ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Зытеухуар   'ТхылъыщIэ'

Нартхэм я хъугъуэфIыгъуэ

2022-05-19

  • «Москва къалэм лъэпкъхэмкIэ и унэ» къэрал  бюджет IуэхущIапIэмрэ (ГБУ «МДН») ТIажь Альбинэ и фондымрэ (ФАТ) илъэс зыбжанэ хъуауэ ирагъэкIуэкI «Нартхэм я хъугъуэфIыгъуэ» зыфIаща дунейпсо арт-проектыр. Абы и епщIанэ зэхыхьэм хиубыдэу, проектым и цIэджэгъуу зэхаша фестиваль-зэхьэзэхуэм къыщыхахащ нарт эпо-сым ехьэлIауэ сабийхэм ящIа сурэт нэхъыфIхэр.
  •  

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: ТхылъыщIэ

КъуэщIысокъуэхэ: тхыдэмрэ нобэрей гъащIэмрэ

2022-05-05

  • Урыс тхыдэтх цIэрыIуэ Ключевский Василий зэгуэр итхыгъащ: «Адэжьхэм я дуней тетыкIам щыгъуазэ защыхуэтщIым деж, дэ абыхэм я къуэрылъхухэм я гъащIэрщ къэтхутэри зэдгъащIэри. НэгъуэщIу жыпIэмэ, дыкъызытекIахэм я псэукIар щыдджкIэ, ди щхьэкIэ зыдогъэунэхуж, дызыхуэдэр къыщIыдогъэщыж, щIэрыщIэу нэIуасэ зызыхудощIыж. Зи блэкIар зымыщIэ цIыхум зытет дунейм щищIэри щилэжьри нэсу зэхищIыкIынкIэ Iэмал иIэкъым, къыщежьэри зыхущIэкъури къыгурыIуэнукъым. ЦIыхум цIыхукIэ ущеджэнур абы къегъэжьапIэ хуэхъуам и хъуэпсапIэхэм къыпищэу, ар гъащIэм хипщэу щытмэщ. Адэжьхэр псэущ я цIэр къитIуэхункIэ, я IуэхущIафэхэм пытщэхункIэ». Пэжагъ ин зыхэлъ мы псалъэхэр гум куэдрэ къыдредзей лъэпкъхэм я къекIуэкIыкIам теухуауэ тхылъыщIэ дунейм къытехьэху. ИпэжыпIэкIэ, адыгэ жылэм и гъащIэм къыпызыщэ Iуэхугъуэу, цIыхубэр зэзыгъэплъыж къэхъукъащIэу зыкъыуагъэлъытэ апхуэдэ лэжьыгъэшхуэхэм. Ара ды-дэщ дызэгупсысар иджыблагъэ «Принт Центр» тхылъ тедзапIэм къыщыдэкIа, «КъуэщIысокъуэхэ: тхыдэмрэ нобэрей гъащIэмрэ» фIэщыгъэ зиIэ тхылъыр щытлъэгъуам.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: ТхылъыщIэ

Адыгэ къамылым и щIэнгъуазэ

2022-04-16

  • Адыгэ Республикэм щIыхь зиIэ и сурэтыщI, ХудожествэхэмкIэ Урысей академием и дипломат ГъукIэ Замудин и «Адыгэ къамыл» тхылъышхуэм лъэтеувэ щращIэкIащ Сэралъп Мадинэ и арт-центру Налшык дэтым. Тхылъыр къаIэрыхьэну хуейуэ дунейм къытехьэн ипэ и уасэр хэзылъхьахэм щIэныгъэлIыр щаIущIэ пшыхь гуапэт ар. Фигу къэдгъэкIыжынщи, мы нэхъапэIуэкIэ Замудин и Iэдакъэ къыщIэкIащ адыгэхэм я лъэпкъ гъуазджэр лъабжьэ зыхуэхъуа лэжьыгъэ зыбжанэ: «Искусство адыгской циновки» (1991), «Учимся играть на шичепшине» (2014), «Атлас черкесского (адыгского) шичепшине» (2016).

