ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Гъуазджэм итхьэкъуа Бэгъуэтыж Светланэ

2019-11-26

  • Мы гъэм шыщхьэуIум и 13-м илъэс 80 ирикъуащ, Къэбэрдей-Балъкъэрым и мызакъуэу, нэгъуэщI щIына-лъэ Iэджэми къыщацIыху оперэ уэрэджыIакIуэ гъуэзэджэ, КъБАССР-м щIыхь зиIэ и артисткэ, Кавказ Ищхъэрэм ГъуазджэхэмкIэ и къэрал институтым и егъэджакIуэ Бэгъуэтыж Светланэ Батыр и пхъур. 1960 гъэм Налшык дэт музыкэ училищэр къэзыуха хъыджэбзыр абдеж къызэрыщымыувыIэнур гурыIуэгъуэт. Абы иужькIэ и щIэныгъэм щыхигъэхъуащ Собинов Леонид и цIэр зэрихьэу Саратов дэт консерваторэм. 1965-1969, 1977-1998 гъэхэм ар щылэжьащ Къэбэрдей-Балъкъэрым и къэрал филармонием, а бжыгъэхэм я зэхуаку дэта илъэсийм ди республикэм      и Музыкэ театрым и уэрэджыIакIуэщ. Абы и утыкум щигъэзэщIа оперэ партиехэмрэ романсхэмрэ, нэгъуэщI классикэ жыпхъэхэм щыщхэр, адыгэ лъэпкъ уэрэдыжьхэр цIыхухэм гуимыхуж ящыхъуащ. ЖыпIэнуракъэ, профессиональнэ гъуазджэм щыхузэфIэмыкIамрэ щызримыгъэхъулIэфамрэ укIуэдыж.

  • Щэнхабзэмрэ гъуазджэмкIэ колледжым и егъэджакIуэ-гъэсакIуэу илъэс зыбжанэкIэ щытащ Светланэ, иужьрей илъэс зыбгъупщIым Кавказ Ищхъэрэм ГъуазджэхэмкIэ и къэрал институтым и лэжьакIуэщи, профессиональнэ уэрэджыIакIуэ хъуну хуейхэм гъуэгугъэлъагъуэ яхуохъу.
  •  
  • Лъагъуэхэш
  • Бэгъуэтыж Светланэ. 2005 гъэ

    Оперэ уэрэджыIакIуэ хъуным къыхуигъэщIа Светланэ къыхуихуащ зыми ямыгъэзэщIа лэжьыгъэхэр псоми япэ утыку кърихьэну. Дауэ мыхъуми, оперэ уэрэд жыIэкIэр Къэбэрдей-Балъкъэ-рым щыцIэрыIуэтэкъым, цIыхухэм къагурымыIуэнми утешыныхь хъуну къыщIэкIынут а зэманым. Псалъэм папщIэ, Бэгъуэтыжращ Мадинэ (Балэ Мухьэдинрэ Къардэн Хьэсэнрэ зэдатха «Мадинэ» оперэм), Виолеттэ (Верди Джузеппе и «Травиата»-м) сымэ я партиехэр япэу зыгъэзэщIар. ХьэIупэ ДжэбрэIил и адыгэ бзылъхугъэ уэрэдхэр 1983 гъэм япэу жызыIари Светланэщ, «Зу-зу, баринэ» Iыхьэм щыщ уэрэдипщIи Композиторхэм я унэу Москва дэтым щигъэIуат. Мыбыхэм я бжыгъэм адэкIи пхупыщэнущ. ГъэщIэгъуэныр нэгъуэщIщ: сыт зыри зэрымыкIуа гъуэгум, утегушхуэу, уи лъагъуэ щыпхыпшыныр?

