ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Гъунапкъэншэ икIи уахътыншэ

2018-05-09

Илъэсхэр макIуэ, мафIэ лыгъейм ди къэралыр щыхэта зэманыр кIуэ пэтми нэхъ жыжьэ мэхъу. АрщхьэкIэ дунейр къызэриухуэрэ щынэхъ гуащIэ икIи лъапсэрыхыу щыта Хэку зауэшхуэр дэ зэи тщыгъупщэжынукъым. Ди адэшхуэхэм абы щызэрахьа лIыгъэр сыт щыгъуи щытынущ быдагъэмрэ лIыхъужьыгъэмрэ я щапхъэу. Апхуэдэ псэзэпылъхьэпIэ лъэхъэнэхэр тхыдэм зэи хэгъуэщэжыркъым.

Фигу къэдгъэкIыжынщи, 1941 гъэм мэкъуауэгъуэм и 22-м и нэхущым фашист Германиер Совет Союзым къытеуащ. Апхуэдэу къызэрыхъунур псоми къагурыIуакIэт, арщхьэкIэ зауэр къыщыхъеинур иджыри яхуэубзыхуртэкъым. Гитлер зыр адрейм темыуэным теухуа зэгурыIуэныгъэ езыщIылIа Сталиныр щыгугъырт Iэмал зэриIэкIэ а зэманыр зы илъэс хуэдизкIэ игъэIэпхъуэну. Абы зытрищIыхьыр Инджылызым езауэ фюррерыр зэуэ фрон-титI къызэIуихыным темыгушхуэфынырт. Арати, фашист Германиер СССР-м къеуэну зэрыхьэзырым теухуауэ тIасхъэщIэххэм къат хъыбархэр зыщхьэдигъэIухырт. АрщхьэкIэ Гитлер тхьэмахуитIым къриубыдэу Франджыр зэхикъутакIэт, езы Германиери Инджылызым езауэ-емызауэ хуэдэт: лъэныкъуитIми хагъэхьэщэртэкъым.

Арати, хьэщхьэрыIуэм зыкъызэкъуихащ. Тенджыз фIыцIэм къыщыщIэдзауэ Баренц тенджызым нэсыху ди гъунапкъэм къизэригуащ дзэ хэплъыхьауэ дивизие 600-м щIигъу. Европэ псор къыщазэум абыхэм я нэхъыбэр зауэм Iэзэ хуэхъуат, бийр къытеуат бэлэрыгъа и ныкъуэкъуэгъум. А щхьэусыгъуэм къыхэкIыу фашистхэр псынщIэу ди щIыналъэм къыкIуэцIрыкIащ, лIыхъужьыгъэшхуэ къэзыгъэлъагъуэ, арщхьэкIэ IэщэкIэ тэмэму хуэмыщIа ди зауэлIхэр кърагъэкIуэтурэ. Нацистхэм Ленинград къаухъуреихьащ, Москва километри 100-м нэскIэ гъунэгъуу къекIуэлIащ. Ди цIыхухэм бий бзаджэм пэщIагъэуващ къарум и мызакъуэу, бэшэчыгъэри, лIыгъэри, фIэщхъуныгъэри. Москва бийм зэрырамытынур дуней псом хьэкъ щыхъуащ 1941 гъэм щэкIуэгъуэм и 7-м. А махуэм зыри пэмыплъауэ щыхьэрым и Утыку Плъыжьым дзэ парад щекIуэкIащ Октябрь социалист революцэ иныр илъэс 24-рэ зэрырикъум и щIыхькIэ. абы хэтахэр занщIэу зауэм Iухьэрт.

Зэхэуэ гуащIэхэм я ужькIэ зи лъэр щIэкIа Вермахтыр икIуэтыжын хуей хъуащ. Ар Гитлер властыр щыIэщIыхьа 1933 гъэм къыщыщIэдзауэ фашистхэм ирадза япэ удынт. Совет цIыхухэм къагурыIуащ узытемыкIуэфын бий зэрыщымыIэр. ЕтIуанэ удыныр нэхъ гуащIэжт: 1942 гъэм и щIышылэм Сталинград и деж кIуэдыжыпIэм щихуащ ипэIуэкIэ фельдмаршал ящIа Паулюс. Дунейм и тхыдэм щекIуэкIа нэхъ зэхэуэ гуа-щIэ дыдэм и ужькIэ езы фельдмаршалри я пашэу гъэру зыкъатын хуей хъуащ нэмы- цэ сэлэту, офицеру минищэм щIигъум. Орёл областым хыхьэ Прохоровкэ къуажэм и гъунэгъу губгъуэм 1943 гъэм щекIуэкIащ дунейм щыщ нэхъ ин дыдэ танк зэхэуэр.Абы белджылы къищIащ текIуэныгъэр къызэрыблагъэр.

ИужькIэ щыIащ гум къинэжа зэхэуэ гуащIэхэр. ХэщIыныгъэ хьэлъэхэр ягъуэтми, совет зауэлIхэр ебгъэрыкIуащ икIи ТекIуэныгъэ Иныр зыIэрагъэхьащ.

Совет цIыху псоми хуэдэу, Хэку зауэшхуэм лIыгъэшхуэ щызэрахьащ ди республикэм щыщ адыгэхэм, урысхэм, балъкъэрхэм. Къэбэрдей-Балъкъэрым фронтым иригъэшащ хьэпшыпу, ерыскъыпхъэу тонн минищэхэр. Ди цIыхухэм зэхалъхьа ахъшэмкIэ танк колоннэ псо, кхъухьлъатэхэр, топхэр яухуащ.

Зауэм щызэрахьа лIыгъэм папщIэ орденхэмрэ медалхэмрэ хуагъэфэщащ ди лъахэгъу минипщIхэм, Совет Союзым и лIыхъужьхэри яхэту.

Хэку зауэшхуэм совет цIыхухэм къыщагъэлъэгъуа лIыгъэ гъунапкъэншэр апхуэдэ дыдэуи уахътыншэщ. Ар мы зэманым псэухэми, къытщIэхъуэну щIэблэхэми зэи ящыгъупщэнукъым.

ШАЛ Мухьэмэд.