ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Жыжьэ къыщожьэ

2018-03-08

  • Дэ къыддэгъуэгурыкIуэ нэхъ гуфIэгъуэ махуэхэм ящыщщ Гъатхэпэм и 8-р. А махуэм дэ, цIыхухъухэм, дигу къыдогъэкIыж ди анэхэм, ди щхьэгъусэхэм, ди пхъухэм, бзылъхугъэ псоми ди гъащIэм щаIэ мыхьэнэр зэрыгъунапкъэншэр. Пэжщ, абы дэ дегупсысын хуейт илъэсым и зэман псоми. Апхуэдэу хъуну къыщIэкIынщ зэгуэри…
  •  
  • Иджы гуфIэгъуэр ягъэувыныр къызыхэкIа щхьэусыгъуэхэм теухуауэ. Мы зэманым яIэт махуэшхуэ псоми яхуэдэу ари къызыхэкIар бэнэныгъэрщ. Пасэ зэман лъандэрэ цIыхухъухэмрэ цIыхубзхэмрэ хуитыныгъэкIэ зэхуэмыдэу къэгъуэгурыкIуащ. Ар къызэремызэгъыр белджылыт, арщхьэкIэ зэсам текIыфыртэкъым. 1857 гъэм Нью-Йорк и цIыхубзхэр — щыгъынхэр щад фабрикэхэм я лэжьакIуэхэр — уэрамхэм къыдыхьащ мыарэзыуэ. Абыхэм ягу техуэртэкъым лэжьыгъэ хьэлъэм зэрырахулIар, я улахуэхэр зэрымащIэр. Фи нэгу къыщIэвгъэхьэт зы жэщ-махуэм къриубыдэу сыхьэт 16-кIэ гугъу зрагъэхьын хуейт, арщхьэкIэ иратыр жьгъейт. Полицэм псынщIэу зэбгрихуащ зыкъэзыIэтахэр. АрщхьэкIэ бзылъхугъэхэр икIуэтакъым, абыхэм мурад ящIащ езыхэм я сэбэп зыхэлъхэм къащхьэщыжыну профсоюз къызэрагъэпэщыну. 1901 гъэм американ унэгуащэхэм властхэм ягу къагъэкIыжащ хуитыныгъэхэр яIэн зэрыхуейр. Ахэр Чикаго и уэрамхэм дыхьащ Iэуэлъауэшхуэ ирагъэщIу: кIэструлхэм IэгухэмкIэ еуэрэт. Къагъэувырт цIыхухъухэм яIэ политикэ хуитыныгъэхэм хуэдэхэр, дзэм къулыкъу щащIэну Iэмал иратыну. 1908 гъэм а махуэ дыдэм бзылъхугъэхэм Америкэм и Штат Зэгуэтхэм зыкъыщаIэтащ. Абыхэм къагъэувахэр хуащIащ: иджы зэрылэжьэжыр сыхьэти 10 къудейт.
  • ИужькIэ цIыхубзхэм я зэщIэхъееныгъэм и пашэ хъуащ Германием и мызакъуэу, дуней псом щыцIэрыIуэ Цеткин Кларэ. Копенгаген щекIуэкIа конференцым хэтащ дуней псом я социалист зэгухьэныгъэхэм я лIыкIуэхэр, абы Цеткин Кларэ къыщыхилъхьащ цIыхубзхэм я хуитыныгъэхэм къыщхьэщыжыным щыщIэбэн гуфIэгъуэ махуэшхуэ ягъэувыну. Аращ иджы Iэтауэ дгъэлъапIэ гуфIэгъуэм — Гъатхэпэм и 8-м — и къежьапIэр. Пэжщ, ипэIуэкIэ а гуфIэгъуэр махуэ зэмылIэужьыгъуэхэм яIэту щытащ. 1914 гъэрщ къэрал псо-ми Гъатхэпэм и 8-м щыщытраухуар.
  • СССР-м Гъатхэпэм и 8-р мылэжьэгъуэ махуэу щагъэувар 1966 гъэрщ. А гуфIэгъуэр нобэ щаIэт къэрал щэщIым.
  • Махъшокъуэ  Мухьэмэд.