ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Бзэм и къару лъэщыр

2020-03-14

  • Ди щIыналъэм цIэрыIуэ щыхъуа «Си бзэ — си псэ, си дуней» республикэпсо фестиваль-зэпеуэм жылагъуэм­ щиIэ мыхьэнэм куэд щыгъуазэщ. Лъэпкъ зыужьыныгъэм хуэгъэпса а проектыр 1999 гъэм къыхилъхьауэ щытащ «Адыгэ псалъэ» газетым. Зэпеуэр жыджэру къыдаІыгъащ КъБР-м ЦIыхухэр егъэджэнымкIэ, щІэныгъэмрэ щIалэгъуалэм я IуэхухэмкIэ и ми­нис­терст­вэм, Къэбэрдей Адыгэ Хасэм Дунейпсо Адыгэ Хасэм, нэгъуэщІ къэрал ІуэхущІапІэхэм, жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм. Анэдэлъхубзэмрэ лъэпкъ литературэмрэ, тхыдэмрэ щэнхабзэмрэ къэкIуэну щIэблэхэм яхуэхъу­мэныр, бзэр курыт школхэм зэрыщаджыр егъэ­фIэ­кIуэныр, апхуэдэуи а Iуэхухэм хуэлажьэ егъэджа­кIуэ нэхъыфIхэр наIуэ къэщIауэ гъэпэжэныр, еджакIуэ зэчиифIэхэр белджылы къэщIауэ гъэгушхуэныр зэ­пеуэм­ и къалэн нэхъыщхьэхэм ящыщщ.
  • Бзэращ лъэпкъым и псэр. Лъэпкъыр лъэ бы­дэкIэ увыныр, абы и тхыдэм, гъуазджэм, щэнхабзэм заужьыныр, цIыху­хэм я зэхэщIыкIым зиузэ­щIыныр зэлъытар бзэм и къарурщ. А псори къалъытащ зэпеуэр къыхэзылъхьахэм икIи абыхэм ятещIы­хьауэ яубзыхуащ и къалэн нэхъыщхьэхэр.

  •    Апхуэ­дэ­хэщ:
  • — адыгэбзэмрэ адыгэ ли­те­ратурэмрэ курыт еджа­пIэ­хэм зэрыщаджыр егъ­э­фIэкIуэныр;
  • — егъэджакIуэ пажэхэм я лэжьыгъэм кIэлъып­лъы­ныр, абыхэм фIыуэ, хьэ­лэмэту къагъэсэбэп Iэмалхэм псори щыгъуазэ щIы­ныр;
  • — адыгэбзэр фIыуэ ялъа­гъуу, я анэдэлъхубзэм ­къа­бзэу ирипсалъэу щIэ­б­лэр къэгъэтэджы­нымкIэ еджа­пIэхэм, гъэсапIэхэм ще­кIуэкI гъэсэныгъэ лэ­жьы­гъэр егъэфIэкIуэныр;
  • — адыгэ — хабзэм, лъэпкъ щэнхабзэм щIэблэр щIэ­пIыкIыныр, гъэсэныгъэ лэ­жьыгъэр нэхъ зыуб­гъуауэ­ къэгъэсэбэпыныр;
  • — лъэпкъ еджапIэ, гъэсапIэ нэхъыфIхэр къэху­тэ­ныр, абыхэм я лэжьэкIэр цIыхубэ хъыбарегъащIэ Iэ­малхэмкIэ гъэлъэгъуэ­ныр;
  • — еджакIуэ зэчиифIэхэр утыку къишэныр, я зэфIэ­кIыр щапхъэу гъэлъэгъуэ­ныр;
  • — еджапIэ, гъэсапIэ IэнатIэхэм я Iуэху зыIутым жы­лагъуэм, адэ-анэхэм, ар зэхьэлIа къулыкъущIэ­хэм гу лъегъэтэныр.
