ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Адыгэбзэр псом япэ щIизгъэщыр

2020-03-06

  • Зэманым псынщIэу зе­хъуэж. Иджырей бзылъхугъэр жыджэру хэтщ къэралым щекIуэкI жылагъуэ-политикэ, социально-­эко­но­м­и­кэ, егъэ­­­­джэныгъэ-щIэныгъэ Iуэхухэм. Ауэ щыхъукIи, зэпымыууэ зи щIэныгъэм хэзыгъахъуэ, зи IэщIагъэм зезыгъэужь, зи лэжьыгъэр къызыхуэтыншэу къезы­хьэл­Iэ бзылъхугъэм гъащIэм увыпIэшхуэ щеу­быд. Нобэ ди псэлъэгъущ бзэ щIэныгъэм дихьэх, адыгэбзэм зегъэу­жьыным, и зэфIэкIым хэгъэхъуэным жыджэру тела­жьэх­эм ящыщ бзылъ­хугъэ ныбжьыщIэ Бэждыгъу Альбинэ.
  • — Альбинэ, дызэрыщы­гъуа­зэщи, уэ уащыщщ анэдэлъхубзэр фIыуэ зы­лъагъухэм, абы зиужьы­ным, и мыхьэнэр нэхъри къэ­Iэтыным зи гуащIэ езы­хьэлIэхэм. Узыпэрыт Iуэ­хум и къежьапIэ хъуам укъыт­хутепсэлъыхьамэ ди гуапэт.
  • — Си анэр урысми, си адэм­­кIэ сыадыгэщ. Адыгэбзэм и IэфIыр зыхэзыгъэ­щIар си адэм и анэрщ. Зэ­дэлъ­ху­зэ­шыпхъу дохъури, ды­щы­цIы­кIум щегъэжьауэ, дэ тIур абы и деж тхьэмахуэм зэ дашэрт. Ди нанэр, зыщыщ лъэп­къым и бзэр, и щэнхабзэр апхуэдизу япэ иригъэщырти, пщэдджы­жьым къыщыщIэдзауэ жэщ хъуху къызэрыдэпсалъэу щы­тар адыгэбзэт. Дэри а лъагъу­ныгъэр къыз­э­рыт­хип­­щэным ар сытым дежи яужь итащ. СыкъыдэкIуэтеиху, сэри нэхъ зыхэсщIэ ­хъуащ адыгэбзэм и дахагъыр, и беягъыр. ГъэщIэ­гъуэныр аращи, ку­рыт еджапIэм адыгэбзэмкIэ къыщыдат дерсхэр гъэ­зэщIэнымкIэ дэIэпыкъуэгъу нэхъыщхьэу сиIар ди гъунэгъухэращ, а бзэр ди анэм зэримыщIэм къыхэкIыу (адэр пасэу тщхьэщыкIат).