  • — Абдежым абы уегупсысыркъым. Уигу ирихьрэ — жыбоIэри, иужькIэщ къыщыбгурыIуэр зыми жамыIэфа е зыми хуамыгъэлъэ-гъуа гуэр цIыхубэм зэрахэпхьар. АтIэми, ар уи щIалэгъуэу къыщыхъум и деж фIы дыдэщ. Иджыпсту а лэжьыгъэхэр зыми къысхуигъэлъэгъуэну къыщIэкIынтэкъым. Сэ си кIэн къикIри, лъагъуэхэш сыхъуащи, гъащIэм сахуэарэзыщ. Си макъым, си зэфIэкIым теухуауэ композиторхэм сэр папщIэ куэд ятхырт, романсхэри хэту. Си ужькIэ ахэр щагъэзащIэкIэ цIыхухэм зэрагъэпщэн, зэралъытын щIадзэрт. Ауэ сэ къэслъытэр-къым зым щхьэкIэ ятхар нэгъуэщIым жиIэ мыхъуну. Сэ сэмыщхьу, нэгъуэщI зыгуэру, нэхъ щIэщыгъуэу къайхъулIэнри хэлъщ. Псалъэм папщIэ, Темыркъан Борис сэр щхьэкIэ лирикэ уэрэд цIэрыIуэр итхыу ар телевиденэкIэ, радиокIэ къата иужь, уэрэджыIакIуэ куэдым ар жаIэ хъуащ. Абы щыгъуэ си репертуарым хэтахэм щыщ зыбжани нэгъуэщIхэм ягъэзэщIащ. Абыхэм сфIэфIу содаIуэ, уэрэдхэр ноби зэрымыкIуэдыжар, зэрыпсэур си гуапэ мэхъу.
  • Композитору, усакIуэу сызыдэмылэжьа щIагъуэ щыIэкъым. Темыркъан Борис, ХьэIупэ ДжэбрэIил, КIыщокъуэ Алим, Тхьэгъэзит Зубер, нэгъуэщIхэри я лэжьыгъэхэмкIэ си макъым къыпэджэжырт. ЩызгъэзащIэкIэ зэхуэмыхъуу е сигу иримыхьу зыгуэр къыхэкIмэ, яжесIэрт, дыщызэгурымыIуи къыхэкIыртэкъым. ЖыпIэнуракъэ, композитор — усакIуэ — уэрэджыIакIуэ зэпыщIэныгъэр гъэщIэгъуэну зэщIэжьыуэрт, я IэдакъэщIэкIым си макъыр зэрыщIэувэр ягу зэрырихьым сигъэинырт.
  • Темыркъан Юрийрэ Бэгъуэтыж Светланэ. 1970 гъэ

     

  • «Мадинэ» оперэм щоджэгу.

  • Гъэсашэ Наталье, Бэгъуэтыж Светланэ, Текуев Мэхьмуд сымэ. 1992 гъэ

  • Бэгъуэтыж Светланэ. 1961 гъэ

  • Псэм къыхихар
  • Филармонием зэрыщылэжьар и Iэзагъэм хигъэхъуэнымкIэ сэбэпышхуэ къыхуэхъуауэ къелъытэ Светланэ. Камернэ уэрэджыIакIуэм и пщэ къыдохуэ и закъуэу романсыр е оперэм и зы Iыхьэ ариер театреплъхэм я фIэщ хъууэ игъэзэщIэну. ЗэрыгурыIуэгъуэщи, апхуэдэ лэжьыгъэм уепсыхь, уи къэухьми зрегъэужь. «ИужькIэ театрым сыщыкIуам, мис мы-ращ, нэгъуэщIкIэ схъуэж мыхъу-ну, сыкъызыхуигъэщIар, жысIат, — игу къегъэкIыж Бэгъуэтыжым. — Уи гъусэу утыкум итхэри оркестрри къыбдоIэпыкъу, уэри ууэрэджы-IакIуэ къудейкъым, драмэ актрисэуи уоджэгу».