  • Зэпеуэм хэтыну курыт еджапIэ, сабий гъэсапIэ нэхъыфIхэр къагъэлъагъуэ хабзэщ щIыналъэ адми­нист­рацэхэм егъэджэныгъэмкIэ я къудамэхэм, къалэ департаментхэм къы­зэрагъэпэща къэпщыта­кIуэ гупхэм. Ар щекIуэкIкIэ къалъытэ Iуэхугъуэхэм ящыщщ школым анэдэлъхубзэр, литературэр зэ­рыщрагъэдж щIы­кIэр (урокхэр, программэ­хэр, планхэр); щIыналъэ ­(район), къалэ, республикэпсо зэхьэзэхуэхэм еджапIэм и гъэсэнхэм щаIэ ехъу­лIэныгъэхэр; адыгэбзэмрэ адыгэ литературэмрэ щрагъэдж пэшхэм я теплъэр; еджапIэм и библиотекэр зэрырагъаджэ тхылъкIэ, художест­веннэ литературэкIэ къы­зэ­рызэ­гъэпэщар; егъэджа­кIуэхэм я методикэ лэ­жьы­гъэхэр; бзэм, тхы­дэм, хабзэм теухуауэ школым щекIуэкI классщIыб гъэ­сэныгъэ, къэху­тэныгъэ лэжьыгъэр; адыгэ лъэп­къым къыдекIуэкI хабзэхэм щIэблэр зэрыщIапIыкI гъэ­сэ­ныгъэ лэжьыгъэм я план­хэр, программэхэр, план­шетхэр, альбомхэр, стендхэр.
  • «Си бзэ — си псэ, си дуней» фестиваль-зэпеуэм щы­текIуахэм папщIэ къы­зэгъэпэщакIуэ гупым хэтхэм ахъшэ саугъэтхэр, тыгъэ лъапIэхэр ятыну ягъэув хабзэщ.
  • Гъуэгуанэ дахэ къикIуащ­ зэпеуэм. Нэхъапэм зэ­хьэ­зэхуэм и утыку къихьэу щы­тар адыгэбзэмрэ литературэмрэ езыгъэджхэрауэ щытамэ, илъэс зыбжанэ хъуауэ абы къыхыхьащ уры­сыбзэмрэ литерату­рэм­рэ, балъкъэрыбзэмрэ литературэмрэ езыгъэ­дж­хэри. Зэпеуэр нобэ унэтIы­ныгъэ куэд зиIэ республикэпсо фестиваль ехьэжьауэ йокIуэкI. УнэтIыныгъэхэм къыхыхьащ егъэджэныгъэ­гъэсэныгъэ IэнатIэм пэрыт псори лъэпощхьэпоуншэу абы къыхэзышэ «Дерс дамэдазэхэр» унэтIыныгъэр. Дакъикъи 10-кIэ фIэкIа емы­кIуэкI а дерс кIэщI цIыкIу­хэр яту абы и фIыгъэкIэ зэпеуэм къыхыхьащ есэпымкIэ, тхыдэмкIэ, биологиемкIэ, географиемкIэ, технологиемкIэ, физикэмкIэ, нэгъуэщI предметхэмкIэ егъэджакIуэхэр. Школым щекIуэкI лэжьыгъэ псоми я нэхъыщхьэу хэкупсэ гъэсэныгъэр зэры­щытыр аргуэру зэ нэры­лъа­гъу щыхъуащ а урок кIэщI цIыкIухэм. Апхуэдэ дерс цIыкIухэр зэрекIуэкIыр анэ­дэлъхубзэкIэщ. Адрейхэми хуэдэу, абыхэми техникэ пэрытым и Iэмалхэр къыщагъэсэбэп, зытеухуа те­мэх­эм хуэкIуэ сурэт, тхылъ, нэгъуэщI дэфтэр гъэлъэгъуэныгъэхэр, нэ­рылъагъу по­со­биехэр къы­хузэрагъэ­пэщ, уси, уэрэ­ди, къафи зыхэти щыIэу.
