ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Бузд Къэралбий и щапхъэ

2020-04-04

  • Лъэпкъ щIэныгъэм и зыужьыныгъэм хэлъхьэныгъэ ин хуэзыщIа ди лъахэгъухэм халъытэ ­КъБКъУ-м и химико-биологие факультетым и япэ декану щыта, химиер IэщIагъэу къыхэзыха щIэблэ куэдым гъуэгугъэлъагъуэ, унэтIакIуэ яхуэхъуа Бузд Къэралбий Аслъэнбэч и къуэр. Еджагъэшхуэм и ныбжьыр мы махуэхэм илъэс 90 ирокъу. Къи­гъэщIа гъэхэм ящыщу 65-м щIигъур Буздым тыхь хуищIащ егъэ­­джэныгъэ-гъэсэныгъэ, щIэ­ны­гъэ-къэхутэныгъэ лэжьыгъэм. НэхъыжьыфIыр ноби я щапхъэщ иригъэджауэ щытахэм, зыцIыху куэдым.

Къэралбий якум дэсщ, пыIэ щхьэрыгъыу. Сурэтыр 2017 гъэм трахащ.

  • Бузд Къэралбий Тэрч щIыналъэм хыхьэ Дей (Мэртэзей) къуа­жэм 1930 гъэм и мэлыжьыхь мазэм къыщалъхуащ. Дунейм и зэхэ­лъы­кIэм дихьэхыу къэхъуа щIалэщIэр курыт школыр ехъулIэныгъэкIэ къиу­ха нэужь, химие IэщIагъэм хуе­джащ. Студент илъэсхэр жыджэру, купщIафIэу езыхьэкIахэм ящыщащ Буздыр. Комсомолец пэрытыр 1957 гъэм къыщыщIэдзауэ илъэситIкIэ щытащ а къэралпсо щIалэгъуалэ зэгухьэныгъэм и Налшык къалэ комитетым и япэ секретару.

Псоми еджэн…

Мы махуэхэм

2020-04-04

  • Мэлыжьыхьым и 4,
  • щэбэт
  • Интернетым и дунейпсо махуэщ
  • Лагъымым къыпкърыкI шынагъуэмрэ щIым а Iэщэ лIэужьыгъуэр къы­хэхыжынымрэ ятеухуа щIэ­ныгъэ цIыхухэм еты­ным и дунейпсо махуэщ
  • 1719 гъэм Урысейм Ла­догэ кIэнауэр, Волхов, Нева псыхэр зэпызыщIэр, ухуэн щыщIадзащ.
  • 1785 гъэм инджылыз инженер Картрайт Эдмунд щэкI зэрызэIуащэ, лъакъуэ­кIэ бгъэлажьэ хъу станокыр къы­зэригупсысам щыхьэт техъуэ тхылъыр иратащ.
  • 1850 гъэм Лос-Анджелес жылэр (США) къалэ хъуащ.
  • 1866 гъэм революционер Каракозов Дмитрий Урысейм и пащтыхь Александр ЕтIуанэр иукIыну хэтащ.

Псоми еджэн…

1 КъБР * «Мир» канал

2020-04-04

  • Блыщхьэ, мэлыжьыхьым и 6
  • 6.00 «Республикэ: тхьэмахуэ зэ­хуаку хъыбархэр» (16+)
  • 6.30 «Телеакадемия». Кавказ Ищхъэрэм ГъуазджэхэмкIэ и къэрал институтым и доцент Цалиев Виталий (12+)
  • 6.55 «ЩIэнгъуазэ». Еханэ нэтын (адыгэбзэкIэ) (12+)
  • 7.30 «Республикэ: тхьэмахуэ зэ­хуаку хъыбархэр» (16+)
  • 8.00 «Уи пщэдджыжь фIыуэ, Къэбэрдей-Балъкъэр!» (12+)
  • 8.20 «Классикэр псоми папщIэ» (12+)
  • 8.45 «Жомакъ, жомакъ жолунга…». Бажэмрэ дыгъужьымрэ. Сабийхэм папщIэ нэтын (балъкъэрыбзэкIэ) (6+)