  • Опереттэ зыбжанэми хэтащ Бэгъуэтыж Светланэ. Сыт хуэдэ Iуэхуми еплъын, ар гъэунэхун хуейуэ къелъытэ уэрэджыIакIуэм. Сыт хуэдиз адыгэ уэрэдыжь жиIа абы, иджыпсту зыми зэхамыхыжу, щыIэуи ямыщIэххэу. «Шэрджэс цIыхубэ уэрэдхэр» Даур Аслъэн къыхуихьу «мыхэр схужы-пIэн, Светэ?» щыжиIар, ахэр егъэтхыным яужь щихьар нобэ хуэ-дэщ. Ди жагъуэ зэрыхъунщи, а Iуэху дахэр зэхэзыубла, оркестрым и гъусэу ахэр егъэтхын гукъэкI дахэр зыщIыгъа Аслъэн нобэ къытхэтыжкъым. «Илъэс щищ ипэкIэ ятхауэ зи IэрыкIыр ямыщIэж, ауэ зи макъамэр нобэм къэса уэрэдхэм сыщедаIуэм си щхъуэфэцыр тэджат, — къытхуеIуэтэж Светланэ. — Макъамэм апхуэдизкIэ фIыуэ, зыхуей хуэзэу елэжьыжат Аслъэни, «хьэуэ» жесIэфынкIэ Iэмал иIэтэкъым. Иджы ахэр пластинкэм тету къызэрынам егъэлеяуэ сыщогуфIыкI». Апхуэдэу ХьэIупэ ДжэбрэIили оркестровкэ хуищIауэ щытащ Светланэ иригъэгъэзэщIа уэрэд зыбжанэм.
  • Куэдрэ къохъу щхьэусыгъуэ зэхуэмыдэхэм къыхэкIыу, нэхъыбэу дирижёрым и зэранкIэ, уэрэджыIакIуэм и макъыр къарууншэ оркестрым щыщIэхъукI. Апхуэдэ зэи къыщыщIауэ къыхуэщIэжыркъым Светланэ.
  • Гъэхэр къызэзынэкI уэрэдхэр
  • Хэт зымыщIэр Шахгалдян Артемий и «Си нэ дахэ», «Университетский вальс» уэрэд цIэрыIуэхэр, Молэ Владимир и «Школьный вальс»-р, Къардэн Хьэсэн, Балэ Мухьэдин сымэ макъамэ зыщIалъхьауэ Светланэ жиIахэр. Ахэр псори Къэбэрдей-Балъкъэрым и гъуазджэм и дыщэ гъэтIылъыгъэ хъуащ.
  • — СыкъыщацIыхужкIэ, си гуащIэм и гугъу къыщысхуащIкIэ жызоIэ: «Дауэ мыхъуми, ауэ сытми сыкъытехьа къыщIэкIынтэ-къым сэ мы дунейм». Утыкум зэ укъихьэу къодаIуэхэм я нэхэм ущыщIэплъэкIэ, гухэхъуэгъуэу бгъуэтыр псалъэкIэ пхужыIэнукъым. Дэтхэнэ зыми езым къыщыщIа гуэр игу къегъэкIыж, лъагъуныгъэм е фIыуэ зэрылъагъухэр зэпэIэщIэ зэрыхъуам теухуауэ жысIэхэм щедаIуэкIэ. Арагъэнщ сценэм зыIэпишар, Iэгуауэм и IэфIыр зыхэзыщIар абы тыншу къыщIимыкIыжыфыр, — жеIэ Бэгъуэтыжым.
  •  — Си профессорым къызжиIат: «Светэ, макъ мыин дыдэ уиIэу ар ебгъэфIэкIуэфынкIэ, абы зебгъэужьыфынкIэ мэхъу, ауэ псэр зыми къуитынукъым». Ар зэи зыщызгъэгъупщэркъым, уэрэджыIакIуэ щIыIэу, псэншэу сызэрыщымытынми сыт щыгъуи яужь ситащ. Арагъэнщ театр пэшым щIэсыр си макъымкIэ схуэгъагъыу сыкъыщIэгъуэгурыкIуар».
