгъуэныгъэ гъэщIэгъуэн, «Гугъэмрэ лъагъуныгъэмрэ» зыфIищар.
  •   Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Щикъухьащ адыгэр дунеижьым

Акъбей Исхьэкъ: Си псэм анэдэлъхубзэмкIэ зигъэнщIыркъым

2016-07-19

  • Псэ зыIутхэм цIыхум нэхърэ нэхъ бэшэч яхэткъым. Абы щыхьэт техъуэ щапхъэ куэдыкIей къыпхуэхьынущ, ди жагъуэ зэрыхъунщи. Псалъэм папщIэ, истамбылакIуэхэм ятелъа бэлыхьыр, тхьэмыщкIагъэр, яшэча гугъуехьыр апхуэдизкIэ инщи, уи гур къызэфIэмынэу къанэркъым а псом ущегупсыскIэ. Ауэ сыт хуэдэ гугъуехьми къелащ цIыхубэр, къелащ зэкъуэтти, зэрыIыгъти.
  • Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Щикъухьащ адыгэр дунеижьым

Мыгъуагъэ къызыхэкIыр

2014-05-14

  • Урысейм зауэ къызэрыдищIылIэ лъандэрэ зы къэрали къыддэIэпыкъуакъым кавказ лъэпкъхэм. Тырку сулътIаным деж куэдрэ дгъэкIуащ лIыкIуэ, къыткъуэувэнкIэ, къыддэIэпыкъункIэ дыщыгугъыу, ауэ абы къытхуищIа щыIэкъым. Персиеми дгъэкIуащ лIыкIуэ, иужьрейуэ Мэхъмэт Алий зыхуэдгъэза фIэкIа дызэхащIыкIакъым.
  •   Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Щикъухьащ адыгэр дунеижьым

2013-08-21

  • Хэкупсэхэр
  • Лъэпкъ къуэпсыр зэпызыщIэж Шыгъушэ Хъусен
  • УафэхъуэпскIым идза щыблэр IэубыдыпIэншэу щIылъэм къохуэхри, зы­лъэ­­Iэсыр еущыкъуей. Кавказым щыпсэу лъэпкъхэм апхуэдэу къатехуат Урыс-Кавказ зауэр. Ди адыгэ лъэпкъри дунеижьым и дурэшхэм дикъухьат. Зы адэ-анэм къилъхуахэр зэ­лъэ­мыIэсыжыфу хамэ къэралхэм игуэша хъуауэ, лъэпкъ къуэпсхэр зэпычауэ нобэр къыздэсым йокIуэкI. Я щхьэ хуимыту лъэп­къыр зрагъэбгына ди адэжьхэр куэд щIащ дунейм зэрехыжрэ. Анэ бгъа­фэм щIача сабийуэ хэкум къыхуэпабгъэу я дунейр яхьащ. Абыхэм яху­зэфIэкIар зыщ, я щIэблэм уэсят къыхуагъэнэнырщ: «Хэкужьым вгъэзэж, къуэш-шыпхъухэр къэвгъуэтыж, адэжь лъапсэ фекIуэлIэжи, лъэпкъыр зыуэ зэкъуэвгъэувэж».
  • Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Щикъухьащ адыгэр дунеижьым

2013-07-05

ДжылахъстэнейкIэ йоджэ Тыркум щыщ Мараш вилайетым хиубыдэ Гёксун щIыналъэм. Иджыблагъэ мыбы щыщ Къарэ-Ахьмэд къуажэм адыгэ хьэгъуэлIыгъуэ щекIуэкIащ. Къэзышэр Сирием щыщт, яшэр - Тыркум.

Тыркум щыщ Дюзджэ къалэм адыгэ хьэгъуэлIыгъуэ щокIуэкI. Утыкум итщ зэрышахэр - Сирием щыщ Жэмыхъуэ Жанрэ Тыркум щыпсэу Балъкъэр Джумхьуррэ.

