ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Зытеухуар   'Махуэку'

Лъэмыжлъагэхэм я къалэ

2020-01-23

Алжирым и Константинэ къалэр и инагъкIэ къэралым щыещанэщ. Илъэс минитIым нэблагъэ ипэкIэ бгыщхьэм тращIыхьа мы жылагъуэр тенджыз Курыхым километр 80-кIэ пэгъунэгъущ икIи абы укIуэн папщIэ ауз куухэр зэпыбупщIын хуей мэхъу. Абы ухуэзышэри къалэр цIэрыIуэ зыщIа лъэмыж лъагэхэрщ. Мыбы дэт унэшхуэхэри езыхэм я ухуэкIэкIэ нэгъуэщI алжир къалэхэм къащхьэщокI. Аращ цIыху куэд зыплъыхьакIуэ щIэкIуэр.

Зыхыхьэхэр: Махуэку

Псыкъелъэ телъыджэ

2020-01-16

Игуасу псым километр 1320-рэ и кIыхьагъщ икIи абы зэпещIэ Аргентинэмрэ Бразилиемрэ. Иужьрейм и Куритибэ къалэм и гъунэгъуу Игуасу псори зэхэту псыкъелъэ щхьэхуэ-щхьэхуэу 270-у зэкIэщIокI. Ахэр йохуэх метр 75-кIэ. Апхуэдэ телъыджэ илъэс минищэ хуэдиз ипэкIэ щIыр зэрыхъеям къыдэхъуауэ къалъытэ. ЩIыпIэр зрагъэлъагъун папщIэ цIыху куэд дыдэ ма-кIуэ. 1986 гъэм ар ЮНЕСКО-м и дуней- псо щIэиным щыщ Iыхьэу ягъэуващ.

Зыхыхьэхэр: Махуэку

2019-12-26

  • Шэшэн Республикэм Урысейм и чемпионат щекIуэкIащ «аэротрубные дисциплины» жыхуаIэмкIэ. Ар къызэрагъэпэщат спецназым и Урысей университетымрэ УФ-м парашют спортымкIэ и федерацэмрэ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Махуэку

Дэнэ здахьынур?

2019-12-12

  • Къэралыр ахъшэм къызэгуеч, ауэ къулейсызхэм
  • я сомитI зэпыхьэркъым
  •  Урысейм и Правительствэм къылъыкъуэкIащ зыпэмылъа гугъуехь: абы ищIэркъым псоми къыдигъахуэурэ зэхуихьэса ахъшэшхуэр къызэригъэсэбэпыну щIыкIэр. Ноль защIэу пщыкIущ (!) пыту ягъэхъыбар. ДыщыгуфIыкI хъун хуэдэщ — апхуэдэу щыщыткIэ, дыкъулейщ, дызыхуей дгъуэту дыпсэунущ… Ауэ щхьэ ди улахуэхэр цIыкIу, гъуэгухэр, сымаджэщхэр, школхэр щхьэ зыхуей хуамыгъазэрэ? ИкIэм-икIэжым, сыт дыщIэкъулейсызыр? ЦIыхухэм ядэIэпыкъуну и чэзу хъуакъэ? А упщIэхэм жэуап ягъуэтыркъым.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Махуэку

Италие, Венеция

2019-11-21

  • Италием и къалэ цIэрыIуэхэм ящыщ Венецие ныбжьышхуэ иIэщ. Ди эрэм и пэкIэ лIэщIыгъуэ етхуанэм а щIыпIэр цIыхухэм псэупIэ ящIат, ауэ къалэ теплъэ щигъуэтар ди эрэм и ебгъуанэ лIэщIыгъуэрщ. Абы къыщыщIэдзауэ епщыкIуханэ лIэщIыгъуэр иухыху «гъуэгу псори а къалэм пхокI» жыхуаIэм хуэдэу щытащ, КъухьэпIэ Европэмрэ КъуэкIыпIэмрэ я сатуущIхэм я зэблэкIыпIэу. Абыхэм я фIыщIэщ а къалэр зэрыщыту музей пэлъытэу ди зэманым къызэрысар.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Махуэку