  • Мыгувэу зыхэсщIащ ады­гэбзэм сызэрызыIэпишэр. Сыдихьэхауэ седжэрт ди республикэм анэдэлъхубзэкIэ къыщыдэкI газетым ярытхэми. Курыт еджапIэм иджыри сыщIэсу къы­сIэры­хьауэ щытащ адыгэ-урыс псалъалъэхэм ящыщ зыр. Абы и напэкIуэцIхэм сызэратхьэкъуам гу лъызыта ди анэм гузавэ тIэкIуи къищтат.
  • — Сэ къызэрыслъытэмкIэ, дэ нэгъэсауэ тщIэркъым цIыхум и анэдэлъхубзэм пищIын щымыIэу, ар фIыуэ илъагъу щIэхъум и щхьэусы­гъуэр. Уэ, Альбинэ, узэре­гуп­сысымкIэ, сытым къы­хэпха къохъулIэ бзэ псоми адыгэбзэр япэ ибгъэ­щыныр?
  • — Курыт еджапIэм нэхъ къы­щызэтыншэкIыу щытар есэпымрэ бзэхэмкIэ дерс­хэрат. Адыгэбзэр псом япэ изгъэщын хуей щIэхъуар, псэм и лъащIэм аддэ жы­жьэу къыщыщIэращIэ гуры­щIэм деж къыщежьэу къы­зо­лъытэ.  Школ нэужьым сэ япэщIыкIэ Псыхуабэ дэт колледжхэм ящыщ зым сы­щIэтIысхьащ. Ар финансхэмрэ кредит Iэ­щIа­гъэм-кIэ къэзухащ. Абы иужькIэ Налшык къэзгъэ­зэжри, «Такси» ООО-м кассир-бухгал­теру сыщылэжьащ.  АрщхьэкIэ, а Iуэ­ху­щIапIэм куэдрэ сыIу­мыту сыкъы­IукIыжри, си гум нэхъ фIэIэфI унэтIыныгъэмкIэ  IэнатIэ сылъыхъуэу щIэздзащ. Сэ къызжаIат лите­ра­ту­рэ-художественнэ, псэкупсэ-гъэсэныгъэ, философие тхыгъэхэм ящыщу ду­нейпсо мыхьэнэ зиIэу къа­лъытэхэр зи бжыгъэкIэ куэд мыхъу лъэпкъхэм я ­бзэ­хэм­кIэ зэдзэкIыным, абы­хэм ящыщу хьэзыр ­хъуа­хэр аудио дискхэм тетхэным телажьэ гуп ди республикэми зэрыщыIэр. Абы­хэм защыпысщIэм, япэ­щIы­кIэ гъэу­­нэхуныгъэ хуэдэу дерс щхьэ­хуэхэр къызату щIа­дзащ. Ауэрэ, си пщэ къы­далъ­­хьащ аудио диск- хэр тхы­ным пыщIа Iуэхухэр сэ къы­­зэзгъэпэщын ­хуейуэ. Арати, Къэбэрдей къэ­рал драмэ театрым ­щы­лажьэ ар­тистхэм за­пыс­щIэ­ри, ахэри лэжьыгъэм къес­шэлIауэ щытащ икIи диск зыбжанэ, балигъхэри сабийхэри едэ­Iуэ­фын хуэ­дэу, дгъэ­хьэ­зы­ращ.
  • Мы зэманым Инджы­лы­зым и еджапIэ нэхъы­щхьэхэм ящыщ зым лингвистикэмкIэ (бзэщIэныгъэмкIэ) и фа­культетым сыщоджэ, иджы­рей Интернет зэпы­щIэ­­­ныгъэхэр къэзгъэсэбэпурэ. Къищынэ­мы­щIауэ, зи гугъу тщIа зэ­дзэкIакIуэ гу­пым (ады­гэбзэ къудамэм) и зэгъэуIуакIуэ къу­лыкъури къысхуагъэфэщащи, ари зы­зохьэ. Илъэ­ситI къэс зэ Санкт-Петербург сра­джэри, абы дэт еджапIэ нэхъыщ­хьэхэм ящыщ зым кавка­зыб­зэхэм ехьэлIа фонетикэмкIэ дерс­хэр щы­зогъэ­кIуэкI.
  • — Альбинэ, дызэрыщы­гъуа­зэщи, уэ уи унагъуэкIи узэхъуэпсэнщ.
  • — Къэжэрым (Ираным) щыщ щIалэм сыдэкIуауэ, мы зэманым Налшык дыщопсэу. Фи нэмыс нэхъ ­лъагэ ухъуи, абы и фIыгъэкIэ сэ нэхъри нэхъ щIэ­щыгъуэ сщыхъуу щIэздзащ, нэгъуэщIынэкIи ­сеплъ ­хъуащ сыкъызыхэкIа лъэп­къым и къулеягъхэми, ди лъахэм и дахагъми. Ди щы­IэкIэпсэу­кIэр и гум зэ­ры­дыхьэм и мызакъуэу, си щхьэгъусэм хуабжьу фIэгъэщIэгъуэнщ ноби адыгэм ди зэхуаку хабзэ-бзыпхъэ екIухэр зэры­дэ­лъыр, ды­зы­щыщ лъэпкъым и пщIэр тхъу­мэжыну яужь дызэритыр, лIыгъэкIэ гъэн­щIа блэ­кIа дызэриIэр, а псор лъагэу тIэтыну дызэрыхущIэкъур, къэкIуэнум дахэкIэ дызэ­ры­щы­гугъыр.
  • Епсэлъар
  • КЪУМАХУЭ  Аслъэнщ.