ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

КIуэкIуэ Джэмалдин ягу къыщагъэкIыж

2020-03-17

  • Мэлбахъуэ Тимборэ и цIэр зе­зыхьэ Лъэпкъ къэрал библиоте­кэм адыгэбзэмрэ адыгэ литературэмрэ ­фIы­уэ зылъагъухэм ­папщIэ къы­щызэ­рагъэпэща «Гум и макъ» клу­бым хэтхэм я зэхыхьэ щекIуэкIащ. Ар теухуауэ щытащ КъБР-м щIэ­ныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэ­жьакIуэ, филологие щIэ­ныгъэхэм я доктор КIуэкIуэ Джэмалдин къызэралъхурэ илъэс 90 зэрырикъум. ЗэIущIэр и жэрдэмщ библиотекэм и лъахэхутэ къудамэм и лэжьакIуэ нэхъыжь Безыр Ленэ.

  • Фэеплъ зэхыхьэр щекIуэкI пэ­шым щагъэуващ «Бескорыстное служение науке» тхылъ дапхъэр. Абы хагъэхьащ КIуэкIуэ Джэмалдин и къэхутэныгъэ лэжьыгъэ купщIафIэхэр. Зэхы­хьэм хэтхэм гъэщIэгъуэн ящы­хъуащ 1966 гъэм КIуэкIуэм и Iэдакъэ къыщIэкIа «Кабардинские географические названия» лэ­жьы­гъэр. Дауи, щIэ­щы­гъуэщ ущалъхуа щIыналъэм и фIэщыгъэцIэхэр: щIыпIэцIэхэр, цIэ-унэцIэхэр, лъэп­къыцIэхэр, мифологием, уэгум ит пкъыгъуэхэм, къэхъукъа­щIэ­хэм зэреджэхэр. Абы­хэм къызэ­щIаубыдэ лъэпкъым и къе­кIуэ­кIы­кIам, и хабзэм, и щэнхабзэм я нагъыщэ куэд.

  • ЗэIущIэм кърихьэлIахэм ягу къагъэкIыжащ ономастикэ унэтIыныгъэм и лъабжьэр зыгъэтIылъа ­про­фессорым и гъащIэмрэ гуа­щIэмрэ. Абы егъэджэныгъэ-щIэ­ныгъэ лэжьыгъищэм щIигъу итхащ. Апхуэдэхэщ «Къэбэрдей ­щIы­пIэцIэхэр. Псалъалъэ кIэщI» (Налшык, 1966 гъэ). «Адыгэ (шэрджэс) антропонимием и Iуэху­гъуэхэр» (Налшык, 1973 гъэ), «Адыгэ (шэрджэс) топонимие» (Налшык, 1974 гъэ), «Адыгэ (шэрджэс) ономастикэ» (доктор диссертацэ, 1975 гъэ). Къищы­нэ­мыщIауэ, КIуэкIуэ Джэмалдин ящыщщ къэбэрдей, ­шэрджэс школхэм 5 — 7-нэ классхэм уры­сыб­зэр зэрадж тхылъыр (Налшык, 1964 гъэ), «Балъкъэр топоними­кэ псалъалъэхэр» (Налшык, 1970 гъэ), «Къэбэрдей-урыс пса­лъа­лъэ­хэр» (М., 1975 гъэ), нэ­гъуэщI лэ­жьыгъэхэри зэхэзылъхьахэм. Ахэр къызэрыдэкIрэ илъэс куэд дэкIами, нобэр къыздэсым щIэуп­щIэшхуэ зиIэхэм хабжэ. КIуэкIуэм ономастикэм теухуа и къэ­ху­тэныгъэхэр союзпсо, дунейпсо кон­ференцэхэм, зэхы­хьэ­хэм, конгрессхэм я утыку нихьэсащ. Абы и къэхутэныгъэхэр  псом хуэмыдэжу ­нэхъ тригъэщIащ я къэхъукIэкъекIуэ­кIыкIэ елъытауэ топоним­хэр, этнонимхэр джыным, Къэ­бэр­дей-Балъкъэрым, Къэрэшей-Шэрджэсым, Адыгейм уа­зы­щы­хуэзэ адыгэ цIэ-унэцIэхэм я пса­­лъалъэ зэхэлъыкIэхэр къэ­хутэным, ономастикэм и адрей Iуэ­хугъуэхэм ехьэлIауэ ди бзэм хэтхэр зэ­хуэ­хьэсыным.

  • КIуэкIуэ Джэмалдин я къызэгъэпэщакIуэт зэгъусэу ирагъэ­кIуэ­кIа экспедицэ куэдым икIи езым и гупсысэрэ хьэрычэткIэ, Кавказым, Урысейм, Украинэм я щIы­пIэ куэд ономастикэр джын му­рад­кIэ къызэхэзыкIухьа щIэныгъэлIщ. Ауэ  нэхъ  гукъинэж хъуащ 1980 гъэм урысыбзэр джынымкIэ ­КъБКъУ-м  и кафедрэм иригъэкIуэкIа бзэ щIэныгъэ экспедицэр. Абхъаз, абазэ, адыгэ оно­мастикэр джын мурадкIэ щыIа экспедицэм и унафэщIу щытари КIуэкIуэ Джэмалдинщ. Абы къы­зэ­ригъэпэща экспедицэхэм, зэпича гъуэгуа­нэхэ м, ищIа къэху­тэ­ны­гъэхэм я фIыгъэщ ди оно­масти-кэм и Iуэ­ху­гъуэ нэхъыщхьэхэр ­щы­зэпкъры­хауэ «Эльбрус» тхылъ тедзапIэм къыщыдэкIа «Адыгэ (шэрджэс) ономастикэм щыщхэр» (Налшык, 1983 гъэ). Щхьэ­хуэу а тхылъым щызэпкърыхащ цIыхумрэ  псэущхьэмрэ  я ­ пкъыгъуэцIэ-хэр къежьапIэ зыхуэ­хъуа терминхэр.
  • Клубым и зэIущIэм жыджэру ­хэтащ Псыгуэнсу къуажэм и курыт еджапIэ №2-мрэ Налшык къалэ и курыт школ №11-мрэ я гъэсэн-хэр. Зэхыхьэм и хьэщIащ филологие щIэныгъэхэм я кандидат, ­КъБКъУ-м и доцент Къардэн Мусэдин.
  • ТЕКIУЖЬ Заретэ.