ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Зытеухуар   'Малъхъэдис'

Зыгъэпсэхугъуэ махуэм

2018-12-08

  • Шхыныгъуэхэр
  • Лы гъэва, цIывынэ и гъусэу
  • Мы шхыныгъуэм щхьэкIэ нэхъ къащтэр лы пшэрщ. Къупщхьэ хэлъуи лыпцIэуи бгъэхьэзыр хъунущ. Лыр зэпауд е зэпагъэж г 100 — 150-рэ хъууэ, псы щIыIэкIэ ятхьэщIри, шыуаным иралъхьэ. Ар щIигъанэу псы щIыIэ щIакIэ, хьэкум трагъэувэри, мафIэ иным тету, шы-уаныщхьэри тепIауэ зэ къытрагъэкъуалъэ, тхъурымбэр чымчыркIэ къытрах. ИтIанэ мафIэр цIыкIу ящI, абы шыгъу, бжьын укъэбза, губгъуэпхъ халъхьэри, хьэзыр хъуху ягъавэ, зэзэмызэ тхъурымбэр къытрахыурэ. Лы вар лэпсым къыхахыжри, тепщэчым иралъхьэ, лэпсыр языж, шыуаныщхьэр трапIэжри, цIывынэ ящIыху хьэкубгъум трагъэт.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Малъхъэдис

Зыгъэпсэхугъуэ махуэм

2018-12-01

  • Адыгэ лIакъуэхэр
  • Мэхъуэшхэр
  • Я бжыгъэкIи, щIыналъэкIи мэхъуэшхэр адрей адыгэ лъэпкъхэм нэхърэ нэхъ мащIэщ. Ахэр беслъэнейхэм я гъунэгъуу къуэкIыпIэ лъэныкъуэмкIэ щыпсэуащ, Хуарзэ, Псыхур, Iэл псыхэм я тIуащIэхэр яIыгъыу. Я лъэпкъыцIэр къызыхэкIар нахуэкъым.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Малъхъэдис

Зыгъэпсэхугъуэ махуэм

2018-11-24

  • Лъэпкъ шхыныгъуэхэр
  • Къэб хьэнтхъупс
  • Къэб тхьэщIар гъущэу ялъэщI, IупщIэурэ зэгуауд, и фэр трагъэжри, г 25-30 хъу тыкъыр цIыкIуурэ яупщIатэ. Шыуаным тхъу иралъхьэри къагъэплъ, абы къэб упщIэтар халъхьэ, бэлагъкIэ зэIащIэурэ мафIэ щабэм тету дакъикъий-пщIыкIэ ягъажьэ, зэIащIэурэ псывэ щIакIэри, дакъикъэ 15-20-кIэ ягъавэ. Мис иджы псыр щIоващIэ щыжаIэм деж къэбыр шыуаным зэрилъу яуб. Шэ гъэпщта щIакIэ, зэIащIэурэ дакъикъипщI-пщыкIутху хуэдизкIэ мафIэ щабэкIэ ягъавэ. ИужькIэ фо е фошыгъу халъхьэри, зэIащIэурэ дакъикъи 5-6-кIэ ягъавэ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Малъхъэдис

Зыгъэпсэхугъуэ махуэм

2018-11-17

  • Ар пэжщ
  • Къулеягъэм   къикIыр
  • Зэгуэрым къулеижьыр цIыху Iущ гуэрым еупщIащ:
  • — Апхуэдизу зыщыбгъэгубзыгъэкIэ, щхьэ умыкъулейрэ?
  • ЦIыху Iущым къулежьым дыщэкIэ хэдыкIауэ щыгъ къэпталым зыхуигъазэри, къригъэжьащ:

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Малъхъэдис

2018-11-10

  • Адыгэ лIакъуэхэр
  • Къэбэрдейхэр
  • Адыгэхэр ижь-ижьыж лъандэрэ къэгъуэгурыкIуэ лъэпкъщ. XII лIэщIыгъуэм, Тмутараканыр Византие къэралыгъуэм и бжьым щIэхуа нэужь, адыгэ зэгухьэныгъэм хэтхэм щхьэхуэ защIу хуежьащ. Абы ирихьэлIэу Кавказ Ищхъэрэм и курыт щIыналъэхэм къыщыунэхуащ зи щхьэ и унафэ зыщIыж Къэбэрдейр икIи къэбэрдей субэтносыр зэтеувэн щIидзащ. XIII лIэщIыгъуэм монгол-тэтэрхэм я зекIуэм Кавказым и лъэпкъ-политикэ ухуэкIэм зригъэхъуэжащ. А лъэхъэнэм къыдежьащ нэгъуэщI лъэпкъхэр адыгэхэм къызэреджэ «шэрджэс» псалъэри.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Малъхъэдис