  • Игъагъым и закъуэт, сценэм щекIуэкIхэр пэж дыдэу къэхъуам хуэдэу зыхэзыщIи къахэкIырт. Псом хуэмыдэу апхуэдэ нэхъыбэу къыщыхъур «Травиата» оперэрат. Бэрэгъун Владимиррэ Дэбагъуэ Хьэсэнрэ зэблэкIыу ягъэзащIэрт Альфред и ролыр. Зэгуэрым Бэрэгъуным и джэгугъуэу оперэм еплъащ Светланэ и пхъур. Иуха иужь, хъыджэбз цIыкIум IэплIэ къыхуэзыщIыну хуежьа Влади-мир абы зыбгъэдигъэхьакъым: «Уи ягъэкIэ мамэ лIащ», — жиIэри.
  • Романс зыгъэзащIэхэм я Кав-каз Ищхъэрэ щIыналъэ зэпеуэм япэ увыпIэр къыщихьауэ щытащ Светланэ. Куэд мэхъу апхуэдэ лэжьыгъэхэр.
  • Фильмхэм зэрыщыджэгуар-щэ?! Абыхэм я зы щапхъэщ «ЩIы-махуэ жэщ» жыхуиIэр. Псалъэншэу, абы щыгъуэми и гурыгъу-гурыщIэ псори и нэгум къищу, актрисэр зэрыджэгур гуимыхужт. «Уэрэд щхьэ жыпIэрэ, театрым кIуэ» къызжезыIа щыIэщ абы щыгъуэ, ауэ сэ къызгурыIуэрт драмэри, комедиери, фIыуэ слъагъу уэрэд жыIэнри оперэм зэрыщысхузэдэхьынур», — жеIэ Светланэ.
  • ЕгъэджакIуэ
  •  лэжьыгъэр
  • Къэбэрдей-Балъкъэрым и къэрал филармонием щыщыIа илъэсхэми, иужькIи Светланэ щригъэджащ Кавказ Ищхъэрэм ГъуазджэхэмкIэ и къэрал институтым щэнхабзэмрэ гъуазджэхэмкIэ и колледжым. Ирагъэблагъэ пэтми, илъэс куэдкIэ здахуэмыкIуа езы институтым иджыпсту щыIэщи, а IэнатIэр хуабжьу игу зэрырихьыр ибзыщIыркъым.
  • — Колледжым студентхэм щезгъащIэр уэрэд жыIэным и щэху нэхъ мащIэхэрамэ, иджы езгъаджэхэр нэхъ балигъщ, езы колледж дыдэр къэзыухахэр яхэтщи, си псалъэр ныкъуэжыIэу сакъыгуроIуэ. Абы си Iуэхур нэхъ тынш икIи нэхъ щIэщыгъуэ ещI. Институтым и ректорми профессор Гъэсашэ Натальи сахуэарэзыщ, щIэблэр гъуазджэ лъагъуэм тешэным си гъащIэм и зы Iыхьэ зэрыхухызагъэхам папщIэ.
  • Колледжым щезгъэджауэ зы щIалэ институтми щызгъасэрт. И гугъу зэхэфхагъэнщ — Мэкъуауэ Астемыр. ЕзгъэщIэнур пкърыслъхьауэ къыщысщыхъум, тезгъэгушхуэри консерваторэм згъэкIуащ ар — щIалэм цIыхухъу къыдэлэжьэн хуейуэ къызолъытэ сэ. ЩIэтIысхьащ, илъэситIкIэ еджащ, Рахманиновым и цIэр зезыхьэ дунейпсо зэхьэзэхуэм япэ увыпIэри къыщихьащ. Зы махуэ гуэрым къопсалъэри къызжеIэ си деж къигъэзэжыну зэрыхуейр. ЩIезгъэгъуэжыну сыхэтащ, ар-  щхьэкIэ къысхуидакъым. Оперэ уэрэджыIакIуэт и егъэджакIуэри, зэман зэримыIэм къыхэкIыу игъэзэщIэнухэр къыхухихырти, мыхъуаIамэ зэригъэзэхуэжыну къыжриIэу арат. УэрэджыIакIуэм удэлэжьэным къикIыр сыт? Абы махуэ къэс и щIэныгъэм хэб-        гъэхъуэнырщ, и макъым укIэлъыплъынырщ, бгъэувынырщ. Сыт театрхэм репетиторхэр щIыщы-Iэр, уэрэджыIакIуэ нэхъ цIэрыIуэу Iэджэ зыгъэзэщIахэ-    ми егъэджакIуэ-гъэсакIуэ щIаIэр?! Си гуапэ хъуат си деж къызэригъэзэжар, дунейпсо зэхьэзэхуэш-хуэхэм мызэ-мытIэуи дыхэтащ.
