ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Зытеухуар   'Махуэку'

Къэралым и утыку нэхъыщхьэ

2019-10-10

  • Албание
  • Скандербег и цIэр зезыхьэ утыкур Албанием и щыхьэр Тиранэ щаухуащ ар фашист Италием щыIэщIэлъа зауэ зэманым: Муссолини жыджэру архитектурэ лэжьыгъэ щригъэкIуэкIырт Рим и «адрыщI щIыналъэхэм». Къэралыр социализмэм и гъуэгум техьа иужь утыкум къращIэкIащ жылагъуэ унэ зыбжанэрэ Сталин Иосиф и статуерэ. Зэман дэкIри, иужьрейр зэрахъуэкIащ Албанием и лъэпкъ лIыхъужь, къэралыр Тыркум и тепщэныгъэм къыщIэгъэкIыным щIэбэна Скандербег и фэеплъышхуэкIэ.

Зыхыхьэхэр: Махуэку

Гаванэ и Театр иныр

2019-09-26

  • Дуней псом щыцIэрыIуэщ Кубэм и щыхьэр Гаванэ и унэ гъуэзэджэр. Ар 1838 гъэм мэлыжьыхьым и 15-м къызэIуахащ. Иджы гъуазджэм и щIэин хьэ-лэмэтыщэхэм ящыщ а хъугъуэфIыгъуэр Кубэм и Лъэпкъ балетым и зыгъэлъэгъуапIэщ. Апхуэдэу театрым хэтщ концерт щат пэшхэр, галереехэр, н.къ.
  • 1914 — 1915 гъэхэм унэ абрагъуэм и иджырей теплъэр игъуэтащ. Абы зэгуэрым концертхэр щатащ Карузо Энрикэ, Плисецкая Майе, Павловэ Аннэ, Шон Тед сымэ, нэгъуэщI артист цIэрыIуэхэм.

Зыхыхьэхэр: Махуэку

 Дапщэщ  къыщыпыкIынур  фэрыщIыгъэм?

2019-09-12

  • Депутатхэм къыхалъхьэ жэрдэм куэд — аращ я къалэныр
  • Псори зыхуэгъэзар къэралым и Iуэхухэмрэ цIыхухэм я псэукIэмрэ егъэфIэкIуэныр ара хуэдэщ. Мис абыхэм ящыщ зыр: цIыхухэр хуит мыщIын лэжьапIитI зэдахьу: ар абыхэм къатохьэлъэ. Зы IэнатIэ фIэкIа пэрымытмэ, я гъащIэри узыншагъэри хъума хъунущ…

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Махуэку

Къэралхэр зэпызыщIэ

2019-09-12

  • Дыщэм и закъуэкъым лъапIэр
  • Зэманым зызэрехъуэкI, псым и жапIэр зэрихъуэжым хуэдэу. Къэралхэр зэм зэпэгъунэгъу мэхъу, зэми зэбгъэдокIыж. Мыбы географие Iуэху гуэри хэлъкъым. ЗэрыгурыIуэгъуэщи, псори зэлъытар щхьэж и фейдэ зыхэлъырщ. ИкIэм-икIэжым, абы лъэныкъуэ ирегъэз политикэ лъэпощхьэпохэри. Зэдэлэжьэныгъэр лъэныкъуитIми къазэрыхуэщхьэпэм щыхьэт тохъуэ къэтхьыну щапхъэхэр.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Махуэку

Дунейпсо фIыгъуэхэм хабжэ

2019-09-12

  • Салвадор къалэр и инагъкIэ Бразилием щыещанэщ, Баия штатым и щыхьэрщ. Мыбы зэхэзэрыхьауэ щопсэу Африкэмрэ Бразилиемрэ щыщ лъэпкъхэм къатехъукIа цIыхухэр. Тодуз-ус-Сантус псыдэжыпIэ телъыджэм Iус къалэр хуабжьу цIэрыIуэщ ХVII — ХVIII лIэщIыгъуэхэм яухуа унэ, псэуалъэ дахащэхэмкIэ. Къалэм и кур ЮНЕСКО-м и Дунейпсо фIыгъуэхэм ящыщу къалъытэ.