Зыгъэпсэхугъуэ махуэм

2018-11-03

  • Шхыныгъуэхэр
  • Нартыху пIастэ гъэжьэжа
  • Мы ерыскъыгъуэр пщэдджыжьышхэу ящIу щытащ. Нэху къекIа пIастэм и щхьэфэр трагъэжри, бзыгъэ мыин дыдэурэ яупщIатэ, и Iувагъыр 1 см хъууэрэ. Тебэм сэхуран дагъэ иракIэри къагъэплъ, абы пIастэ бзыгъэхэр зэмыгъунэгъущэурэ халъхьэ, гуахъуэпэкIэ пIастэ бзыгъэ къэс зэрагъэдзэкIыурэ тхъуэплъ дахэ хъуху ягъажьэ. ПIастэ бзыгъэхэр зэрагъэдзэкIри а вэгъу, тхъуэплъ дахэ хъуам кхъуей шыугъэ, пIащIэу упщIэтауэ, тралъхьэ, IупщIэ къэс щахуэ шатэкIэ зэIыха бжьыныху уба, тебащхьэр трапIэри мафIэ цIыкIум тету дакъикъи 5-6-кIэ ягъэбэкхъ. Пщтыру тепщэчым иралъхьэ. Тебэм къина дагъэмрэ шатэпсымри тепщэч цIыкIу иракIэри щхьэхуэу трагъэувэ. ПIастэ жьар а дагъэм хагъауэурэ яшх. Шэ хуабэ трафыхьыж.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Малъхъэдис

Зыгъэпсэхугъуэ махуэм

2018-10-27

  • Псалъэжьхэр
  • ЯмыгъэIу  зэхахыркъым
  • Шхырыджэгу ныбалъэ, гъаблэ хъумэ, щхьэпIыж.
  • ШыщIэ къамылъхуам уанэ трелъхьэ.
  • Гъунэгъур унэгъущ, къигъунэгъужыр гъунэгъущ.
  • Закъуэныгъэ нэхърэ — Iэл къыбдис.
  • Зэдэшхэ IэфIщи, зэдэфI унэщ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Малъхъэдис

Зыгъэпсэхугъуэ махуэм

2018-10-20

  • ГъэщIэгъуэнщ
  • Алыфбейм и къежьэкIар
  • ЯпэщIыкIэ псалъэхэр, пычыгъуэхэр къызэрыкI сурэт цIыкIухэр къагупсысащ. Нэхъ кIасэIуэу Финикий сондэджэрхэм хьэрф языныкъуэхэр кърагъэжьащ, ауэ ахэр хьэрф дэкIуашэт. ИтIанэ ди эрэм и пэкIэ IX — VIII лIэщIыгъуэхэм пасэрей алыджхэм хьэрфзешэхэри кърагъэжьащ икIи абыхэм я тхыбзэр «альфэрэ» «бетэу» зэхэтт. Урысхэм я деж ар къэсащ икIи славяныбзэкIэ «аз» «бука» хъуащ, абыи къытекIащ «азбука» псалъэр.
  • Дунейм тет лъэпкъхэм я нэхъыбэм езым я алыфбей къагупсысакъым, нэгъуэщIхэм яйхэр къагъэсэбэпауэ аращ. Дэри, адыгэхэри, урыс алфавитым нобэ дытету аращ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Малъхъэдис

Зыгъэпсэхугъуэ махуэм

2018-10-13

  • Интернетым дыкъыщоджэ
  • ЕгъэджакIуэмрэ щIалэ цIыкIумрэ
  • Гъэ еджэгъуэщIэм щIидзэжри, класс унафэщIыр щIыхьащ 6-нэ класс хъуа цIыкIухэр зыщIэс пэшым. Дэтхэнэми я нэгу зырызэ иплъа егъэджакIуэр сабийхэм ехъуэхъури, псори зэхуэдэу фIыуэ зэрилъагъур жиIащ. Ар пцIыт, сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, фэджэладжэу хуэпарэ зызэкIуэцIигъэпщхьауэ иужь партэм дэс щIалэ цIыкIур фIыуэ илъагъуртэкъым абы.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Малъхъэдис

