ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Зытеухуар   'Малъхъэдис'

Зыгъэпсэхугъуэ махуэм

2020-03-28

  • Мэлэчыпхъурэ гъунэгъу гуащэ нысэмрэ
  • (Нарт эпос)
  • Мэлэчыпхъу цIыкIурэ зы гуащэ нысэ гуэррэ зэгъунэгъуу, зэбгъэдэсу зэдэпсэурт. Зэгуэрым гуащэ нысэм илI Шужьейрэ Мэлэчыпхъу и адэ Жагъыщэрэ зекIуэ зэдежьащ.
  • Мэлэчыпхъу и адэр зекIуэм къэту и анэр шыгъу тIэкIу хуей щыхъум: «Гуащэм деж кIуэи, шыгъу тIэкIу къеIых», — жиIэри, и анэм Мэлэчыпхъу игъэкIуащ гуащэ нысэм и деж.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Малъхъэдис

Зыгъэпсэхугъуэ махуэм

2020-02-22

  • Псалъэжьхэр
  • Хэкум емыкIу къылъысмэ…
  •  ЛIыхъужь и джатэ бзэщхъуркъым.
  •  ЛIыгъэм Iэщэр хуэжыIэщIэщ.
  •  ЛIыгъэщIапIэ лIы икIуадэркъым.
  •  Дзэм хамэ хэткъым.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Малъхъэдис

Зыгъэпсэхугъуэ махуэм

2020-01-25

  • Тхыгъэ кIэщIхэр
  • Лъэпкъыр  зыхуэдэр къэпщIэну  ухуеймэ…
  •  «Сэ поэзиер фIыуэ слъагъуркъым», — жызыIэ урохьэлIэ. Ауэ ар пэжкъым. Езы поэзиер аращ апхуэдэ цIыхур «фIыуэ зымылъагъур», сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, абы и лъагагъым нэс заIэтыфыркъым апхуэдэ цIыхухэм я гурыщIэм, я гупсысэм, зэхэщIыкIым. Поэзием фIыуэ илъагъур ар къызыгурыIуэрщ, зи псэмрэ зи акъылымрэ утIыпщауэ зыгъэлэжьэф цIыхурщ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Малъхъэдис

Зыгъэпсэхугъуэ махуэм

2020-01-18

  • Псалъэжьхэр
  • ЩIыщIэ мэш бэвщ
  •  ПсэукIэмыщIэ уэкъулэ щIрейщ.
  •  Уэсэпс хуабэ мэшгъэкIщ.
  •  Псэуным лъакъуибгъу щIэтщ.
  •  ЩIыр кIийуэрэ къокIуэ, гъэр гъыуэрэ мэкIуэж.
  •  УэфIрэ уэлбанэрэ я хьэкъ зэтенэркъым.
  •  ПхъэIэщэ вийм зэдащтэмэ, щIыгуль къагъазэ.
  •  IэщIагъэ зиIэ Iэужь иIэщ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Малъхъэдис

Зыгъэпсэхугъуэ махуэм

2020-01-11

  • Лъэпкъ шхыныгъуэхэр
  • Къазыл е бабыщыл гъэва, цIыртI и гъусэу
  • Шыуаным псы щIыIэ иракIэри, абы халъхьэ фIыуэ тхьэщIа къаз е бабыщ зэпкърыхар, зэ къытрагъэкъуалъэ, тхъурымбэр къытрахыурэ. МафIэр цIыкIу ящIри, и щхьэр тегъэкIуэтауэ ныкъуэвэфI хъуху ягъавэ, тхъурымбэр къытрахыурэ. Абы халъхьэ бжьыныху, шыгъу, IупщIэ цIыкIуурэ упщIэта бжьыныщхьэ укъэбза, и щхьэр трапIэжри, хьэзыр хъуху ягъавэ, мафIэр щабэу блэуэ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Малъхъэдис

Зыгъэпсэхугъуэ махуэм

2019-12-28

  • Псалъэжьхэр
  • Нэхъыжь нэмыс, нэхъыщIэ насып
  • Ныбэм имылъмэ, лъэр щIэкIыркъым.
  • Псым къыхадза бдзэжьейуэ ныджэм къытенащ.
  • Узэфыгъуэ къыптокIуэ.
  • ЦIыху акъылыншэрэ мафIэншэ жьэгурэ.
  • ШкIащIэм ягъэдела выжь хуэдэ.
  • Iуэхур кIэкIэ зэрехьэ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Малъхъэдис

