ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Щауэ Данил и лIыгъэ

2020-02-13

  • Мы тхыгъэр зытеухуа Щауэ Данил Хьуд и къуэр ипэжыпIэкIэ ящыщщ гъащIэ купщIафIэ къэзыгъэщIахэм, щалъхуа и лъахэм псэухукIэ IуэхуфI хуэ­зылэжьахэм. Ар Кушмэзыкъуей къуа­жэм (Бахъсэн къалэм щыщ хъужа Старэ Крепость) 1897 гъэм гъатхэпэм и 1-м къыщалъхуащ.
  • Япэ дунейпсо зауэм Урысейм и лъэныкъуэкIэ хэтащ ди щIыналъэм щызэхашауэ щыта Къэбэрдей шу полкри. А дзэм щIалэщIэу хагъэхьат Щауэ Хьуд и къуэхэу Хьэбалэрэ Данилрэ. Дэфтэрхэм къызэ­рыхэщыжымкIэ, ахэр ящыщщ, хахуагъэ къагъэлъагъуэу, империалист (кайзер) Германием и зауэлIхэм ерыщу япэщIэтахэм.
  • Зауэр здекIуэкIым ди адыгэ шухэр ­Галицие щIыналъэм къыщыщIидзат. ­Абдежым лъэныкъуитIым щызэхаубла зэпэщIэувэныгъэ гуащIэм псэемыблэжу зэрыхэтам, лIыгъэшхуи зэрыщызэра­-хьам папщIэ, зэкъуэшитIым къыхуагъэ­фэщат Георгий Щихъым и орденым и IV нагъыщэр.
  • Щалъхуа я лъахэм къагъэзэжа нэужьи Хьэбалэрэ Данилрэ, лIыгъэжьыр зэрахьэу, яхэтащ Урысейм къыщыхъея Октябрь революцэ инымрэ абы къы­кIэлъыкIуа Граждан зауэмрэ я хуэмэбжьымэу Къэбэрдейм щекIуэкIахэми (1917 — 20 гъэхэм).

  • Ауэрэ, Граждан зауэри иухащ. Щалъ-хуа жылэжьым къекIуэлIэжа Хьэбалэрэ Данилрэ, щхьэх жыхуаIэр ямыщIэу, жы­джэрагъи къагъэлъагъуэу, яхэтащ Къэ­бэрдей-Балъкъэрым и цIыхубэ хозяйствэр зэфIэзыгъэувэжахэм, иужькIи ди щIыналъэм социализмэр щыухуэным ерыщу яужь ихьахэм.
  • Ди тхыгъэр нэхъ зытедухуа Данил щхьэгъусэ хуэхъуауэ щытащ а къуажэм дэса ЛIыгъурхэ япхъу Дзадзу. А тIум къуищ яIащ: Мухьэмэд — 1928 гъэм, Хьэдис — 1932 гъэм, Iэхьед — 1936 гъэм къалъхуащ. Мы тхыгъэр щыдгъэхьэзырым дэIэпы­къуэгъу къытхуэхъуар Iэхьед и къуэ Ана­толэщ.
  • Данил Къэбэрдей-Балъкъэрым гъащIэщIэ щыухуэным, щызэфIэгъэувэным хуэгъэпса и гуащIэдэкI лэжьыгъэр 20 гъэхэм щIидзащ. Механизаторхэр щагъэхьэзыру а лъэхъэнэм Кушмэзыкъуей (Старэ Крепость) дэта еджапIэр 1928 гъэм къиуха нэужь, зыхэт колхозым трактористу, абы къыкIэлъыкIуэу комбайнёру илъэс зыбжанэкIэ ар щолажьэ. А IэнатIэм къыщигъэлъэгъуа зэфIэкIым, хьэрхуэрагъэм къыпэкIуэу Щауэ Данил къыфIащат СССР-м Мэкъумэш хозяйствэмкIэ и министерствэм и цIэкIэ ягъэува «МТС-м и комбайнёр нэхъыфI» цIэ лъапIэр, а Iуэхум щыхьэт техъуэ нагъыщи къыIэщIалъхьат.
  • Ауэрэ, зи Iэзагъэм зэпымыууэ хэзыгъахъуэ щIалэр механизатор цIэрыIуэ рай­оным и мызакъуэу, республикэ псом щыхъуащ. Зэман дэкIри, Щауэ Данил Кавказ Ищхъэрэм нэхъ щыпашэ лэжьакIуэфIхэм халъытэ хъуащ.
  • Хэку зауэшхуэр къыщыхъейм, Данил ­къратащ фронтым зэрамыгъакIуэм щы­хьэт техъуэ бронь. Абы къыщыгъэлъэгъуат а лIым тылыр зэрыхуэныкъуэр. Данил и пщэ къыдалъхьат фронтым Iутхэри, зи къару илъыгъуэхэр зыщхьэщаша мыд­рей гуащIэрыпсэухэри гъавэкIэ къызэгъэпэщын къалэн мытыншыр. Ипэ­жы­пIэкIэ, зэрытщIэщи, а лъэхъэнэм ари Iуэху цIыкIуфэкIуу щытакъым.
  • Къипсэуа илъэс 84-м къриубыдэу (1981 гъэм накъыгъэм и 15-м ар дунейм ехыжащ), Щауэ Данил Хьуд и къуэр, зэ­ры­зэкIылъыкIуэм хуэдэу къедбжэкIынщи, КъБАССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и ­де­путату хахащ, абы ГуащIэдэкIым и Бэ­ракъ Плъыжь орденыр 1952 гъэм, Лениным и цIэкIэ ягъэува орденыр 1957-м къратащ. Данил ящыщщ КъБАССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и Президиумым и ЩIыхь тхылъ зыхуагъэфэщахэми. Ар 1956 гъэм ягъэкIуат СССР-м мэкъумэш хо­зяйствэмкIэ и гъэлъэгъуэныгъэм. Абы щыгъуэ Данил къратат «ВДНХ-м и дыщэ медаль» тыгъэ лъапIэр. Абы дэ­щIыгъуащ «Ди къэралым социализмэр щыухуэным хуэгъэпса и лэжьыгъэм пап­щIэ» псалъэ гуапэхэр зэрыт тхылъ цIыкIури.
  • КЪУМАХУЭ  Аслъэн.