  • Зы илъэскIэ си деж щеджэу утыкум илъэдэну щIэхъуэпсхэми зыкъыщысхуагъазэ щыIэщ. Апхуэдэхэм занщIэу яжызоIэ я жэрдэмыр зэрадэзмыIыгъынур. ЕгъэджакIуэ, оперэ уэрэджыIакIуэ, камернэ уэрэджыIакIуэ IэщIагъэхэр иIэу консерваторэр къэзыуха сэ апхуэдэ Iуэху бгъэдыхьэкIэ мыхьэнэншэ зэи си щхьэ хуэзгъэфэщэнукъым. Зыми я жагъуэ сщIынуи сыхуейкъым, щIэджыкIакIуэхэм щхьэщытхъуу сыкъыфщымыхъунуи сыныволъэIу. Бостей дахэ щатIагъэу сценэм зэрихьэу цIэрыIуэ хъуну зи гугъэхэр щоуэ. Апхуэдэ закъуэтIакъуэ къахэкIмэ, «вагъуэ» дыдэу зыкъалъытэж, икIи слъагъу хуэдэщ   ахэр езыхэм нэхърэ куэдкIэ нэхъ мащIэ къэзылэжь доцентхэм къызэрытщыдыхьэшхыр.
  • Лъагъуэм и
  • щIэдзапIэр
  • — «Мадинэ» оперэр щыдгъэувам дыгузавэрт къагурымыIуэнкIэ. Къуажэхэм кърашурэ абы щыгъуэ автобускIэ куэд къашэрт спектаклхэм. Утыкум къыщыхъум зэригъэгузавэр, иуха иужь къэтэджу Iэгу зэрытхуеуэр щытлъагъукIэ, егъэлеяуэ дыгуфIэрт. Ар щIыжысIэращи, щысабийм щегъэжьауэ дахагъэм щIупIыкIмэ, искусствэ нэсыр зищIысыр цIыхум къыгурыIуэнущ. Псалъэм папщIэ, сэ сыщыцIыкIум Шульженкэ и уэрэд жыIэкIэр зыхэслъхьэ щыIэу щытакъым. Шэнтым сытрагъэувэрэ абы и уэрэдхэр жызагъэIэу апхуэдэт. Патефоныжьым дедаIуэрт, зауэ нэужь уэрэдхэр дахэ дыдэтэкъэ?! Си пхъурылъху цIыкIур илъэсищ фIэкIа щымыхъум Моцарт едаIуэрт. Ар щIыжысIэращи, цIыкIу щIыкIэ зыхамылъхьэр балигъ хъуа иужь я акъылым нэсыжынукъым.
  • Бэгъуэтыж Светланэ и адэ Батыри макъ гъэщIэгъуэн иIэт. Орджоникидзе къалэм дэт мыдрисэм илъэсиблкIэ щеджа адыгэлIым осетиныбзэри хьэрыпыбзэри уэрсэру ищIэрт, игъащIэ лъандэрэ школ унафэщIу лэжьауэ цIыху губзыгъэт. «Папэ «Сулико» къызжиIэрейуэ щытащ, — игу къегъэкIыж Светланэ. — ИтIанэ абы зэчыр щыжиIэкIэ апхуэдизкIэ макъ гуакIуэкIэ ахэр игъэIурти, сыщIэжеикIырт».
