ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Мы махуэхэм

2019-11-30

  • ЩэкIуэгъуэм и 30, щэбэт
  • Компьютерхэмрэ абыхэм илъ хъыбархэмрэ хъумэным и дунейпсо махуэщ
  • Унагъуэ псэущхьэхэм я дунейпсо махуэщ
  • Химие Iэщэ къызэрагъэсэбэпам и зэранкIэ хэкIуэдахэр ягу къыщагъэкIыж махуэщ
  • 1609 гъэм Галилей Галилео Мазэм и щхьэфэм и япэ картэр зэхигъэуващ.
  • 1571 гъэм Къэбэрдей пщы уэлий Идар Темрыкъуэ (Марие и адэр) дунейм ехыжащ.
  • 1794 гъэм урыс дзэзешэ цIэрыIуэ Суворов Александр генерал-фельдмаршал цIэр къыфIащащ.

  • 1876 гъэм урыс электротехник, дзэ инженер, хьэрычэтыщIэ Яблочков Павел япэу трансформатор зэрызэпкърилъхьам и щыхьэт патент къратащ.
  • 1922 гъэм РСФСР-м хыхьэу къызэрагъэпэщащ Шэшэн автономнэ областыр.
  • 1939 гъэм совет-фин зауэм щIидзащ.
  • 1968 гъэм Гагарин Юрий и Дыщэ медаль ягъэуващ.
  • 1993 гъэм УФ-м и Президент Ельцин Борис и унафэкIэ Урысейм и гербу къащтэжащ щхьитI зыфIэт бгъэм и теплъэр зытетыр.
  • Америкэм щыщ тхакIуэ, журналист Твен Марк къызэралъхурэ илъэси 184-рэ ирокъу.
  • Инджылызым и премьер-министру, зыхъумэжыныгъэмкIэ министру щыта, Нобель и саугъэтым и лауреат Черчилль Уинстон къызэралъхурэ илъэси 145-рэ     ирокъу.
  • Адыгей обкомым и япэ секретару лэжьа, СССР-м и консул нэхъыщхьэу Болгарием илъэсиблкIэ щыIа Бэрзэдж Нухь къызэралъхурэ илъэс 94-рэ ирокъу.
  • УФ-м щIыхь зиIэ и дохутыр Жылокъуэ Зинаидэ къыщалъхуа махуэщ.
  • Театрымрэ киномрэ я актёр цIэрыIуэ, СССР-м и цIыхубэ артист Невинный Вячеслав къызэралъхурэ илъэс 85-рэ ирокъу.
  • Совет телевиденэм нэтынхэр щезыгъэкIуэкIыу щыта, РСФСР-м щIыхь зиIэ и артисткэ Жильцовэ Светланэ и ныбжьыр илъэс 83-рэ ирокъу.
  • КъШР-м щыщ къулыкъущIэ, япэ класс зиIэ къэрал чэнджэщэгъу, академик, РСФСР-м и цIыхубэ депутату щыта Темыр Умар и ныбжьыр илъэс 87-рэ ирокъу.
  • Медицинэ щIэныгъэхэм я кандидат Балъкъыз Вячеслав и ныбжьыр илъэс 44-рэ ирокъу.
  • Дунейм и щытыкIэнур
  • «pogoda.yandex.ru» сайтым зэритымкIэ, Налшык пшэр техьэ-текIыу щыщытынущ, пIалъэ-пIалъэкIэрэ уэшх къыщешхынущ. Хуабэр махуэм градуси 8 — 10, жэщым градуси 4 — 5 щыхъунущ.
  • Дыгъэгъазэм и 1,  тхьэмахуэ
  • СПИД узыфэм ебэныным и дунейпсо махуэщ
  • Хоккейм и урысейпсо махуэщ
  • Исландием и щхьэхуитыныгъэм и махуэщ.
  • 1255 гъэм нэмыцэхэм Кёнигсберг быдапIэм (иджы къалэщ) и лъабжьэр ягъэтIылъащ.
  • 1800 гъэм Вашингтон Америкэм и Штат Зэгуэтхэм я къалащхьэу къалъытащ.
  • 1879 гъэм Урысейм и император Александр II яукIыну хэтащ.
  • 1891 гъэм Канадэм щыщ тренер Нейсмит Джеймс баскетбол джэгукIэр къигупсысащ.
  • 1917 гъэм Тэрч-Дагъыстэн правительствэ къызэрагъэпэщащ.
  • 1933 гъэм Москва Литературэ институт къыщызэIуахащ. 1936 гъэм къыщыщIэдзауэ абы тхакIуэ Горький Максим и цIэр зэрехьэ.
  • 1934 гъэм Ленинград щаукIащ парт лэжьакIуэ Киров (и унэцIэ дыдэр Костриковщ) Сергей.
  • 1943 гъэм СССР, США, Инджылыз къэралыгъуэхэм я унафэщIхэу Сталин Иосиф, Рузвельт Франклин, Черчилль Уинстон сымэ зыхэта  конференцыр Тегеран  щызэхуащIыжащ.
  • 1945 гъэм Париж къыщызэрагъэпэщащ ЦIыхубзхэм я дунейпсо демократие федерацэр (МДФЖ).
  • 1959 гъэм Антарктидэр мамыр мурадхэм хуэгъэпса щIыналъэ щIыным теухуа ду-
  • нейпсо зэгурыIуэныгъэ къэрал 12-м зэращIылIащ.  Абы зэрыщыубзыхуамкIэ, ар дзэ хуэIухуэщIэ сыт хуэдэми къыхуагъэсэбэпыну хуиткъым. А зэгурыIуэныгъэм мы зэманым къэрал 46-рэ хэтщ.
  • 2001 гъэм «Урысей зэкъуэт» партыр къызэрагъэпэщащ.