Зэм уанэгум къихутэрт, зэми къихурт…

2019-11-14

  • Маршал  Конев  Иван  и  гъащIэрдэгъэзеигъуэрэкъегъэзыхыгъуэузэхэлът
  • Совет Союзым тIэунейрэ и ЛIыхъужь Конев Иван ди ТекIуэныгъэм хэлъхьэ ныгъэшхуэ дыдэ хуэзыщIа цIыхущ. Абы и унафэм щIэту зауэм мыхьэнэ ин зиIэ Iуэху куэд щызэфIагъэкIащ. Ауэ и гъащIэр зы пщалъэм иту зэпIэзэрыту щытакъым — щылъэпэрапи къэхъуащ. 1897 гъэм дыгъэгъазэм и 28-м къалъхуа Иван мэзауэу лэ жьэн щIи дзащ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Махуэку

Я напIэр хуадэкъым

2019-11-14

  • Ельцин  и  министрхэр  я  хэкуу  щытам  къыхуодзэлашхэ
  • Уегупсыс зэрыхъунумкIэ, 90 гъэхэм ирагъэкIуэкIа лэжьыгъэм кърикIуахэр ялъагъу нэхърэ езыхэр зыщалъхуа къэралым пэIэщIэ защIмэ нэхъ къащтащ. Ахэр икIи арэзыкъым.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Махуэку

УэфIтэкъым, атIэ   уэтIпсытIт

2019-10-24

  • Илъэс 55-рэ ипэкIэ Хрущёв Никитэ унафэщI къулыкъухэр щхьэщахащ
  • Куэдым къалъытэ а цIыхум ди къэралым «уэфIыр» кърихьэжауэ, ауэ тхыдэдж цIэрыIуэ Спицын Евгений а Iуэхум нэгъуэщIу йоплъ. Абы жэуап зыбжанэ къритащ «Комсомольская правда» газетым и лэжьакIуэм и упщIэхэм.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Махуэку

Къэралым и утыку нэхъыщхьэ

2019-10-10

  • Албание
  • Скандербег и цIэр зезыхьэ утыкур Албанием и щыхьэр Тиранэ щаухуащ ар фашист Италием щыIэщIэлъа зауэ зэманым: Муссолини жыджэру архитектурэ лэжьыгъэ щригъэкIуэкIырт Рим и «адрыщI щIыналъэхэм». Къэралыр социализмэм и гъуэгум техьа иужь утыкум къращIэкIащ жылагъуэ унэ зыбжанэрэ Сталин Иосиф и статуерэ. Зэман дэкIри, иужьрейр зэрахъуэкIащ Албанием и лъэпкъ лIыхъужь, къэралыр Тыркум и тепщэныгъэм къыщIэгъэкIыным щIэбэна Скандербег и фэеплъышхуэкIэ.

Зыхыхьэхэр: Махуэку

Гаванэ и Театр иныр

2019-09-26

  • Дуней псом щыцIэрыIуэщ Кубэм и щыхьэр Гаванэ и унэ гъуэзэджэр. Ар 1838 гъэм мэлыжьыхьым и 15-м къызэIуахащ. Иджы гъуазджэм и щIэин хьэ-лэмэтыщэхэм ящыщ а хъугъуэфIыгъуэр Кубэм и Лъэпкъ балетым и зыгъэлъэгъуапIэщ. Апхуэдэу театрым хэтщ концерт щат пэшхэр, галереехэр, н.къ.
  • 1914 — 1915 гъэхэм унэ абрагъуэм и иджырей теплъэр игъуэтащ. Абы зэгуэрым концертхэр щатащ Карузо Энрикэ, Плисецкая Майе, Павловэ Аннэ, Шон Тед сымэ, нэгъуэщI артист цIэрыIуэхэм.