  • Зэман кIэщIым къриубы­дэу зиузэщIащ, дэнэкIи зыщиубгъуащ зэпеуэм. Къ­ы­жыIапхъэщ ар Къэрэшей-Шэрджэсми Адыгейми зэрыщекIуэкIыр. Адыгэхэр зэрыс щIыналъэхэр я лIыкIуэхэмкIэ зохъуажэ, зэпеуэр зэрегъэкIуэкIыпхъэ IэмалхэмкIэ зэдогуашэ. Шэч хэмылъу, диIэ фIымкIэ ды­зэдэгуашэмэ, анэдэлъхубзэри, хабзэри, лъэпкъым лъэпкъ жезыгъэIэ фащэу иIэ псори нэхъ хъума хъунущ, нэхъыфIуи заужьынущ.
  • Илъэс къэс еджапIэ, гъэ­са­пIэ зэмылIэужьыгъуэ ­15 — 20, егъэджакIуэу 100-м щIигъу, еджакIуэу мин бжы­гъэхэм нэс зэхешэ фестивалым. Мы фес­тиваль­-зэпеуэр щIэныгъэкъэхутакIуэ лэжьыгъэм хуэ­кIуащ. Абы и дежи къы­щыувыIакъым — ар егъэ­джакIуэ ныбжьыщIэ­хэм я щIэныгъэм зэрыхагъахъуэ Iэмал хьэлэмэтщ, егъэджа­кIуэ пэрытхэр я зэфIэкI­хэмкIэ, я IэзагъхэмкIэ ­щы­зэдэгуашэ зэIущIэщ, ­еджапIэхэми, сабийхэми, ­егъэджакIуэхэми, гъэсакIуэхэми дерс куэд къызыхах Iуэхугъуэщ.
  • Зэпеуэм мы гъэм еджапIэ 14 хэтщ. Абы я зэ­фIэкIхэр щагъэлъэгъуа­кIэщ Налшык къалэ и сабий гъэсапIэ №71-м, Що­джэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэу Бахъсэн къалэ дэт курыт школ №2-м, IутIыж Борис и цIэр зе­зы­хьэу Зэрэгъыж дэт курыт школым, ХьэтIохъущокъуэ Къазий и цIэр зезыхьэу Налшык къалэм дэт № 32-м  я егъэджа­кIуэхэм, гъэса­кIуэхэм, ныбжьы­щIэхэм. Мы­гувэу ар Нартан дэт школ №1-м ще­кIуэкIынущ. Сыт щыгъуи хуэ­дэу, нэ­рылъагъу мэхъу апхуэдэ зэхыхьэр школ ­Iуэ­ху къудей мыхъуу, къуа­жэпсо, щIыналъэпсо мы­хьэнэ зиIэу ­зэ­рыщытыр. Абы щыхьэт ­тохъуэ щIыпIэ ад­министрацэ­хэм я уна­фэщI­хэр, къуа­жэ­дэсхэр, адэ-анэ­хэр жы­­джэру зэры­хэтыр, лъэп­къ Iуэхур еджа­пIэ­хэми егъэджа­кIуэ­хэми да­Iыгъыу.
  • ЖыпIэнурамэ, анэ­дэлъ­хуб­зэр зэрырагъэдж Iэмал­хэр егъэфIэкIуэнымкIэ, и бзэр дихьэхыу сабийм егъэ­джынымкIэ, лъэп­къым бгъэдэлъ псэкупсэ къулеягъым щIэблэр ешэ­лIэнымкIэ, и хабзэр, тхыдэр фIэгъэщIэгъуэну иджы­ным хуэшэнымкIэ «Си бзэ — си псэ, си дуней» зэпеуэм зэфIигъэкI лэжьыгъэм иIэ мыхьэнэр лъытэгъуейщ. Iуэху щхьэпэ нобэ зэфIэзыгъэкI лъэпкъ Iуэхум нэхъыбэжкIи щогугъ адыгэ­хэр, абы и къэкIуэнур зэрыдахэр, зэрыкIыхьыр я фIэщ хъууэ.
  • ЖЫЛАСЭ Маритэ.