Псоми еджэн…

ОТР Общественное Телевидение России

2020-04-04

  • Блыщхьэ, мэлыжьыхьым и 6
  • 6.00 «Республикэ: тхьэмахуэ зэхуаку хъыбархэр» (16+)
  • 6.30 «Кавказым хуэусахэр». Лермонтов Михаил щэхуу Кавказым къызэры­щикIухьар. Япэ Iыхьэ (12+)
  • 7.00 «Зэманым екIуу» (12+)
  • 7.30 «Дохутыр гуапэ» (12+)
  • 8.00 «Уи пщэдджыжь фIыуэ, Къэбэрдей-Балъкъэр!» (12+)
  • 8.17 КъБР-м и цIыхубэ усакIуэ Тхьэгъэзит ­Зубер и ныбжьыр илъэс 85-рэ зэрырикъур зэрагъэлъэпIар. Япэ Iыхьэ (12+)
  • 17.00 «Хэкум и къуэ». Кульбаев М. (12+)
  • 17.20 «ТВ-галерея». Ингуш Республикэм щIыхь зиIэ и сурэтыщI Баккуев Владимир (12+)
  • 17.50 «Ди лъэхъэнэгъу». ХъуэкIуэн Алим
  • 18.20 «Зэманымрэ цIыхумрэ». КIэрэф Къамболэт (12+)
  • 18.45 «ХъыбарыщIэхэр» (16+)

Псоми еджэн…

«Россия 24» «Къэбэрдей-Балкъэр» ГТРК-м и ТВ

2020-04-04

  • Блыщхьэ, мэлыжьыхьым и 6
  • 17.30 ЩIыпIэ зэман. «Россия 24». «Тхьэмахуэ зэхуаку хъыбархэр» (12+)
  • 19.30 ЩIыпIэ зэман. «Россия 24». КъБР-м щыхъыбархэр (12+)
  • 19.45 ЩIыпIэ зэман. «Россия 24». Репортаж щхьэхуэ (12+)
  • Гъубж, мэлыжьыхьым и 7
  • 19.30 ЩIыпIэ зэман. «Россия 24». КъБР-м щыхъыбархэр (12+)
  • 19.45 ЩIыпIэ зэман. «Россия 24». Интервью (12+)

Псоми еджэн…

«Къэбэрдей-Балкъэр» ГТРК-м и ТВ

2020-04-04

  • Блыщхьэ, мэлыжьыхьым и 6
  • 7.07, 7.35, 8.07, 8.35 ЩIыпIэ зэман. «Пщэдджыжь». КъБР-м щыхъыбархэр
  • 11.25 ЩIыпIэ зэман. КъБР-м щыхъыбархэр (адыгэбзэкIэ, балъкъэрыбзэкIэ)
  • 14.25, 17.00, 20.45 ЩIыпIэ зэман. КъБР-м щыхъыбархэр
  • 18.30 «Сабиигъуэр зауэм зыIэщIихахэр». Лэжьыгъэм и ветеран Бекъул Нинэ (урысыбзэкIэ) (12+)
  • 19.25 «Унагъуэ альбом». Качлаевхэ я унагъуэр (урысыбзэкIэ)

Псоми еджэн…

КъБР-м и РАДИО

2020-04-04

  • Блыщхьэ, мэлыжьыхьым и 6
  • 00.00 — Макъамэ 99,5-FM (урысыбзэкIэ)
  • 1.00 — Макъамэ 99,5-FM (адыгэбзэкIэ)
  • 1.35 — «Фэр папщIэ» (адыгэбзэкIэ)
  • 2.00 — «Макъамэ» (адыгэбзэкIэ) 
  • 2.30 — «Жэщыбг нэужьым» (адыгэбзэкIэ)
  • 3.00 — «Орайда» (балъкъэрыбзэкIэ)
  • 4.00 — «Сахна» (балъкъэрыбзэкIэ)
  • 5.00 — Макъамэ 99,5-FM (урысыбзэкIэ)
  • 6.35 — «ПщIэну щхьэпэщ» (урысыбзэкIэ) (12+)
  • 6.45 — 7.00 «Спорт хъыбархэр» (урысыбзэкIэ) (12+)

