ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Мы махуэхэм

2018-08-18

  • ШыщхьэуIум и 18, щэбэт
  • Псэущхьэ екIуэлIапIэншэхэм я дунейпсо махуэщ
  • Азербайджанымрэ Къэзахъстанымрэ щагъэлъапIэ я гъунапкъэхъумэ дзэхэм я махуэр
  • Таджикистаным и медицинэ лэжьакIуэхэм я махуэщ
  • 1682 гъэм Урысей Пащтыхьыгъуэм и тет хъуащ Пётр Езанэр.
  • 1782 гъэм Санкт-Петербург къыщызэIуахащ Пётр Езанэм и фэеплъыр (иужькIэ «Гъуаплъэм къыхэщIыкIа шууей» зыфIащар).

  • 1787 гъэм Урысейм щыяпэу рабочэхэм я демонстрацэ щекIуэкIащ Санкт-Петербург. Пащтыхь гуащэ Екатеринэ ЕтIуанэм хуэтхьэусыхэну къызэхуэсат ухуакIуэ 400.
  • 1845 гъэм къызэрагъэпэщащ Урыс географие зэгухьэныгъэр.
  • 1900 гъэм урыс инженер Перский Константин япэу къигъэсэбэпащ «телевиденэ» псалъэр.
  • 1920 гъэм США-м и конституцэм зэхъуэкIыныгъэ халъхьащ, цIыхубзхэ-ми Iэ яIэтыну зэрыхуитыр къыщыгъэлъэгъуауэ.
  • 1941 гъэм КъБР-м тхьэмахуэ щIыхьэху щекIуэкIащ. Абы хэтахэм къалэжьа сом мин 300-р Зыхъумэжыныгъэм и фондым халъхьащ.
  • 1991 гъэм Горбачёв Михаил Форос (Кърым) щыIэ зыгъэпсэхупIэм къыдэкIыну хуимыту даубыдат къэралым зэхъуэкIыныгъэхэр щезыгъэкIуэкIы-ну зи мурадахэм.
  • Нэмыцэ дипломат, адыгэхэм ятетхыхьа Олеарий Iэдэм къызэралъхурэ илъэс 418-рэ ирокъу.
  • Мэкъумэш щIэныгъэхэм я доктор, прунж гъэкIыным елэжь щIэныгъэ центрым и унафэщI Хъурум Хьэзрэт и ныбжьыр илъэс 61-рэ ирокъу.
  • Екатеринбург (1924 — 1991 гъэхэм Свердловск цIэр зэрихьащ) къалэм и махуэщ. Ар илъэс 295-рэ ирокъу.
  • Ейск къалэм и махуэщ — илъэси 170-рэ ипэкIэ абы и лъабжьэр ягъэтIылъащ.
  • Хакасие Республикэм и къалащхьэ Абакан илъэс 87-рэ ирокъу.
  • Дунейм и щытыкIэнур
  • «pogoda.yandex.ru» сайтым зэритымкIэ, Налшык пшэр техьэ-текIыу щыщытынущ, пIалъэ-пIалъэкIэрэ уэшх къыщешхынущ. Хуабэр махуэм градус 21 — 22-рэ, жэщым градус 14 — 15 щыхъунущ.
  • ШыщхьэуIум и 19, тхьэмахуэ
  • Гуманитар дэIэпыкъуныгъэм и дунейпсо махуэщ
  • УФ-м и Хьэуа флотым и махуэщ
  • Афганистаным и щхьэхуитыныгъэм и махуэщ
  • США-м и авиацэм и махуэщ
  • 1839 гъэм Санкт-Петербург пэмыжыжьэу къызэIуахащ Пулковскэ обсерваториер. Иджыпсту ар Урысей Федерацэм и астрономие IуэхущIапIэ нэхъыщхьэщ.
  • 1874 гъэм урыс флотым къулыкъу щызыщIэхэм я фащэу къащтащ плIэ зэпрыдзыр.
  • 1887 гъэм шар гъэпщам ису зиIэтри, Менделеев Дмитрий кIэлъыплъащ дыгъэр зэрыкъуилъафэм.
  • 1895 гъэм Лондон къыщызэрагъэпэщащ Дунейпсо кооператив зэгухьэныгъэр.
  • 1942 гъэм Къардэн Къубатий Елхъуэт (Осетие Ищхъэрэ) и деж бийм и кхъухьлъатитI къыщриудыхащ.
  • 1944 гъэм Покрышкин Александр къэралым щыяпэу Совет Союзым щэнейрэ и ЛIыхъужь хъуащ.
  • 1947 гъэм А витаминыр зэхалъхьащ.
  • 1960 гъэм Байконур космодромым телъэтыкIащ Белкэ, Стрелкэ хьэхэр зэрыса «Спутник-5» кхъухьыр. Ар шыщхьэуIум и 20-м къэтIысыжащ.
  • 1991 гъэм ГКЧП-м — къэрал уна-фэр зыубыдыну яужь ихьа гупым — СССР-м чрезвычайнэ щытыкIэ щигъэуват.
  • КъБР-м, КъШР-м, АР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ БищIо Анатолий къызэралъхурэ илъэс 83-рэ ирокъу.
  • Тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор,КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, КъБР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат Къэжэр Валерий къызэралъхурэ илъэс 69-рэ ирокъу.
  • США-м и 42-нэ президенту щыта Клинтон Билл и ныбжьыр илъэс 72-рэ ирокъу.
  • Режиссёр, КъБР-м гъуазджэхэм-кIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Дэбагъуэ Роман и ныбжьыр илъэс 53-рэирокъу.
  • Выборг къалэм и махуэщ — илъэс 725-рэ ирокъу.
  • Чувашие Республикэм и къалащхьэ Чебоксары и лъабжьэр зэрагъэтIылърэ илъэс 549-рэ ирокъу.
  • Дунейм и щытыкIэнур
  • «pogoda.yandex.ru» сайтым зэритымкIэ, Налшык пшэр техьэ-текIыу щыщытынущ, уэшх къыщешхынущ. Хуабэр махуэм градус 21 — 22-рэ, жэщым градус 13 — 15 щыхъунущ.
  • ШыщхьэуIум и 20,блыщхьэ
  • Эстонием егъэлъапIэ СССР-м къыхэкIыу къэрал щхьэхуит щыхъуа махуэр. 1991 гъэм Эстоние Республикэр къэрал щхьэхуэ зэрыхъужам теухуа унафэ къищтащ абы и Совет Нэхъыщхьэм.
  • Муслъымэн махуэгъэпсымкIэ Арэфэ махуэщ
  • 1721 гъэм Петергоф щаутIыпщащ иджы дуней псом щыцIэрыIуэ псыутх телъыджэхэр. А щIыпIэм уардэунэхэри псыутххэри зыхэт ансамбль щыухуэныр зи жэрдэмыр Пётр Езанэрт. Франджым и унафэщIхэм Версаль щаIэ хэщIапIэм ехьэехуэ щIыпIэ телъыджэ Фин псыдэлъэдапIэм щищIыныр и хъуэпсапIэт Урысейм и императорым икIи а лэжьыгъэм къришэлIат архитектор цIэ- рыIуэ куэд. Иджырей теплъэр игъуэтын папщIэ илъэс щитIым нэблагъэкIэ екIуэкIащ а лэжьыгъэхэр.
  • 1915 гъэм дзэм къулыкъу щищIэну хыхьащ зи ныбжьыр илъэс пщыкIуий ирикъуа Жуков Георгий — иужькIэ дзэзешэ лъэщ, Совет Союзым и Маршал хъуар.
  • 1922 гъэм Москва къратыкIыу хуежьащ къэралым и щIыпIэ куэд дыдэм нэс радионэтынхэр.
  • 1941 гъэм икIуэт советыдзэхэм ДнепроГЭС-р къагъэуэн хуей хъуат. Ар бийм лъамыгъэсын щхьэкIэ апхуэдэ унафэ ящIат совет къэралыгъуэм и Iэтащхьэхэм.
  • 1945 гъэм СССР-м ЗыхъумэжыныгъэмкIэ и къэрал комитетым и унафэкIэ къызэрагъэпэщащ ураныр къэгъэсэбэпыным елэжь гупым кIэлъыплъ, зи IуэхущIафэхэр яущэхуу щыта комитет хэха.
  • 1945 гъэм СССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и Президиумыр арэзытехъуэри къищтащ Лъэпкъ Зэкъуэтхэмя Зэгухьэныгъэм и Уставыр.
  • 1951 гъэм СССР-м къыщызэрагъэпэщащ ДОСААФ зэгухьэныгъэр.
  • 1953 гъэм Совет Союзым хэIущIыIу ищIащ водороднэ бомбэр къигъауэу абы и лъэщагъыр зыхуэдизыр къызэрихутам теухуа хъыбарыр.
  • ШахматхэмкIэ дунейм и чемпион-кэ, СССР-м спортымкIэ щIыхь зиIэ и мастер Рубцовэ Ольгэ къызэралъхурэ илъэси 109-рэ ирокъу.
  • УФ-м щIыхь зиIэ и артисткэ, Мейкъуапэ щIыхь зиIэ и цIыху ЩхьэкIуэмыдэ Нуриет къыщалъхуа махуэщ.
  • КъБР-м и цIыхубэ артисткэ Ерчэн Казимэ къыщалъхуа махуэщ.
  • Режиссёр, сценарист, УФ-м и цIыхубэ артист Михалков-Кончаловский Андрей и ныбжьыр илъэс81-рэ ирокъу.
  • Индием и премьер-министру щыта Ганди Раджив къызэралъхурэ илъэс 74-рэ ирокъу.
  • Хэхэс адыгэхэм я литературэр зыдж Чурей Дыжьын къыщалъхуа махуэщ.
  • Дунейм и щытыкIэнур
  • «pogoda.yandex.ru» сайтым зэритымкIэ, Налшык уфауэ щыщытынущ. Хуабэр махуэм градус 20 — 21-рэ, жэщым градус 13 — 14 щыхъунущ.