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: ТхылъыщIэ

Дуней гупкIэм имыс лъэпкъ щыIэкъым  

2022-04-14

  • Котляровхэ Викторрэ Мариерэ я тхылъ тедзапIэм иджыблагъэ къыщыдэкIащ ди хэкуэгъу бзылъхугъэ, Санкт-Петербург щыпсэу Щоджэн Аксанэ и тхылъыщIэ. «Вечные узы» («Ныбжьрей зэпыщIэныгъэхэр») – аращ зэреджэр и ухуэкIэкIи, зытеухуакIи, къиIэт IуэхугъуэхэмкIи зыми емыщхь, хьэлэмэтыщэу зэхэт тхылъ гъэщIэгъуэным. «Дуней гупкIэм имыс лъэпкъ щыIэкъым, зыри къылъэмыIэсу бгы жьанэм ису зыкъыщыхъужми», – жиIэгъащ пасэрей гупсысакIуэ гуэрым. Щоджэн Аксанэ и Iэдакъэ къыщIэкIа тхылъыщIэм шэч къытрыуигъэхьэжыркъым ар зэрыпэжым. ГъадэщIыдэм хэкIуэдэжауэ къыпщыхъу тхыдэ къэхъукъащIэ куэдым романым и лIыхъужьхэр нэрымылъагъу къуэпскIэ ирепх, абыхэмрэ, нэгъуэщIу жыпIэмэ, адыгэм къыхэкIамрэ лъэпкъ щIэжымрэ зэкIэришхэу.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: ТхылъыщIэ

Адыгэбзэм хьэрфу хэтыр  зи налкъутналмэс

2022-03-15

  • Налшык дэт «Принт-Центр» типографием иджыблагъэ къыщыдэкIащ «Гъуэгу къыхихам хуэпэжу» фIэщыгъэ зиIэ тхылъ купщIафIэ. Ар ирагъэхьэлIащ КъБР-м щIэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, ЩIэныгъэхэмкIэ Урысей Академием и Президиумым, КъБР-м и Правительствэм я щIыхь тхылъхэр зыхуагъэфэща БищIо Борис Чэмал и къуэм и илъэс 70 юбилейм.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: ТхылъыщIэ

Тхыдэр зи  лъабжьэ  повесть

2022-02-15

  • Котляровхэ Викторрэ Мариерэ я тхылъ тедзапIэм къыщыдэкIащ Щэрдан Анатолэ и «Восьмая горизонталь Черкесии» повестыр.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: ТхылъыщIэ

ГъащIэм ухэзыгъаплъэ

2022-02-12

  • «Адыгэ псалъэ» газетым и щIэджыкIакIуэхэр щыгъуазэщ хъэтI щхьэхуэ яIэжу нобэрей адыгэ литературэм лъэ быдэкIэ хэува тхакIуэхэр редакцэм зэрыщылажьэм. Абыхэм ящыщщ Чэрим Марианнэ. Шэч хэмылъу, газетеджэхэм ящIэж абы и «ЛIы иримыкъу» романыр — ар, Iыхьэ-Iыхьэурэ зэпыудауэ, «Адыгэ псалъэм» къытеддзауэ щытащ. Мы махуэхэм хъыбар гуапэ къытIэрыхьащ — тхылъ щхьэхуэу дунейм къытехьащ Чэримым и IэдакъэщIэкIыр. Iыхьищу зэхэлъ романыр къыщыдэкIащ Бекъул Iэниуар и «Принт Центр» тедзапIэм.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: ТхылъыщIэ

Зэманым декIуу

2022-02-10

  • Аппаевэ Жаухар «Запечатленное время» зыфIища и тхылъыщIэр теухуащ Къэбэрдей-Балъкъэрым и гъуазджэмрэ щэнхабзэмрэ къахулъыкъуэкI лъэпощхьэпохэм, ахэр сыт щыгъуи политикэм, экономикэм, цIыхубэ гъащIэм епхауэ зэрыщытым.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: ТхылъыщIэ

Тхыдэмрэ нобэмрэ зэпызыщIэ

2022-01-25

  • ИлъэсыщIэ тыгъэ пэлъытэ хъуащ гъэ блэкIам и кIэм ди газетым и лэжьакIуэ, тхакIуэ Фырэ — Къаныкъуэ Анфисэ романищу зэхэт и «Хьэтхэр» трилогиер Бекъул Iэниуар игъэлажьэ «Принт-центр» тедзапIэм къызэрыщыдэкIар. ФIыщIэ лей хуэфащэщ мылъку и лъэныкъуэкIэ тхылъым щIэгъэкъуэн хуэхъуа «Адыгэ дуней» лъэпкъ фондми.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: ТхылъыщIэ

Лъэпкъ щIэныгъэм и къигъэхъуапIэ

2022-01-22

  • Адыгэхэм ящыщу «Мимэ» уэрэдыр зэхэзымыха куэд щыIэу къыщIэкIынкъым. И къуэрылъху-пхъурылъху цIыкIухэр щигъэджэгукIэ, анэшхуэм куэд дыдэрэ мы псалъэхэр хилъхьэурэ жиIэрт:
  • Мимэ, мимэ,
  • Мимэ и анэр мэлъаIуэ,
  • Ар щIэлъаIуэр джэд къуртщ,
  • Джэд къуртыжьыр
  • мэгъуалъхьэ,
  • Вагъуэм пэбжу къреш,
  • Удзым и пэбжу ирешажьэ,
  • Хьэ мэшыпэм ныхешэ,
  • Шупсанэпкъым щощыпэ,
  • ПкъынэфафIэм хощыпыхь,
  • Хьэч лъабжьэм щIешэ,
  • ШэщIыдэм зыщеухь.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: ТхылъыщIэ