Зыхыхьэхэр: Махуэку

Зихуэдэ щымыIэ  школхэр

2019-09-05

  • Сабийхэм еджэн щIадзэжащ, ауэ ахэр здэкIуэ школхэр хуабжьу зэщхьэщокI зыщыщ къэралхэр зэрызэмыщхьым хуэдэу. Мы тхыгъэм дэ куэдрэ къыщыдгъэсэбэпын хуей хъунущ «дыдэ» псалъэр.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Махуэку

Къалэ  зэтIолъхуэныкъуэхэр

2019-09-05

  • ЮНЕСКО-м и Дунейпсо ЩIэинхэм яхэтщ Австрием и Гальштат къалэр. Ауэ мы сурэтым щыфлъа-гъур абы и зэтIолъхуэныкъуэ къалэрщ, Гуандун Китай провинцэм щаухуарщ. Ар зэфIэгъэувэным псори зэхэту доллар мелуан 940-рэ трагъэкIуэдащ. И гъуэгухэри, члисэри, тхыпхъэщIыпхъэхэри хэту пхъэм къыхащIыкIа унэхэри Гальштат дыдэм ещхьыркъабзэщ. Ар ящIащ китай мелуанырыбжэм и ахъшэкIэ.
  • Австрием а цIэ дыдэр щызезыхьэ  и къалэм щыпсэухэр ирогушхуэ Китайм абы ещхьыркъабзэ жылагъуэ зэрыщаухуам. Иджы а къалэ зэтIолъхуэныкъуэхэм я цIыхухэр зэкIэлъокIуэ.

Зыхыхьэхэр: Махуэку

Я акъылым зрегъэужь

2019-08-29

  • ФокIадэм и 1-м къыщыщIэдзауэшахматымхурагъэджэнущ
  • Лъэхъэнэ мыжыжьэ блэкIам ди цIыхухэм я гъащIэм куууэ хэту щытащ шахматхэр. А джэгукIэ телъыджэм дихьэхат мелуанхэр. Шахмат пхъэбгъухэр щыплъагъунут дэни: ЩэнхабзэмкIэ унэхэми, паркхэми, заводхэми, губгъуэхэми… Дунейпсо чемпионхэу Ботвинник Михаил, Смыслов Василий, Таль Михаил, Спасский Борис, Фишер Роберт сымэ, нэгъуэщI гроссмейстер лъэщхэм я цIэхэм псори щыгъуазэт. 70 — 80 гъэхэм планетэм щынэхъыфIу къалъытэным мызэ-мытIэу щIэбэна Карпов Анатолийрэ Каспаров Гаррирэ я зи чэзу зэIущIэр зэриухамкIэт телевиденэмрэ радиомрэ хъыбарыщIэхэм къызэрыщIадзэр. Пэжщ, иужькIэ щхьэусыгъуэ белджылыхэм къыхэкIыу, мы джэгукIэм и пщIэр ди къэралым щехуэхащ. Ауэ, дызыщыгуфIыкIын Iуэхущи, иджы зыкъащIэж хуэдэщ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Махуэку

Берат  къалэм  зыкърех

2019-08-29

  • Берат укIуэну гугъукъым — ар Албанием и щыхьэрым зэрыпэжыжьэр километри 123-рэ къудейкIэщ. ЩIыпIэм щыпсэухэм ар къалэ-музейуэ къалъытэ. Сыт атIэ апхуэдизу цIэрыIуэ зыщIыр? Япэрауэ, лъагапIэм тетщи, абы укъытехутамэ, къалащхьэ Тиранэ и дахагъэ  псори уолъагъу. Ищхьэм щыIэщ еянэ лIэщIыгъуэм яухуа быдапIэжьри. Мыбы нэгъуэщI къэралхэм икIахэм я мызакъуэу, щIыпIэм щыпсэухэри куэду щопэкIу. ЕтIуанэрауэ, езы быдапIэ ныкъуэкъутэм пасэрей хьэпшып телъыджэхэр щызэхуэхьэса музей щолажьэ. Апхуэдэу а щIыпIэм фэеплъ сурэтхэр зыщытрагъэх зэрышагъащIэхэм. Мы щIыпIэм зэ щыIар хущIэкъунущ аргуэру тригъэзэным.

Зыхыхьэхэр: Махуэку

Сыт  хуэдиз  хъун  хуей  ар?