Псоми еджэн…

«Къэбэрдей-Балъкъэр» ГТРК-м и радио

2020-04-04

  • Блыщхьэ, мэлыжьыхьым и 6
  • «ХъыбарыщIэхэр» (адыгэбзэкIэ, балъкъэрыбзэкIэ, урысыбзэкIэ):
  • 11.30, 13.10, 15.10, 18.10
  • 7.10 — 8.00 «Пщэдджыжьым жьыуэ» (адыгэбзэкIэ, балъ­къэрыбзэкIэ, уры­сыб­зэкIэ)
  • 8.10 — 8.35 КхъуэIуфэ Хьэчим. «Iуащ­хьэжь» Iуэтэжыр (адыгэбзэкIэ)
  • 8.35 — 9.00 «Зэманым и плъы­фэ­хэр». Шаханов Басият теу­хуауэ (балъкъэрыбзэкIэ)
  • 11.45 — 12.00 «Ди хъугъуэфIыгъуэхэр» циклым щыщщ (адыгэбзэкIэ)
  • 13.25 — 14.00 «Шэджагъуэ хуа­бэм»
  • 15.25 — 15.50 «Макъамэм и дунейм». Темыркъан Борис и фэеплъу
  • 15.50 — 16.00 Лъэпкъ прозэм и напэкIуэцIхэр. ХьэIуп­щы МуIэед (адыгэбзэкIэ)
  • 18.25 — 18.30 «Дигу имыхужхэр» (балъкъэрыбзэкIэ)
  • 18.30 — 18.35 «Псоми тедгъэ­кIуэдэнур дакъи­къитхущ»
  • 18.35 — 19.00 ФIыуэ тлъагъу макъамэхэр (адыгэбзэкIэ)

Псоми еджэн…

Зи пщIэр лъагэу дунейм тета ГунжафIэ Лъостэнбий

2020-04-04

  • ЦIыхугъэкIэ, гуапагъэкIэ, гуа­щIэ­дэкI лэжьыгъэкIэ гъэнщIа гъащIэ купщIафIэ къигъэщIащ Лэскэн ­районым хыхьэ Арщыдан жылэм щыщ ГунжафIэ Лъостэнбий Нурхьэлий и къуэм. «ФIы зыщIэ и пщIэ кIуэдыркъым» щIыжаIэр абы и деж щынэрылъагъущ. ГунжафIэм и Iэужь дахэм абы и цIэр гъащIэм къыхинащ, и дуней тетыкIар куэдым я щапхъэщ.
  • ГунжафIэхэ Нурхьэлийрэ Гуа­щэпсрэ (Жамботхэ япхъущ) я адыгэ уна­гъуэшхуэм къихъуа сабиитхум я нэхъыжьт Лъостэнбий. Япэ ялъэгъуа сабийр я гуфIэгъуэшхуэт и адэ-анэм ­къищынэмыщIауэ, и адэ шыпхъухэу СэIихьэт, Зурят, Сэлисэт, и адэ къуэш Хьэжмусэ сымэ. Абыхэм щIалэ цIыкIур я нэм, я псэм хуахьырт, «щIым намыгъэсу» жыхуаIэм хуэдэу кърахьэкIырт. ЩIапIэшхуэ яIэу, лэжьыгъэм къыпимыкIуэту, къуажэдэсхэм я деж я пщIэр щылъагэу, зэгурыIуэрэ зэдэIуэжу бын­унэшхуэу псэурт ГунжафIэхэ. Адэ шыпхъухэм къыхуаIа лъагъуныгъэр ­игъэ­пэжащ Лъостэнбий, къуэм хуэдэу яхущытыжащ, яхуэщIапхъэ хабзэри якIэлъызэрихьэжащ.
  • ЩIалэ нэхъыжьым, дауи, жэуап­лыныгъэ нэхъыбэ ихьырт. Адэ-анэм я дежкIэ Лъостэнбий щIэгъэкъуэнышхуэ хъурт: абы и нэIэ ятригъэтт и къуэш нэхъыщIэхэу Аслъэнбийрэ Наурбийрэ, и шыпхъухэу Жанпагуэрэ Жанурэ.

Псоми еджэн…

Уафэбгыкъу и нэлат Тхыдэ роман

2020-04-04

  • (КIэлъыкIуэр.
  • ПэщIэдзэр №№37 — 38-хэм итщ.).