Зыгъэпсэхугъуэ махуэм

2018-10-06

  •  Пшыхь
  • Дэтхэнэ зыри
  • Адыгэхэм я махуэм, Адыгэ фащэм и махуэм теухуа пшыхьхэр, хабзэ зэрыхъуащи, республикэм и курыт школхэм щрагъэкIуэкI. А Iуэхугъуэхэм ехьэлIа зэхыхьэхэр фокIадэм и 17 — 28 махуэхэм Налшык и еджапIэхэми щызэхэтащ. Абы и къызэгъэпэщакIуэщ къалэ администрацэм егъэджэныгъэмкIэ и департаментым адыгэбзэмрэ адыгэ литературэмкIэ и методист нэхъыщхьэ ЛIыIэщын Людмилэ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Малъхъэдис

Зыгъэпсэхугъуэ махуэм

2018-09-29

  • Шхыныгъуэхэр
  • Iыхьэ-Iыхьэурэ гъэжьа лы,  къэрмэфибл ущэба хэлъу
  • Нэхъ къагъэсэбэпыр Iэщышхуэм и лыпцIэ щабэрщ. Лыр псы щIыIэкIэ ятхьэщI, ягъэжэпхъри Iыхьэурэ, я Iувагъыр см 2,5-рэ, я хьэлъагъыр г 150-200 хъууэ зэпаупщI. Шынакъ мыулъийм иралъхьэ, бжьыныху уба, шыгъу, шыбжий сыр хьэжа халъхьэри, фIыуэ зэIащIэ. И щхьэр трапIэри, дакъикъэ 20 хуэдизкIэ щагъэтыну щIыIапIэ ягъэув, нэхъ зэхэшыпсыхьын щхьэкIэ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Малъхъэдис

Зыгъэпсэхугъуэ махуэм

2018-09-01

  • Зы  уэрэдым  и  хъыбар
  • «Сытхэр уи псэукIэ?»
  • «Си уэрэдхэм зэрымыщIэкIэ дунейм къытехьа яхэткъым. СССР-м и зэманым уэрэд зытххэр дызэрахуэу щытащ партым, комсомолым, колхоз-совхозхэр егъэфIэкIуэным нэхъыбэу дытетхыхьыну. Абыхэм къадэкIуэу, гухэлъ, лъагъуныгъэ уэрэдхэри яфIэттхыу щытащ. УщIалэмэ, уи насып къэкIуэгъуэмэ, пхузэфIэкIынутэкъым уи гум илъыр къыумыIуэтэныр.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Малъхъэдис

Зыгъэпсэхугъуэ махуэм

2018-08-25

  • ГъэщIэгъуэнщ
  • Сыт зэчиифIэхэр дэзыхьэхыр?
  • Тургенев Иван щакIуэ кIуэным и закъуэтэкъым фIэфIыр, атIэ псы есынкIи Iэзэт.
  • Толстой Лев спортым и лIэужьыгъуэ куэдым дихьэхырт, ауэ гимнастикэр зыпищI щыIэтэкъым. Ар илъэс 60 щрикъум махуи 6-м и кIуэцIкIэ километр 200 лъэсу икIуат (Москва икIри, Тулэ кIуащ). ЛыжэкIэ къэжыхьынми апхуэдизкIэ хуэIэзэт тхакIуэри, илъэс 70-м щынэблэгъами зи щIалэгъуэхэм япеуэфырт икIи ятекIуэрт.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Малъхъэдис

Зыгъэпсэхугъуэ махуэм

2018-08-18

  • ЦIыхушхуэхэм я гупсысэхэр
  • Пэжыр щIэхъума хъунукъым
  • Тхылъым укъеджэу и купщIэр нэсу къыбгурыIуэным тхакIуэм и пщIэм хуэдизкIэ уи пщIэр къеIэт.
  • Павленкэ Пётр,
  • урыс тхакIуэ.
  •  

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Малъхъэдис

Зыгъэпсэхугъуэ махуэм

2018-08-11

  • Зы уэрэдым и хъыбар
  • „Адэхэр мэжей“
  • Хэку зауэшхуэм теухуа уэрэдхэм ди гъащIэм увыпIэшхуэ щаубыд, сыту жыпIэмэ абы ижь зыщIимыхуа, ар зылъэмыIэса унагъуэ щыIэкъым. Илъэс дапщэ дэкIами, нобэр къыздэсым цIыхубэм ар ящыгъупщакъым. Зауэ гущIэгъуншэм теухуа тхыгъи усэ куэди ятхащ, уэрэдхэри яусащ. Зи гугъу тщIы уэрэдыр и IэдакъэщIэкIщ уэрэдус, макъамэтх Щомахуэ Хьэсэнбий.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Малъхъэдис