2019-08-22

  • ЦIыхухэм зэреупщIам къызэригъэлъэгъуамкIэ, улахуэр иджырейхэм нэхърэ хуэдитIкIэ нэхъыбэн хуейщ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Махуэку

Португалие

2019-08-22

  • XVIII лIэщIыгъуэм и кIэухым яухуа Келуш лъэпкъ унэуардэр европей архитектурэм и Iэ-ужь нэхъ телъыджэхэм ящыщщ. Португалием и пащтыхьхэм я гъэмахуэ хэщIапIэу щытащ ар, а цIэ дыдэр зезыхьэ Келуш къалэм, иджырей Лиссабон, километри 10 хуэдизкIэ пэгъунэгъуу щыIэщ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Махуэку

Узыншагъэрщ псом  япэр

2019-08-15

  • Бжыгъэхэм ятепщIыхьмэ, зэрыщыту Кавказ Ищхъэрэм терапевт 4319-рэ щолажьэ. Урысейм Узыншагъэр хъумэнымкIэ и министерствэм къипщытащ ахэр щIыналъэхэм зэрыщытегуэшар. Зи гугъу тщIы IэщIагъэлIхэр щынэхъыбэщ Дагъыстэнымрэ (1342-рэ) Ставрополь краймрэ (986-рэ). Абыхэм якIэлъокIуэ Шэшэныр (580-рэ), Осетие Ищхъэрэ — Аланиер (456-рэ), Къэбэрдей-Балъкъэрыр (405-рэ). Ингушымрэ Къэрэшей-Шэрджэсымрэ щынэхъ мащIэщ — зэрызэкIэлъыкIуэм хуэдэу 311-рэ, 257-рэ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Махуэку

Ууеймрэ умеймрэ

2019-08-15

  • Японхэр хущIокъу Курил Ипщэхэм я хытIыгухэр езыхэм яйуэ дунейм къыщагъэхъуну, хэбгъэзыхьмэ, езыхэми я фIэщ хъужа хуэдэщ. Дэтхэнэ дипломатми пщэрылъ щащIащ а хытIыгухэр Японием Iэрыхьэжыным сыт и лъэныкъуэкIи щIэбэныну. Премьер-министр Абэ и адэм и кхъащхьэм и деж тхьэ щиIуащ мы Iуэхур «зэфIихыну». АрщхьэкIэ, зэрыгурыIуэгъуэщи, умейр ууейуэ жыпIэми, ар ууей хъуркъым. Мис зы щапхъэ. 2020 гъэм Японием щекIуэкIыну Олимп джэгухэм и пэ къихуэу олимп мафIэр къыщрахьэкIыну щIыпIэхэм я картэ къыдагъэкIащ, абы Урысейм и Кунашир, Итуруп, Шикотан хытIыгухэр, адрейхэр Японием и щIыналъэ хуэдэу къыщыгъэлъэгъуащ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Махуэку

Быф Анатолий и жэрдэм

2019-08-08

  • Иджыблагъэ Урысейм и ищхьэ палатэм япэ еджэгъуэкIэ къищтащ «ЩIыхэм я мелиорацэм и IуэхукIэ» Законым халъхьэ зэхъуэкIыныгъэхэр. хуабжьу ди гуапэщ ахэр Къэбэрдей-Балъкъэрым щыщ, Къэрал Думэм и депутат Быф Анатолий и унафэм щIэту зэрагъэхьэзырар.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Махуэку

Сабий ахъшэм хохъуэ

2019-08-01

  • УФ-м ЛэжьыгъэмкIэ и министерствэм къыщабжащ цIыхур псэун щхьэкIэ я нэхъ мащIэу иIэн хуейм мы гъэм и етIуанэ мазищым хэхъуар зыхуэдизыр. Къапщтэмэ, сабийхэм хуагъэбелджылар проценти 4-кIэ хэхъуащ (сом 11004-рэ), пенсэм щысхэм тещIыхьар проценти 3,8-кIэ (сом 9236-рэ), цIыхур щылэжьэф ныбжьым итхэр я нэхъ мащIэу зыхуейр проценти 4,1-кIэ хэхъуэри сом 12130-м нэсащ. Ику иту къапщтэмэ, къэралым ис цIыхум псэун щхьэкIэ я нэхъ мащIэ дыдэу иIэн хуей ахъшэр сом 11185-рэ хъуауэ къегъэлъагъуэ зи гугъу тщIы министерствэм.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Махуэку