ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Волейболым и Ленэ дахэкIей

2020-03-06

  • БлэкIа лIэщIыгъуэм и 70 гъэхэм я кIэухым цIыхубз волейболым и вагъуэр щылыдащ адыгэ бзылъхугъэ телъыджэ, СССР-м спортымкIэ щIыхь зиIэ и мастер Ахэмын Еленэ. 1978 — 1982 гъэхэм Сверд­ловск (иджы Екатеринбург) и «Уралочка» командэм хэту ар СССР-м и чемпион тхуэнейрэ хъуащ, Европэм и чемпионхэм я кубокыр тIэунейрэ зыIэригъэхьащ. Къэралым и гуп къыхэхам 1979 — 1983 гъэхэм зэпыу имыIэу ираджащ икIи абы дэщIыгъуу Европэмрэ Олимп Джэгу­хэмрэ дыщэ медалхэр къыщихьащ, дунейпсо чемпионатым зыкъыщигъэлъэгъуащ. Ахэмын Еленэ и закъуэщ ди лъэпкъэгъу цIыхубзхэм Олимп чем­пиону къахэкIар.
  • Свердловск къалэм дзэм къулыкъу щызыщIэу абы къэнэжа Ахэмын Рабихь и унагъуэм 1961 гъэм жэпуэгъуэм (октяб-рым) и 5-м хъыджэбз цIыкIу къралъхуащ. Ленэ зыфIаща сабийм, адыгэ уэрэд цIэрыIуэм зэрыщыIуащи, дахэкIейм,   и ­гъащIэ гъуэгур щыпхишар спортращ.
  • И ныбжьыр илъэс пщыкIутI щрикъум Еленэ волейболым зыхуигъасэу щIидзащ икIи, зэман дэкIри, Совет Союзым тепщэ­ныгъэр щызыIыгъ, Европэми фIыкIэ ­къыщацIыхуа Свердловск и «Уралочка» командэм хыхьэну хузэфIэкIащ Ахэ­мыным. ХузэфIэкIам и закъуэкъым, атIэ гупыр зыгъэгуп, абы и пашэ хъуащ.