МэшбащIэ Исхьэкърэ Михалков Сергейрэ. 1959 гъэ

  • — УмыпIащIэ зэ, хьэжы, — ХьэтIохъущокъуэм къегъэувыIэ бжьыхьэ кIуам Чэбэм къикIыжа Къэсей. — Унафэ къатщтэрэ хасэр зэхуэтщIыжмэ, пщIынщ дыуэр.
  • — Алыхьым и цIэр зыщымыгъупщэ уэ апхуэдэу щыпфIэкъабылкIэ, дипщ, уэ зэрыжыпIэщ…
  • Къэсей хьэжым и щытхъур ХьэтIохъущокъуэ пщым и тхьэкIумэм блигъэцIэфтри, зи псалъэр зэпауда уэркъым щыхуеплъэкIыжым, нэбгъузкIэ къипхъуэтащ мэжджытым къыблэкIауэ утым къыхуэкIуэ шур. Пщы уэлийм къицIыхуат и шугъусэ уэркъ щауэм и шыфэлIыфэр.
  • БжьыхьэлI Мусэ жыжьэу епсыхщ, пежэжьа щIалэ цIыкIум шхуэмылакIэр IэщIилъхьэри, лъэбакъуэхъу псынщIэкIэ утым къыхуиунэтIащ. «Сыту пIэрэт?..» — зэупщIыжурэ плъэрт ХьэтIохъущокъуэр. Бахъэр къызыщхьэщих Iэнэ хъурейхэр зэIэпызых щIалэгъуалэм къапхыкIщ, гуп зэхэтхэм фIэхъус иту, и щхьэр яхуищIурэ къаблэкIри, БжьыхьэлIыр Кургъуокъуэ и пащхьэм къыщыувыIащ:
  • — Зиусхьэн! Къэбэрдейм щхьэлъащIэ зезыхьэу ис бзылъхугъэхэм я цIэкIэ, пщы уэлий гуащэ Нэрынэ хасэм сыхуегъэлIыкIуэ…

Псоми еджэн…

2020-04-04

«Победа» кинотеатрыр.
Сурэтыр 1965 гъэм трахащ

Бжьэ зыдэс фо дещIэ

2020-04-04

  • Лъакъуэ зышхыр щхьэ шхыгъуи йохуэ.
  • Мыгъуащэрэ щымыуэрэ щыIэкъым.
  • Хейм гъуэгу егъуэт.
  • МафIэм и гъунэгъу лыр мажьэ.
  • Бжьэ зыдэс фо дещIэ.
  • Гъатхэ уафэ гъуанэщ.
  • Гъатхэм тумысар бжьыхьэм къытепхыжыркъым.

Псоми еджэн…

Умылъагъуу къакIуэ

2020-04-04

  • Уи куэд щхьэкIэ,
  • Зэи лей мыхъу.
  • ЦIыхур зыгъэлъапIэ,
  • ЛъапIэу щыIэм ефIэкI.
  • Умылъагъуу къакIуэ,
  • КъэкIуамэ, къыптекIуэ.

Псоми еджэн…

Лъэпкъ шхыныгъуэхэр

2020-04-04

  • ДзасэкIэ гъэжьа былымыл Iыхьэхэр
  • Абы щхьэкIэ нэхъ къащ­тэр былымыл нэхъ щабэщ. ЛыпцIэр яупщIатэ и кIыхьагъыр см 11-12, и бгъуагъыр см 6, и Iувагъыр см 2-2,5-рэ ­хъууэ. Ахэр фалъэм иралъ­хьэ, шыгъу, шыбжий ­халъхьэ, бжьыныщхьэм ипс къыщIэкъузыкIар хакIэри, фIыуэ зэIащIэ. И щхьэр трапIэри, дакъи­къэ 20 — 25-рэ хуэдизкIэ щIыIапIэм щагъэтщ.
  • ИтIанэ лы Iыхьэхэр я кIы­хьыпIэмкIэ дзасэм фIаIури, дэпкIэ ягъа­жьэ, дзасэр ягъэкIэрахъуэурэ. ЩагъажьэкIэ мэлыщэ гъэвэжа щахуэ, нэхъ ­тхъуэплъ, дахэ ­хъун, мэ дахэ къыкIэрихын щхьэкIэ.

Псоми еджэн…

ЯтIэр кIэригъэхурт

2020-04-04

  • Къуажэбгъу лъэны­къуэм­кIэ щата щIапIэ­хэм куэд дэмыкIыу унэ зыкъи­зыххэр кърагъэу­вэри, щIэ­тIысхьэжащ. АрщхьэкIэ я ­гъуэгур зыхуей хуа­гъэзатэкъым. Уэшх мащIэ фIэкIа къримыпхъыхами, укъыдэмыкIыфын-ри удэмыхьэжыфынри хэлът, апхуэдизкIэ ятIэ ­хъурти.
  • Апхуэдэ махуэ гуэрым уэшх къешхарэ уэрамыр ятIэу Мухьэмэд Мухьэдинхэ я дежкIэ еблэгъауэ, унэ зыкъизыхым IущIыхьа шордакъ лъа­гэм тесу зэдэуэршэрхэрт. Къаплъэхэри, пкъор иIыгъыу лъакъуэ лъэны­къуэмкIэ етхауэ я ныбжьэгъу БетIал къалъэ­гъуащ.

Псоми еджэн…