Зыхыхьэхэр: Щикъухьащ адыгэр дунеижьым

Зэхэгъэж тщIыркъым

2013-07-04

  • Тыркум хыхьэ Кахраманмараш къалэм и Iэтащхьэ Пойраз Мустэфа Мараш вилайетым къепха адыгэ къуажэхэм иджыблагъэ кIуэри зыщиплъыхьащ, абы дэсхэм я псэукIэр зригъэлъэгъуащ, я гурыгъу-гурыщIэхэм зыщи­гъэгъуэзащ. А «зекIуэм» зред­гъэ­хьэлIэри, унафэщIым  упщIэ зыбжанэкIэ зыхуэдгъэзащ.
  •  
  • Зиусхьэн Мустэфа, Мараш къалэм лъэпкъ куэд щопсэу. Абыхэм я лъэпкъ хабзэхэр зэрахьэным, я щэнхабзэр, я бзэр яхъумэжыным теу­хуауэ уиIэ гупсысэхэмкIэ укъыддэгуэшамэ, ди гуапэт. Псалъэм папщIэ, адыгэхэм дауэ уахущыт?
  • — Япэрауэ, фIыщIэ фхузощI мыпхуэдэ Iэмал къызэры­зэф­там­ щхьэкIэ. Пэжщ, илъэс мин хъуауэ лъэпкъ зэхуэмыдэхэр щыпсэу мы хэкум дэ псори дрицIыхущ. Ауэ Кавказ щэнхабзэм, адыгэхэм я хабзэм ди дежкIэ мыхьэнэ хэха иIэщ. Мыр ауэ сытми жы­сIэр­къым. Илъэсищэ Iэджэ щIауэ дэ Iуэху дахэ куэд зэдыдощIэ.
  • Адыгэхэм сэ фIыуэ сыкъа­цIыху, лъэпкъым ехьэлIа щэнхабзэ фестивалхэр зэгъусэу илъэс къэс идогъэкIуэкI. Къапщтэмэ, сэ езым Кав­каз лъэпкъхэм куэд щIауэ пщIэш­хуэ яхузощI. Сэ щIыпIэ, Iуэ­хугъуэ куэдым сра­гъэблагъэ. Абыхэм сыщы­кIуи сыхунэмысу къыщыз­гъани къохъу. Ауэ адыгэхэм срагъэблэгъауэ зэи къэз­гъэнакъым, уеблэмэ сы­хуэ­пIа­­щIэу апхуэ­дэщ ди зэ­IущIэм. Ар къызы­хэ­­кIыр сыт жы­пIэ­мэ, дызэ-джа тхылъхэм, тлъэгъуахэм, зэхэтхахэм ятепщIыхьмэ, адыгэхэр лIы­гъэш­хуэ зыхэлъ, цIыхуфI лъэпкъщ. Сытым дежи я гур зэIухауэ апхуэдэщ. Тхыдэм ухэплъэжу щыт­ми, дапщэщи пэжым и телъхьэ, щыуагъэ зыIэ­щIэ­мыкI цIыхубэщ.
  • Лъэпкъ зэхэгъэж зыщIым сэ срителъхьэкъым. Дэтхэнэми и бзэ, и хабзэ ихъумэжу къекIуэкIыныр ди къэралым и къулеигъэщ. Сэри абы зы хэлъхьэныгъэ мащIэ хуэс­щIы­ну си гуапэщ.
  • Зы мазэ дэкIмэ, Мараш къа­лэм и парк нэхъ ин дыдэр къызэIутхынущ, ар зэб­гъу­зэнатIэу метр мин щитху мэхъу. А жыг хадэм Черкес Аслъэнбей и цIэр фIэтщащ. Фэри фощIэ нэгъабэ абы и  фэеплъ къызэ­ры­зэIут­хар. Ар иредгъэхьэлIащ адыгэхэм я лъэпкъ щэнхабзэ фес­ти­валым. Дэ гурэ псэкIэ дызэрылъагъуу аращ. Адыгэхэм я хабзэкъым «къыт­хуэ­фщIэ» жаIэу. Абы нэхъри дыт­­­ригъэгушхуэу тхузэфIэ­кIымкIэ сыт щыгъуи защIы­до­­гъакъуэ. Дэ мы Iуэхум по­ли­тикэ гупсысэкIэ лъэпкъ хэтлъхьэркъым.
  • — Мараш къалэм, адыгэхэм я мызакъуэу, курди, бошна­къи, нэгъуэщI лъэпкъхэри щоп­сэу. Абыхэм я зэхущы­ты­­­кIэр сыт хуэдэ, щызэгу­ры­мы­Iуэ къэ­хъурэ?
  •  — Пэжщ, Мараш къалэм Къуэ­кIыпIэмкIэ къикIа ди ­къуэш курдхэри щопсэу. НэгъуэщI лъэпкъ зэмылIэу­жьы­гъуэхэри дэсщ. Ахэр псори зэгурыIуэу, зэдэIуэжу апхуэдэщ. Гурэ псэкIэ дызэбгъэдэтщ жысIэмэ, пцIы супсынукъым. Сыт хуэдэ лъэпкъым щыщми, гуныкъуэгъуэ гуэр иIэу зыкъытхуигъэзамэ, зэрыт­хузэфIэкIкIэ дызэры­дэIэпыкъуным иужь дитщ. Ди къа­лэм и унафэщIу сагъэува нэужьи абы и пэкIи сэ лъэпкъ зэхэгъэж зэи сщIа­къым. Мы Iуэхум цIыхугъэрэ гуа­пагъэкIэ убгъэдыхьэн ­хуейуэ аращ, армыхъумэ политикэ еплъыкIэм дызэфIи­гъэкIуэдынри хэлъщ. Апхуэдэ Iуэху зезыхуэхэм дэ Iэмал еттынукъым. НетIэ зэры­жысIа­щи, дэтхэнэми и бзэр, и щэнхабзэр ихъумэжы­ным­кIэ Iэмал псори къыхузэдгъэ­пэщынущ.
  • Адыгэхэр къапщтэмэ, ­илъэс куэд дыдэ хъуауэ дызэдопсэу, тхыдэм уриплъэжми, къыщыгъэ­лъэгъуакъым ахэр зыгуэрым емызэгъауэ, лей кIэлъызэ­рахьауэ. Абы ипкъ иткIэ, ди зэхущытыкIэр фIыщ, къэ­кIуэ­нум зэгъусэу дыхуолажьэ, абы щыгъуэми щхьэж и лъэпкъ хъугъуэ­фIыгъуэр IэщIэхуркъым.
  •  
  • Емуз Баязыт.
  • «Хуитыныгъэ» радиом и корреспондент. Тырку.