Зыгъэпсэхугъуэ махуэм

2019-12-21

  • ЩIэ
  • ЕгъэджакIуэхэм  папщIэ
  • 2019 гъэм щIэуэ ди пащхьэ къихьа къыдэкIыгъуэхэм ящыщщ «Тхьэгъуш» художественно-педагогикэ журналыр. Ар мазэм зэ къыдокI. Журналым и япэ Iыхьэр классикэ тхыгъэхэм хухахащ, тхакIуэ, усакIуэ ныбжьыщIэхэм я IэдакъэщIэкIхэри къыхыхьэнущ, етIуанэ Iыхьэр егъэджэныгъэм нэхъ тегъэщIащ. Абы хохьэ мыпхуэдэ рубрикэхэр: «Литературэр курыт еджапIэм» (методикэ лэжьыгъэхэр), «Адыгэбзэр курыт еджапIэм» (методикэ лэжьыгъэхэр), «Сабий садым адыгэбзэр», «ДифI догъэлъапIэ», «Тхылъаджэ зэхуэс», «ЩIэныгъэлIхэм я псалъэ», «Хэку хъыбархэр» (адыгэбзэм ехьэлIа Iуэхугъуэхэр), «Адыгэбзэм хуауса усэхэр», нэгъуэщIхэри.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Малъхъэдис

Зыгъэпсэхугъуэ махуэм

2019-12-14

  • Дзыгъуэ  хахуэхэр
  • Псысэ
  • Хьэблэ дзыгъуэр зэхэтIысхьэри зэчэнджэщыжащ:
  • — Дзыгъуэ быныр дызэтоунахъуэ, абы фIэкIмэ, лъапсэкIуэдыр къытхуэкIуэнущ. Нэгей и къуэ Лъэпщагъуэ къыдэуэсащи, махуэ къэс зы дзыгъуэ тхеуд. Ди лъакъуиплIыр зэтедзауэ дыщыс хъунукъым афIэкIа. Зыгуэр дывгъащIэ, зыгуэр къэдвгъэгупсыс.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Малъхъэдис

Зыгъэпсэхугъуэ махуэм

2019-12-07

  • Адыгэ  нэщэнэхэр
  • Жэмыр  жьэгъуашхэмэ, гъэшыфIэщ
  • Ерыскъы зытелъ Iэнэм уи щIыб хуэбгъэзэну фIыкъым.
  • Ерыскъым уелъэпэуэну фIыкъым, зэ дзэкъэгъуэ нэхъ мыхъуми едзакъэ — упэIуджэжынщ, жаIэрт.
  • Жэм лъхуам ущытхъумэ, зокIуэкI.
  • Жэм лъхуэщIэпам и кIэм хъыдан плъыжь кIэращIэрт.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Малъхъэдис

Зыгъэпсэхугъуэ махуэм

2019-11-30

  • Лъэпкъ шхыныгъуэхэр
  • Ху жэмыкуэ
  • Шатэр псы щIыIэ зрагъэжыхьа шыуаным иракIэ, мафIэм трагъэувэри зэIащIэурэ дакъикъи 5-6-кIэ къагъавэ, цIыкIу-цIыкIуу зэпыупщIа кхъуей цIынэ халъхьэ, аргуэру къагъэкъуалъэ, кхъуейр зэпыш хъуху е ткIуху. ИтIанэ шатэ гъэвам, бэлагъкIэ зэIащIэурэ, ху хьэжыгъэ ухуэнщIа хаудэ, дакъикъэ 15-20-кIэ ягъажьэ, мафIэр цIыкIуу, и щхьэр тепIауэ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Малъхъэдис