  • 2005 гъэм, Пермскэ областымрэ Коми-Пермяцкэ автономнэ округымрэ зэхагъэхьэри, Урысей Федерацэм и щIыналъэщIэ — Пермскэ край — къэунэхуащ.
  • 2011 гъэм Къэзахъстаным и къалэ нэхъ инхэм ящыщ Алматы метрополитен лажьэу щаутIыпщащ.
  • Урыс математик цIэрыIуэ Лобачевский Николай къызэралъхурэ илъэс 227-рэ ирокъу.
  • Совет дзэзешэ цIэрыIуэу щыта, Совет Союзым и Маршал, Совет Союзым плIэнейрэ и ЛIыхъужь, «ТекIуэныгъэ» орденыр тIэунейрэ зрата Жуков Георгий къызэралъхурэ илъэси 123-рэ ирокъу.
  • Адыгэхэм я блэкIар къэхутэжынымрэ джынымкIэ лэжьыгъэшхуэ зэфIэзыгъэкIа,  тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор Алексеевэ Евгение къызэралъхурэ илъэс 98-рэ ирокъу.
  • СССР-м спортымкIэ щIыхь зиIэ и мастер,  СССР-м щIыхь зиIэ и тренер Бобров Всеволод къызэралъхурэ илъэс 97-рэ ирокъу.
  • Биологие щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъМУ-м и профессору щыта КIэш Антонинэ къыщалъхуа махуэщ.
  • УэрэджыIакIуэ, УФ-м щIыхь зиIэ и артисткэ Сосмакъ Валентинэ къыщалъхуа махуэщ.
  • Композитор, АР-м гъуаз-джэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Сихъу Рэмэзан къызэралъхурэ илъэс 81-рэ ирокъу.
  • Къэрал, жылагъуэ лэжьакIуэ Джэш ФатIимэ къыщалъхуа махуэщ.
  • Эстрадэм и театру Москва дэтым и унафэщI, УФ-м и цIыхубэ артист, жылагъуэ лэжьакIуэ Хазанов Геннадий и ныбжьыр илъэс 74-рэ ирокъу.
  • Дунейм и щытыкIэнур
  • «pogoda.yandex.ru» сайтым зэритымкIэ, Налшык пшэр техьэ-текIыу щыщытынущ, пIалъэ-пIалъэкIэрэ уэшх къыщешхынущ. Хуабэр махуэм градуси 7 — 9, жэщым градуси 3 — 5 щыхъунущ.
  • Дыгъэгъазэм и 2, блыщхьэ
  • ПщылIыгъэр гъэкIуэдыным хущIэкъуным и дунейпсо махуэщ. Ди зэманми а махуэм мыхьэнэшхуэ иIэщ: ООН-м къит бжыгъэхэм ятепщIыхьмэ, дуней псом иджыри цIыху мелуан 21-рэ хуэдиз пщылIыпIэм щитщ. Абыхэм яхэтщ цIыхубзи сабии.
  • Урысейм щагъэлъапIэ Банк лэжьакIуэм и махуэр. 1990 гъэм дыгъэгъазэм и 2-м «Урысей Федерацэм и Банк нэхъыщхьэм теухуауэ» федеральнэ законыр къызэращтам тращIыхьу ягъэлъапIэ.
  • Хьэрып Эмират Зэгуэтхэм я лъэпкъ махуэшхуэщ. 1971 гъэм дыгъэгъазэм и 2-м унафэ къащтащ эмиратихыр зэгухьэу, зы къэралыгъуэ къызэрагъэпэщыну.
  • 1409 гъэм Лейпциг (Германие) къыщызэIуахащ Европэм щынэхъыжь дыдэ университетхэм ящыщыр.
  • 1804 гъэм Бонапарт Наполеон Франджым и император хъуащ.
  • 1870 гъэм Рим къалэр Италие пащтыхьыгъуэм и щыхьэр хъуащ.
  • 1918 гъэм РСФСР-м и ЦIыхубэ комиссархэм я советым тхьэмахуэм къриубыдэу зыгъэпсэхугъуэу махуэ хэха гъэувынымрэ къэрал махуэшхуэхэмрэ ятеухуа хабзэр игъэуващ.
  • 1991 гъэм Ингушым референдум щекIуэкIащ Шэшэным къыгуэкIыным теухуауэ. Абы хэтахэм я нэхъыбапIэр апхуэдэ унафэм и телъхьэу къэуври, Ингушыр республикэ щхьэхуэ хъуащ.
  • 2007 гъэм Урысейм и Къэрал Думэм и етхуанэ зэхуэсыгъуэм хэтыну депутатхэр хахащ.
  • Совет Союзым и Маршал, Совет Союзым тIэунейрэ и ЛIыхъужь, Лениным и орденыр блэнейрэ зыхуагъэфэща Баграмян Иван къызэралъхурэ илъэси 122-рэ ирокъу.
  • Шэрджэс усакIуэ, тхакIуэ, Хэку зауэшхуэм хахуэу зэрыхэтам папщIэ Вагъуэ Плъыжь орденыр, Хэку зауэ орденым и етIуанэ нагъыщэр зыхуагъэфэща Гъуэщокъуэ Хъусин къызэралъхурэ илъэси 106-рэ ирокъу.
  • Тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор Гуанэ Аскэрбий и ныбжьыр илъэс 59-рэ ирокъу.
  • Дунейм и щытыкIэнур
  • «pogoda.yandex.ru» сайтым зэритымкIэ, Налшык уфауэ, къешх-къесу щыщытынущ. Махуэм хуабэр 1 градус, жэщым щIыIэр градуси 4 щыхъунущ.