ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

ГуфIэгъуэ иныр догъэлъапIэ

2014-05-08

  • Ди къэралым и гуфIэгъуэ нэхъыщхьэщ дгъэлъапIэ ТекIуэныгъэм и махуэр. Ар къызыхэкIри гурыIуэгъуэщ: цIыхур дунейм къызэрытехъуэрэ зыми илъэгъуакъым Хэку зауэшхуэм нэхърэ нэхъ псэзэпылъхьэпIэу щыта зэжьэхэуэныгъэшхуэ. А зэпэщIэтыныгъэм къиша гуауэмрэ насыпыншагъэмрэ апхуэдизкIэ инщи, зэман дэкIми, тхыдэм хэгъуэщэжыркъым.
  •  
  • 1933 гъэм Гитлер Германием властыр щыIэщIыхьа иужь, мурад ищIащ дуней псор иубыдыну икIи зауэм жыджэру зыхуигъэхьэзыру щIидзащ. Щхьэусыгъуэ зэмылIэужьыгъуэхэр ищIурэ, Европэми, Африкэми, нэгъуэщI континентхэми къэралхэмрэ щIыналъэхэмрэ щызэIэригъэхьэрт. Абы игъэгузэващ США-мрэ Инджылызымрэ. Псом хуэмыдэу Германием Польшэр иубыда иужь. Арати, 1939 гъэм фокIадэм и 1-м ЕтIуанэ дунейпсо зауэм щIидзащ (США-р абы щыхыхьар иужьыIуэкIэщ). АрщхьэкIэ зи къару псори IэщэкIэ зызэщIэузэдэным хуэзыгъэпса зэрыпхъуакIуэхэм япэлъэщыфакъым. Мыгувэу фашистхэр Франджым и ипщэ лъэныкъуэм ихьащ.
  • Iуэхур хэплъэгъуэ щыхъум, иужькIэ дэ къыткъуэува США-мрэ Инджылызымрэ я гупэр СССР къэрал лъэщымкIэ, ауэ езыхэр къызэтеплъэ мыхъумкIэ, къыхуагъазэу щIадзащ. Ауэ Совет къэралым и унафэщIхэри я Iэхэр зэтедзауэ щысатэкъым. Европэм къыщыунэхуа благъуэ фIыцIэм зэгъусэу пэщIэувэну къыхилъхьа жэрдэмыр къыщыхуамыдэм, абы Германием зыр адрейм темыуэным теухуа зэгурыIуэныгъэ ирищIылIащ. Ар тхылъымпIэ нэпцIт. Псоми я дежкIэ гурыIуэгъуэт Гитлер и гуращэ нэхъыщхьэхэр СССР-м къызэрыхуэгъэзар. Абы и щыхьэтт «Майн камф» и тхылъым «къуэкIыпIэ лъэныкъуэхэмкIэ щыIэ щIыналъэхэр къэгъэIурыщIэным» теухуа гупсысэр зэрыщыунэтIар. Абы и закъуэтэкъым: СССР-м къытеуэным теухуа «Барбаросса» планри зэхалъхьат. Абы къыщыгъэлъэгъуат СССР-р тхьэмахуихым къриубыдэу яубыдыныр.
  • Польшэм и гъунапкъэм и деж Совет Союзымрэ фашист Германиемрэ щызэпэщIэтт. СССР-ми хуабжьу зыхуигъэхьэзырырт зауэм. Къэрал нэхъ лъэщитIыр фIэкIыпIэ имыIэу зэрызэпэщIэувэнур гурыIуэгъуэ хъуат. АрщхьэкIэ Сталиным быдэу и фIэщ хъурт зауэр къыщыхъеину зэманыр игъэIэпхъуэфыну. Гитлер япэ зыкъригъэщащ…
  • 1941 гъэм мэкъуауэгъуэм и 22-м пщэдджыжьым сыхьэти 4-м Германиер къытеуа нэужь, фашистыдзэр къаруушхуэкIэ — тенджыз ФIыцIэмрэ Балт тенджызымрэ я зэхуакум дивизие зэмылIэужьыгъуэхэу щитIкIэ — ди щIыналъэм къихьащ икIи псынщIэу къыкIуэцIрыкIащ. IэщэщIэкIэ зызэщIаузэдэным хунэмыса ди зауэлIхэр къикIуэтын хуей хъурт. Мыгувэу ди къэралым и европэ щIыналъэр яубыдащ, Ленинград къаухъуреихьащ, Москва къыбгъэдыхьащ.
  • Мис абдежым белджылы щыхъуащ СССР-м и цIыхухэм яхэлъ зэхэщIыкIым и быдагъыр. Совет Союзым и щыхьэрым и деж бийр щикIуэтыжын хуей хъуащ. Ар къыщыхъуар 1941 гъэм и кIэухырщ. ИужькIэ Сталинград и деж, ипэкIэ тхыдэм къыщымыхъуауэ, щекIуэкIа зэхэуэшхуэм фельдмаршал Паулюс и дзэр щызэхакъутэу абы щыщ зауэлI минищэм щIигъу гъэру дыдейхэм щаубыдым, белджылы къэхъуащ СССР-м шэч къызытумыхьэну ефIэкIыныгъэ зауэм зэрыщигъуэтар. Пэжщ, а зэманым Совет Союзым къыдэIэпыкъун щIадзат США-мрэ Инджылызымрэ. Абыхэм къагъэгугъат етIуанэ фронт къызэIуахыну. АрщхьэкIэ ягъэгуващ, Iэмал зэриIэкIэ. Курскрэ Орелрэ я зэхуакум бийхэр щыхагъэщIа, СССР-м и щIыналъэм нэмыцэхэр ирахужу Европэм и къэралхэр хуит къащIыжу щIадза иужь, белджылы къэхъуащ, зыри къыдэмыIэпыкъуми, ССР-хэм я Союзым Германиер зэрызэхикъутэнур. Пэжщ, нэгъуэщI къэралхэм, нэхъ зэгуэпыгъуэращи, Урысейм я тхыдэтх языныкъуэхэм абы теухуауэ иджы пэжыр зэрахьэкI. АрщхьэкIэ тхыдэр пхузэгъэдзэкIынукъым.
  • Дызэрыщыгъуазэщи, етIощIанэ лIэщIыгъуэм ди къэралым и дежкIэ нэхъ зауэ хьэлъэ дыдэр 1945 гъэм накъыгъэм и 9-м иухащ. Дэ ТекIуэныгъэ Ин къэтхьащ, ауэ ар лъыпсрэ нэпскIэ гъэнщIат. Хэку зауэшхуэм хэкIуэдащ ди цIыху мелуан 22-м щIигъу (мы зэманым къызэралъытэмкIэ), абы и гуауэр ялъэIэсащ СССР къэрал абрагъуэм щыщ дэтхэнэ унагъуэми. Ар щыхьэт тохъуэ дэ илъэс 69-рэ ипэкIэ къэтхьа ТекIуэныгъэм и уасэр зыхуэдизым икIи Накъыгъэм и 9-м гуфIэгъуэ иныр щыдгъэлъапIэкIэ ар зыщыдгъэгъупщэ хъунукъым.
  • ШАЛ Мухьэмэд.