Зыхыхьэхэр: Щикъухьащ адыгэр дунеижьым

Абгъуэншэ бзухэр

2013-06-29

  •   Зауэ щекIуэкI Сирием, псоми зэ­рытщIэщи, адыгэ куэд (мини 100 хуэдиз) щопсэу. Махуэ къэс теле­ви­денэкIэ, газеткIэ щыгъуазэ дыхуохъу а къэралым къыщыхъухэм. Ауэ, дауи, абы къыщекIуэкI псор да­гъэлъагъуркъым икIи жаIэр­къым. Ар Iуэху пщIырэ Интернетым уихьэмэ, узыгъэгузавэ куэд щыболъагъу. Зыри жыIэн хуей­къым — абы теухуа сурэтхэм псори къаIуатэ…
  •   Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Щикъухьащ адыгэр дунеижьым

Нихьэт и хъуэпсапIэхэр

2013-06-29

  • Мустэфа Нихьэт Сирием къиIэпхъукIыу и хэгъуэгум къэкIуэжахэм ящыщщ. «И хэгъуэгум» щIыжытIэм и щхьэусыгъуэщ Къэрэшей-Шэрджэсыр и хэку дыдэу къызэрилъытэм. НэгъуэщI­ жыIэкIэ къызэремыкIур зэуэ къыдгуригъэIуащ щIалэм, «ди хэгъуэгум» зэрыжытIар тIэкIуи и жагъуэ хъууэ. Афэрым, дэри ди гуапэщ Нихьэт­ хамэу зимылъытэжу и гуращэм хуэщыпкъэжрэ лъэпощхьэпохэм къапимыкIуэту зэрыпсэур.
  •   Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Щикъухьащ адыгэр дунеижьым

2013-06-29

  • Къуэшыркъуей
  • Сыкъызэрыжэпхърэ, си хэкужьыр си хъуэпсапIэт
  • Иджыблагъэ «Адыгэ пса­лъэ» газетым и хьэщIэщым къригъэблэгъат Сирие Хьэрып Республикэм илъэс и пэкIэ къиIэпхъукIыжа ди лъэпкъэгъу Пэунэж Яшар.
  •   Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Щикъухьащ адыгэр дунеижьым

Гугъэр атэ кIэныжъ

2013-06-29

  • Мыекъопэ районымкIэ къутырэу Калининым щыпсэурэ Шорэ Мы­хьамэт ищагу тызыдахьэм, лэжьэныр зикIэсэ адыгэ унагъом тыкъызэрифагъэр зэу зыхэтшIагъ: мэшэлахьэу ар щагубзыухэм зэлъабгъэщтыгъ. НэгушIоу къытпэгъокIыгъэ бысымгуащэм унэм тызырегъэблагъэм, нэIуасэ зыфэтшIыгъ. Мыхьамэт ишъхьэгъусэу Тамбый Саидэ кIэлэцIыкIу санаториеу «Росинка» зыфиIорэм врач-педиатрэу, кIэлэцIыкIу сымэ­джэщым офтальмологэу ащэлажьэ. Ащ нэмыкIэу Саидэ культурэмкIэ народнэ университетэу Н.К. Крупскэм ыцIэкIэ щытыр (Краснодар дэт) 1991-рэ илъэсым арапыбзэкIэ зэдзэкIакIоу къыухыгъ. Мыхьамэтрэ Саидэрэ сабыитIу зэдапIу. Япшъэ­шъэжъыеу Марям илъэси 9 ыныбжь, я 5-рэ лицееу Мыекъуапэ дэтым ия 2-рэ класс къыухыгъ, яшъэожъыеу Нарт илъэси 6 ыныбжь, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм макIо.
  • Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Щикъухьащ адыгэр дунеижьым