  • Артист IэщIагъэр зыгъэлъэхъшэну хэтхэм я жыIэм тепщIыхьмэ, абы уи бын хуумыгъаджэмэ нэхъыфIщ. Апхуэдэ гупсысэр зыпкърагъэхьа Iэминати хуейтэкъым и пхъур артисткэ хъуну, зыщIэхъуэпсыр дохутыр IэщIагъэрт. ЩIэтIысхьащ Светланэ медици- нэ колледжым. Мазэ нэхъ емыджауэ, и тхьэкIумэм къицыр-         хъащ музыкэ училищэ къызэрызэIуахар. ИкIи куэдрэ гупсысакъым. Абы зэрыщIэтIысхьар и адэ-анэм къыщащIар мазитI дэ-кIа нэужьщ. Адэр арэзыти: «Iэминат, и гугъу умыщI, мыр а Iуэхум хэзэгъэнущ», — щыжиIэм, адрейри тесабырэжащ. Светланэ цIэрыIуэ хъуа иужь, адэ-анэм зы спектакли благъэкIакъым емыплъу.
  • — Си анэр щыхущIэмыхьэм и  деж папэ къакIуэрти, япэ сатырым щысу къызэплъырт, и нэпсхэр щIилъэщIыкIыу. СелъэIурт абдеж дыдэ къэмытIысыну, ар щыгъкIэ сэри си гъын къызэригъакIуэм щхьэкIэ, — жеIэ Светланэ.
  • Зэи иущэхуакъым
  • КъызэрыщIэкIымкIэ, Светланэ и унэцIэр Гугъуэтыжщ. ЛУГ-м (Ленинскэ учебнэ городокым)  япэу щIэтIысхьауэ щытахэм ящыщ Батыр урысыбзэ ищIэртэкъым. «Уи унэцIэр хэт?» — жаIэу къыщеупщIым, адыгэбзэкIэ: «Гугъуэтыж», — жиIэри жэуап итащ. Дэфтэрхэр Iызыхым зэрызэхихам хуэдэу итхащ. ИлъэсиплIыр дэкIауэ къызэриухамкIэ тхылъыр къыщратыжым, абы итыр Бэгъуэтыжт. Мыр си унэцIэкъым жиIа щхьэкIэ, зыри къедэIуакъым. Арати, апхуэдэу къэнауэ нобэми йокIуэкI. «Дунейм щехыжам Гугъуэтыжу ятхыжауэ аращ ди адэр, — жеIэ Светланэ. — Сэ сценэ цIэ лей схуэхъуащ ар, си дэлъху нэхъыжьым-рэ дэлъху нэхъыщIэм и къуэмрэщ а унэцIэр зезыхьэр. Гугъуэтыжхэ зэрыщыту зэрызиблагъэри, си къуэпсхэр Урыху (Къуэгъуэлъкъуей) къуажэм къызэрыщежьэ-ри зэи зыщызгъэгъупщакъым, пщIэ, нэмыс яхуэсщIу, сакIэлъыкIуэу апхуэдэщ.
  • ХъуэпсапIэ
  • — Зы зэманым театрым и утыкум зэуэ къихьат Гъэсашэ Наталье, ПащIэ Ахьмэд, Гергоковэ Тамарэ, Бэрэгъун Владимир, Дэбагъуэ Хьэсэн, Жанатаев Исмэхьил сымэ хуэдэ оперэ уэрэджыIакIуэ лъэщхэр. Къапщтэмэ, цIыхухэми фIыуэ дыкъалъагъурти, Правительствэми пщIэшхуэ къытхуищIырт абы щыгъуэ. Иджыпсту гъуазджэм и Iуэхур тIэкIу дэхуэхауэ гу лъызотэри, хуабжьу си жагъуэ мэхъу. КъБР-м и унафэщIхэм хуабжьу сащогугъ щэнхабзэмрэ гъуазджэмрэ нэхъри гулъытэ хуащIы-ну.