ЩауэцIыкIу Людмилэ и тхылъыщIэ

2022-01-18

  • КъБР-м егъэджэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, культурологие щIэныгъэхэм я кандидат, Кавказ Ищхъэрэм ГъуазджэхэмкIэ и институтым и кафедрэм и унафэщI, егъэджакIуэ ЩауэцIыкIу Людмилэ иджыблагъэ Бекъул Iэниуар и тхылъ тедзапIэм къыщыдигъэкIащ Къэзанокъуэ Жэбагъы теухуа тхылъыщIэ: «XVIII лIэщIыгъуэм и узэщIакIуэ Къэзанокъуэ Жэбагъы и философиер адыгэ щэнгъасэм зэрыпыщIар».

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: ТхылъыщIэ

ГъащIэшхуи  щIэупщIэшхуи иIэнущ

2021-11-20

  • Адыгэбзэм хузэхалъхьауэ псалъалъэ зэмылIэужьыгъуэхэр дунейм къытехьащ — псалъэгъэнахуэ, зэзыдзэкI, фразеологие, пэжырытхэ, нэгъуэщI жыпIэми. Мыбы и лъэныкъуэкIэ ди Iуэхухэр Iейкъым. Ауэ, апхуэдэу щытми, дяпэкIи длэжьын хуейр мащIэкъым. Къытпэщытхэм, куэд щIауэ дызыхущыщIэхэм ящыщщ ХьэцIыкIу Рае ди пащхьэ кърилъхьа лэжьыгъэщIэри. Ар къалэну зыхуигъэувыжу илъэс бжыгъэкIэ елIэлIа, зи гуащIэ псэемыблэжу езыхьэлIа Рае фIыщIэ лей хуэщIыпхъэщ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: ТхылъыщIэ

Дзэлыкъуэ щIыналъэм и бзылъхугъэхэр

2021-11-18

  • Котляровхэ Мариерэ Викторрэ я тхылъ тедзапIэм къыщыдэкIащ Дзэлыкъуэ щIыналъэм и бзылъхугъэ гуащIафIэхэм ятеухуа «Зольчанка» тхылъыр. Абы елэжьащ Джатэ Руслан, Бжьахъуэ Ранетэ, КъуэщIысокъуэ Iэсият сымэ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: ТхылъыщIэ

«Адыгэ щэнхабзэ хышхуэр ди адэ щIэинщ»

2021-11-17

  • Псалъащхьэу къэтщта псалъэухар фIэщыгъэ хуэхъуащ дызэрыт илъэсым дунейм къытехьа тхылъым. Ар и IэдакъэщIэкIщ Тыр-кум къыщыхъуа, Мюнхен щыIэ Адыгэ Хасэм и къудамэм и тхьэмадэу илъэс куэдкIэ лэжьа Къардэн Хьусний.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: ТхылъыщIэ

Дыщыгъуэщакъым  тхыдэм, жыуегъэIэ…

2021-11-16

  • Котляровхэ Викторрэ Мариерэ я тхылъ тедзапIэм иджыблагъэ къыщыдэкIащ ди хэкуэгъу бзылъхугъэ, Бытырбыху щыпсэу Щоджэн Аксанэ и тхылъыщIэ. «Къапхъэнхэмрэ пащтыхьыгъуэхэмрэ» — аращ зэреджэр и ухуэкIэкIи, зытеухуакIи, къиIэт IуэхугъуэхэмкIи зыми емыщхь, хьэлэмэтыщэу зэхэт тхылъ гъэщIэгъуэным. «НэгъуэщIу къекIуэкIатэмэ» жыIэгъуэр блэкIам пхуехьэлIэркъым — къэхъуам, екIуэкIам дерс къыхэпхыфынуращ, абы пхухэлъхьэни зэпхъуэкIыжыни хэлъкъым. Ауэ псалъэ зэгъэпэщам и Iэмалхэр зэмылIэужьыгъуэ куэд хъум къыщынэркъым, и зэфIэкIхэри инщ. Нобэрей дунейм диплъу къэхъуам ди акъыл хэтлъхьауэ щытамэ, зэрыхъунур ди нэгу къызэрыщIыхьэр апхуэдизкIэ нахуэу тхыгъэм щызэкIэлъыгъэкIуащи, шэч хэлъкъым, тхылъеджэм ар гукъинэж зэрыщыхъунум икIи къызэрищтэнум.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: ТхылъыщIэ