Зыгъэпсэхугъуэ махуэм

2019-11-23

  • Европей  псалъэжьхэр
  • НыбжьэгъузимыIэр дэни щыхамэщ
  •  КъэхъукъащIэ псоми щышынэр зэи хым техьэнукъым.
  •  Псым хэхуэ цIыхур банэм йопхъуэ.
  •  Пхъэщхьэмыщхьэ зыфIэфIыр жыгым дэпщеифу щытын хуейщ.
  •  КъопцIыжыну ныбжьэгъу нэхърэ — зы башыжь.
  •  Iуэхуншэм и бзэр зэи псалъэншэ хъуркъым.
  •  Къуаншагъэр зыщIам къыгурыIуэжамэ, и ныкъуэр хуэбгъэгъу хъунущ.
  •  Псым и уасэр къыщащIэр псынэр гъужа нэужьщ.
  •  Ныбжьэгъу зимыIэ псори дэни щыхамэщ.
  •  Бийм къуих лейр нэхъыфIщ, уи ныбжьэгъур къыпхуэмыарэзы нэхърэ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Малъхъэдис

Зыгъэпсэхугъуэ махуэм

2019-11-16

  • Тхыгъэ кIэщIхэр
  • Бзэр псэухущ лъэпкъыр зэрыпсэур
  • «Фыфейм зыщывмыдзей, ауэ хамэщ жыфIэу, фызыхуеджэ хъунур къэвмыгъанэ», — жиIэгъащ Шевченкэ Тарас. Дэ къытхэтщ зыфIэмызахуэ нэгъуэщI литературэхэм щыщ тхыгъэхэр адыгэбзэкIэ зэдзэкIыныр. Ар щыуагъэшхуэщ. Къэплъытэ хъуну пIэрэ дэ дызыхуей псори ди адыгэ литературэм иIэу? Е щыIэу пIэрэ дэ зыхуей хъугъуэфIыгъуэ псори зиIэ, зыми хуэмыныкъуэж литературэ? Дауи, щыIэкъым. Аращи, зэдзэкIын Iуэхур зэи IэщIыб пщIы хъунукъым. Ар дэтхэнэ литературэри нэхъ къулей зэращI Iэмалщ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Малъхъэдис

Зыгъэпсэхугъуэ махуэм

2019-10-26

  •  ЖыIэгъуэхэр
  • ЗэрымыIыгъзэшхэмуащымышынэ
  •  Акъыл кIэщIыр кIыхьу мэпсалъэ.
  •  БжэгъукIэ къозауэм IэштIымкIэ упэмыув.
  •  Бии  наIуэм пэуви, бии щэхуми зыщыхъумэ.
  •  Гуауэ зыхэлъ псалъэм гушыIэ фIэпщ хъунукъым.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Малъхъэдис

Зыгъэпсэхугъуэ махуэм

2019-10-19

  • Адыгэ шхыныгъуэхэр
  • Лэпс зэщIэт, мэлыл, тепхъэ и гъусэу
  • Абы щхьэкIэ мэлылыр яупщIатэ е зэпауд г 80 — 100 хъууэ. Псы щIыIэкIэ ятхьэщIри, шыуаным иралъхьэ. Абы псы щIыIэ щIакIэри, мафIэ иным тету зэ къытрагъэкъуалъэ, тхъурымбэр къытрахыурэ. МафIэр щабэ ящI, шыуаныщхьэр трапIэри, лыр ныкъуэвэфI хъуху ягъавэ, зэзэмызэ тхъурымбэр къытрахыурэ. ИтIанэ шыгъу хадзэ, зэпэплIимэ цIыкIуурэ упщIэта пхъы, шыбжий дэгу халъхьэ, шыуаныщхьэр трапIэжри, хьэзыр хъуху ягъавэ мафIэ щабэм тету. Хьэзыр хъуа лэпсым бжьын гъэлыбжьа традзэ, джэдгын хаудэри, шыуаныщхьэр тепIауэ пэшхьэкубгъум деж щагъэт дакъикъитху-хы хуэдизкIэ. Лыр лэпсым къыхахри, пIастэ дашх. Лэпс язам тепхъэ трапхъэри, пщтыру ираф.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Малъхъэдис

2019-10-12

  • Фигу къыдогъэкIыж
  • Къэбэрдей-Балъкъэрым
  • щэнхабзэмкIэ  и  министрхэр
  • Къалмыкъ Антонинэ (1936-1937)
  • Энеев Мыхьмуд (1937-1938)
  • Битокъу Музэчыр (1938-1940;1945)
  • Темыркъан Хьэту (1940-1942)
  • ЦокIыл Кудзыгъуэ (1943)

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Малъхъэдис