Зыхыхьэхэр: Махуэку

 Дапщэщ  къыщыпыкIынур  фэрыщIыгъэм?

2019-09-12

  • Депутатхэм къыхалъхьэ жэрдэм куэд — аращ я къалэныр
  • Псори зыхуэгъэзар къэралым и Iуэхухэмрэ цIыхухэм я псэукIэмрэ егъэфIэкIуэныр ара хуэдэщ. Мис абыхэм ящыщ зыр: цIыхухэр хуит мыщIын лэжьапIитI зэдахьу: ар абыхэм къатохьэлъэ. Зы IэнатIэ фIэкIа пэрымытмэ, я гъащIэри узыншагъэри хъума хъунущ…

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Махуэку

Къэралхэр зэпызыщIэ

2019-09-12

  • Дыщэм и закъуэкъым лъапIэр
  • Зэманым зызэрехъуэкI, псым и жапIэр зэрихъуэжым хуэдэу. Къэралхэр зэм зэпэгъунэгъу мэхъу, зэми зэбгъэдокIыж. Мыбы географие Iуэху гуэри хэлъкъым. ЗэрыгурыIуэгъуэщи, псори зэлъытар щхьэж и фейдэ зыхэлъырщ. ИкIэм-икIэжым, абы лъэныкъуэ ирегъэз политикэ лъэпощхьэпохэри. Зэдэлэжьэныгъэр лъэныкъуитIми къазэрыхуэщхьэпэм щыхьэт тохъуэ къэтхьыну щапхъэхэр.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Махуэку

Дунейпсо фIыгъуэхэм хабжэ

2019-09-12

  • Салвадор къалэр и инагъкIэ Бразилием щыещанэщ, Баия штатым и щыхьэрщ. Мыбы зэхэзэрыхьауэ щопсэу Африкэмрэ Бразилиемрэ щыщ лъэпкъхэм къатехъукIа цIыхухэр. Тодуз-ус-Сантус псыдэжыпIэ телъыджэм Iус къалэр хуабжьу цIэрыIуэщ ХVII — ХVIII лIэщIыгъуэхэм яухуа унэ, псэуалъэ дахащэхэмкIэ. Къалэм и кур ЮНЕСКО-м и Дунейпсо фIыгъуэхэм ящыщу къалъытэ.

Зыхыхьэхэр: Махуэку

Зихуэдэ щымыIэ  школхэр

2019-09-05

  • Сабийхэм еджэн щIадзэжащ, ауэ ахэр здэкIуэ школхэр хуабжьу зэщхьэщокI зыщыщ къэралхэр зэрызэмыщхьым хуэдэу. Мы тхыгъэм дэ куэдрэ къыщыдгъэсэбэпын хуей хъунущ «дыдэ» псалъэр.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Махуэку

Къалэ  зэтIолъхуэныкъуэхэр

2019-09-05

  • ЮНЕСКО-м и Дунейпсо ЩIэинхэм яхэтщ Австрием и Гальштат къалэр. Ауэ мы сурэтым щыфлъа-гъур абы и зэтIолъхуэныкъуэ къалэрщ, Гуандун Китай провинцэм щаухуарщ. Ар зэфIэгъэувэным псори зэхэту доллар мелуан 940-рэ трагъэкIуэдащ. И гъуэгухэри, члисэри, тхыпхъэщIыпхъэхэри хэту пхъэм къыхащIыкIа унэхэри Гальштат дыдэм ещхьыркъабзэщ. Ар ящIащ китай мелуанырыбжэм и ахъшэкIэ.
  • Австрием а цIэ дыдэр щызезыхьэ  и къалэм щыпсэухэр ирогушхуэ Китайм абы ещхьыркъабзэ жылагъуэ зэрыщаухуам. Иджы а къалэ зэтIолъхуэныкъуэхэм я цIыхухэр зэкIэлъокIуэ.

Зыхыхьэхэр: Махуэку