ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Исмел Уэздемыр и фэеплъу

2020-04-07

  • Куэдрэ сымаджа нэужь, и ныбжьыр илъэс 76-м иту дунейм ехыжащ тхакІуэ, публицист, жылагъуэ лэжьакІуэ цІэрыІуэ Исмел Уэздемыр (ozbay). Дунейм тетыху, зыхуэпсэуари зыхущыIари зыщ — хамэщІ щылъэпкъыныр натІэ зыхуэхъуахэм къызыхэкIар ящIэжу, я лъэпкъым иригушхуэу гупсысэ я щхьэ къыщыгъэушынырщ, хэкупсэ къыхэщІыкІынырщ, ар мыужьыхыжу я гум щыгъэблэнырщ.

  • Исмел Уэздемыр лъэпкъитІым я къуэщ — адыгэхэми абазэхэми. ТІури къыдалъхуа бзэуэ зэрыщытым, зэхуэдэу зэригъэшэрыуэм Іэмал къритащ лъэпкъитІым я зэхуэдэ Іуэхугъуэхэм гууз-лыуз хуаІэу ирипсэлъэныр, а щІыкІэм тету ахэр нэхъри зэпэблагъэ щІыным телэжьэныр.
  • Исмел Уэздемыр 1944 гъэм Тыркум хыхьэ Къайсэр щІыналъэм къыщалъхуащ. Курыт еджапІэр къеухри, юрист ІэщІагъэм хуеджэну Анкара дэт университетым щІотІысхьэ. ЕхъулІэныгъэфІхэр иІэу Уэздемыр еджапІэ нэхъыщхьэр къеух икІи илъэс куэдкІэ юристу мэлажьэ.
  • Исмелыр дэнэ щыІами, зыщыщ лъэпкъыр игъэгъуэщакъым. Абы и къалэмыпэ къыщІэкІа къэхутэныгъэхэр, эссехэр, Іуэтэжхэр, усэхэр «Kafkasya Cultural Magazine», «Yamci» журналхэм, «Kafdagi», «Marje», «Nart» газетхэм къытехуащ. И лъэпкъым зэрыхуэгумэщІыр, Хэкум зэрыпэІэщІэр и гум къызэреуэр, пщэдейрей махуэхэм хамэщІ щыпсэу адыгэхэмрэ абазэхэмрэ зэрыхэувэнум теухуауэ иІэ и гуныкъуэгъуэхэр къызыхэщ защІэщ а тхыгъэхэр.
  • Ауэ мыкІуэдыжыну Уэздемыр и цІэр лъэпкъ щэнхабзэм къыхэзынэр ипэкІэ зыми имылэжьауэ, нобэр къыздэсми Іуэху ищІу къэзыІэтаи щымыІэу хамэщІ щыпсэу адыгэхэмрэ абазэхэмрэ я ІуэрыІуатэр щызэхуэхьэса, ахэр къыщыхута и лэжьыгъэшхуэхэрщ. Апхуэдэщ, псалъэм папщІэ, «Мифологиемрэ нарт тхыдэжьхэмрэ», «Анадолэм и тхыдэр», «Дунейпсо мифологиемрэ нартхэмрэ», «Кавказ Ищхъэрэ: дыгъуасэмрэ нобэмрэ», «ГукъэкІыжхэр», нэгъуэщІхэри. Исмелым гу зылъита куэдым щІэныгъэр нобэщ щынэсыр. Абы лъэкІащ лъэпкъ зыбжанэм я ІуэрыІуатэхэм и курыхкІэ адыгэ-абазэ ІуэрыІуатэм къришалІэу къэхутэн, къыщІэгъэщын хуей Іуэхугъуэ куэдым я гъунэ ирилъэн.
  • Исмел Уэздемыр езыр щІэнгъуазэ псо ирикъурт. Хэкум икІа лъэпкъхэм я къекІуэкІыкІам, къуажэхэр зэрытІысам, иужькІэ Уэсмэн пащтыхьыгъуэми Ататюрк и лъэхъэнэми ахэр зэхэзедзэн ящІу щІэрыщІэу зэрызэрахуам — куэд дыдэм щыгъуазэт щІэныгъэлІыр.
  • Псэууэ лIахэр дунейм зэрытетым хуэдэу, щIым лIауэ псэухэри щIэлъщ, жаIэ. Уэздемыр адыгэми абазэми я тхыдэми, лъэпкъ щIэныгъэми лъэужьышхуэ къыщызыгъанэ цIыху телъыджэщ. И дуней лъагъукIэкIи, и гупсысэ къэIуэтэкIэкIи адыгэм и зэхэщIыкIым зиужьыным хуэлажьэ защIэщ и Iэдакъэ къыщIэкIахэр.
  • Нэгъэсауэ цІыху гуапэт, цІыху щабэт Исмел Уэздемыр. Абы илэжьамрэ и дуней тетыкІэу щытамрэ уеплъмэ, «адыгэм пщІэ хуищІу лІыфІт» жыхуаІэм хуэдэт. И гур адыгэми абазэми яхуитхьэщIыкIауэ къэпсэууэ зи гъащIэ Iыхьэр зыухыу Тхьэм екIуэлIэжа ди къуэш нэхъыжьым и хьэдрыхэ фIы хъуну дыхуолъаIуэ.
  • Дунейпсо Адыгэ Хасэ, Къэбэрдей Адыгэ Хасэ,
  • Шэрджэс Адыгэ Хасэ, Адыгей Хасэ,
  • Абазэ Хасэ, Шапсыгъ Хасэ.