  • 1979 гъэм нэхъ утыкушхуэж ихьащ. А илъэсым Франджым щекIуэкIа Европэм ­ и чемпионатым ар зыхэта СССР-м и ко­мандэ къыхэхар зыри зыпэмылъэщынт икIи дыщэ медалыр IэщIэлъу къигъэзэжащ. Ар хуабжьу ехъулIэныгъэ инт, ауэ ­лъагапIэ нэхъыщхьэр къыщыпэщылъыр дяпэкIэт — Мэзкуу щыIэну Гъэмахуэ Олимпиадэм хуэфэщэну зыхуэгъэхьэзы­рыпхъэт. Хуабжьу щIэхъуэпсырт Рабихь и пхъур абы щытекIуауэ илъагъуну, арщ­хьэкIэ… зэуэзэпсэу къытехуэри лIащ, и ныбжьыр илъэс плIыщI ирикъуа къудейуэ.
  • Еленэ икъукIэ куууэ зыхищIащ а гуауэ хьэлъэр. Волейбол джэгун дэнэ къэна, зыри хуеижтэкъым, фIэIэфIыжи щыIэ­тэкъым. Дуней псор къытеункIыфIам хуэдэт. АрщхьэкIэ адэкIэ псэун хуейт. ГъащIэм къыхэзышэжар и адэм къыхуиIа ­хъуэпсапIэр зригъэхъулIэну мурад быдэ зэрищIаращ. Абы папщIэ Олимп чемпион хъун хуейт.
  • Совет Союзым волейболымкIэ и цIыхубз командэ къыхэхам ерыщу зэхьэзэхуэм зыхуигъэхьэзырырт. Абы щыджэгухэм я деж щекIуэкIыну Олимпиадэм къыщагъэлъэгъуэну хущIэкъурт я зэфIэкI лъа­гэр. Ар зрагъэхъулIэн папщIэ я зэ­ма-ни ­къаруи еблэжыртэкъым. Гупым и па­-шэт и ныбжьэгъухэр сыт щыгъуи тезыгъэгушхуэ Ахэмын Еленэ.
  • И пIалъэр къэсри, Гъэмахуэ Олимп ­джэгухэр 1980 гъэм бадзэуэгъуэм  (июлым) и 20-м Мэзкуу и «Лужники» стадионым Iэтауэ къыщызэIуахащ. ЦIыхубз волейболрат дэ ди плъапIэ нэхъыщхьэр — Совет Союзым и командэ къыхэхам хэту абы зыкъыщигъэлъэгъуэнут Ахэмын Еленэ.
  • Дыщэм щыщIэбэныну кIэух зэIущIэм Германие Демократ Республикэм и ко­мандэр къащыхуэзащ. Ар хуабжьу лъэщт икIи игъэкIуэтыгъуейт.
  • Япэ джэгугъуитIым лъэныкъуэхэр щы­зэрытегъэкIуакъым. Ещанэри хуабжьу ухэзыгъаплъэу дыдейхэм ирагъэжьащ. Iуэхур хэкIыпIэншэ щыхъум, СССР-м и гуп къыхэхам и тренер нэхъыщхьэ Карполь Николай джэгум къыхигъэхьащ и «Iэщэ гъэпщкIуар» — Ахэмын Еленэ. Зэрыщы­гугъауэ, зэIущIэм и екIуэкIыкIэм абы ­напIэзыпIэм зригъэхъуэжащ. Адыгэ бзылъхугъэм очкоих зэкIэлъхьэужьу гу­пым къыхуихьащ икIи и ныбжьэгъухэм я гур къызэригъэгъуэтыжащ. Ар лъэщу  ебгъэрыкIуэрт икIи ныкъусаныгъэншэу ­зихъумэжырт. КъызэщIэрыуэжа ди волей­болисткэхэм адэкIэ нэмыцэхэм я щхьэр кърагъэIэтакъым икIи 15:13-у хагъэщIащ.
  • Зи къарумрэ зэфIэкIымрэ шэч къытезыхьэжа ГДР-м и командэ къыхэхар еп­лIанэ зэIущIэм ужьыхыжыпащ. АдэкIэ зэ­рыныкъуэкъуэн гукъыдэж абы щыджэгу­хэм яIэжтэкъым икIи 15:7-уэ икIуэтащ.
  • Апхуэдэу Ахэмын Еленэ и фIыгъэкIэ ­Совет Союзым волейболымкIэ и цIыхубз командэ къыхэхар Гъэмахуэ Олимпиадэм 1980 гъэм щытекIуащ. Дэри, зэи къэмы­хъуауэ, диIэ хъуащ адыгэ пщащэхэм ­къахэкIа япэ Олимп чемпион. ТекIуэныгъэ иныр къэзыхьа СССР-м и командэ къыхэхам щыджэгухэмрэ абы и тренерхэмрэ зэхэлъэдэжауэ IэплIэ зэхуащIырт, зэхъуэхъужхэрт. Тренер нэхъыщхьэ Карполь Николай псоми псалъэ гуапэ яжриIэрт, ауэ Ахэмын Еленэ нэхъ къыхигъэщхьэхукIырт, и фIыгъэкIэ зэIущIэ хьэлъэм зэрыщытекIуам папщIэ.
  • Зэхьэзэхуэм еплъыну кърихьэлIахэм щIалитI къахэжауэ абыхэм къахуэжэрт. Мы­лицэри адрей хъумакIуэхэри къапэ­мылъэщу ахэр утыкум къилъэдащ икIи ­ удз гъэгъа Iэрамэшхуэр Iэнкун хъуа Ахэ­мыным IэщIалъхьащ. А щIалитIыр и адэм и хэкужь Къэбэрдейм икIат.
  • КъыкIэлъыкIуэ илъэсым Ахэмын Еле­нэ и гъащIэм зэхъуэкIыныгъэшхуэ къы­щыхъуащ: Одессэ и «Черноморец» футбол командэм щыджэгу Соколовский Игорь дэкIуэри, 1981 гъэм Украинэм Iэп­хъуащ. Дауи, къыхэкIыжын хуей хъуащ игури и псэри зыкIэрыпщIа Свердловск и «Уралочка» гуп телъыджэм.
  • Олимп чемпионкэр гуфIэжу зыхагъэхьащ здэIэпхъуа Одессэ и «МедИн»-м. Ари СССР-м волейболымкIэ и гуп нэхъыщхьэм щыджэгурт. ИлъэсиблкIэ хэтащ Еленэ абы икIи ехъулIэныгъэфIхэр къыхуихьащ. ИужькIэ Финляндием, Поль­шэм, нэгъуэщI къэралхэм я командэхэм зэфIэкI инхэр къыщигъэлъагъуэу щыджэгуащ.
  • Ахэмын Еленэ Хэкум куэд зэрыхуилэжьар гулъытэншэ хъуакъым. «За доблестный труд» медалыр, «СССР-м спортымкIэ щIыхь зиIэ и мастер» цIэ лъапIэр абы къыхуагъэфэщащ. Ар щапхъэ яхуэ­хъуащ волейболымкIэ къэралым и гуп ­нэхъыщхьэм 80 гъэхэм щыджэгуа ­Налшык и «Университет»-м хэта Лий Ларисэ, Зе­кIуэрей Эльвирэ сымэ, нэгъуэщI ди лъэпкъэгъу куэдми.
  • Жыласэ  Заурбэч.