  • КъомыхъулIа щыIэ?
  • — Хьэуэ. Си профессорым жиIэу щытащ: «Травиата» оперэм ущыджэгуамэ, гъуазджэм щыпхуэщIэну псори къэбгъэлъэгъуащи, укъыхэкIыжми хъунущ». СыхьэтищкIэ уитщ абы утыкум, цIыхум ягури я псэри пIыгъыу. Пэжщ, пасэIуэу, илъэс 35-рэ фIэкIа сымыхъуу, театрым сыкъыIукIыжащ. ЖызмыIауэ, сымыгъэзэщIауэ къэнахэм щхьэкIэ гуныкъуэгъуэ сыщиIэ щыIащ, япэ илъэситхум а IуэхущIапIэмкIэ сыблэкIыну къызэхьэлъэкIырт. АрщхьэкIэ иужькIэ къызгурыIуэжащ сыт хуэдэ Iуэхури и зэманым щIэн зэрыхуейр икIи сыщыгуфIыкIыжащ пIалъэ кIыхькIэ абы сыкъызэрыщызэтемыувыIам. УэрэджыIакIуэ цIэрыIуэ Патти Аделини зэрыжиIауэ: «Утыкум и зэманым укъикIыжыфын хуейщ».
  • ИтIанэ. Унагъуэ гуныкъуэгъуэ сиIакъым. УэрэджыIакIуэ куэдым яхузэмыгъэпэщ унагъуэ дахэ сиIэщ: си къуэмрэ си пхъумрэ зыхуей хуэзэ, гъащIэм зи гъуэгу щыпхызышыфа цIыхухэщ, си щхьэгъусэрати, цIыху дыщэт. Куэд щIакъым дунейм зэрехыжрэ, сыхуэарэзыщ, ахърэт нэху Тхьэм кърит. Си гуащэм, си адэ-анэм сигу мыныкъуэу сабийхэр къахуэзгъанэрэ лэжьыгъэ IуэхукIэ сежьэу щытащ. Аращи, зэрыпсэу IэщIагъэмрэ ар къыдэзыIыгъ унагъуэрэ зэгъусэу щиIэм и деж, пхъурылъху-къуэрылъхухэмкIэ, абыхэм къалъхужахэмкIэ щынасыпыфIэм и деж цIыхубзыр нэгъуэщI сыт зыщIэхъуэпсынкIэ хъунур?! ГукIэ сыщIалэ, япэми хуэдэу сыгушыIэрей щхьэкIэ, къызгуроIуэ гъащIэр псынщIащэу зэрыблэлъэтар. ЗэрыжаIэу, уи щIалэгъуэр щIэх-щIэхыурэ уигу къэбгъэкIыжмэ, жьыгъэр къыпкIэщIэзэрыхьауэ аращ.
  • СыцIыхубз насыпыфIэу къызолъытэ, си теплъэмкIи, си дуней тетыкIэмкIи гурыIуэгъуэ къыщIэкIынщ ар. Япэми хуэдэу сынэфIэгуфIэщ, сыжыджэрщ, гушыIэныр зыхэслъхьэ щыIэкъым.
  • Нобэр къыздэсым къысщыщIа дыхьэшхэн гуэрхэр ягу къагъэкIыж.
  • — ЕхъулIэныгъэ куэд дяпэкIи уиIэну, уи бынхэмрэ абыхэм я быныжхэмрэ узыншэу илъэс Iэджэ къахуэбгъэщIэну ди гуапэщ, Светланэ. Лъэпкъым и набдзэу узэрыщытым зы мэскъалкIи кIэрымыхуу, иджыри куэдрэ Тхьэм утхуигъэпсэу.
  • Епсэлъар  ИСТЭПАН  Залинэщ.