ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Къыхуагъэфэща IэнатIэр зыфIэгъэщIэгъуэнхэр

2013-05-14

  •    ЩIалэгъуалэр жылагъуэ гъащIэм хашэн, Iуэху зе­хьэкIэ ящIэн, къэрал къу­­лы­къу­щIапIэхэм щагъэсэн мурадкIэ, илъэс зыбжанэ и пэ къызэрагъэпэщауэ ЩIалэгъуалэ парламентымрэ правительствэмрэ мэлажьэ. Зи щIа­лэгъуэ­хэм къызэралъытэм­кIэ, абыхэм хуабжьу яфIэгъэщIэгъуэнщ къыхуагъэфэща IэнатIэр.
  •    «ЩIэблэр зы­гуэр­кIэ тебгъэгушхуэнумэ, текIуэ­ныгъэ цIы­кIум и Iэ­фIыр къе­гъа­щIэ», жа­Iэ хабзэщ. Зи гугъу тщIа щIалэ­гъуа­лэ гупым жыджэру, Iуэху щхьэпэхэр псапа­щIэ къаIэт, жыла­гъуэр зыгъэгузавэ, зыгъэ­пIей­тей упщIэ зэмылIэужьыгъуэхэм ехьэлIа «стIол хъурейхэр» къызэрагъэпэщ, яхузэфIэкIыр куэдми мащIэми, зи къару къимыхьхэм ядоIэпыкъу.
  •    ЩIалэгъуалэ палатэм и лэжьэкIэм, зыхуигъэувыж мурадхэмрэ къалэнхэмрэ зэдгъэщIэну дэ зыхуэд­гъэзащ абы и унафэщI Джа­ппуев Мусса.
  •  
  •     — 2006 — 2007 гъэхэм КъБР-м и ЩIалэгъуалэ Парламентым хэтынухэмрэ зэрыхэтынумрэ ехьэлIа хабзэхэр зэхэзыгъэува гупым сахэтащ. Мыгувэу КъБР-м ЩIалэгъуалэ Iуэху­хэмкIэ комитетым сыщы­лэ­жьэну срагъэблэгъащ. Пэжыр жысIэнщи, сэ абы сы­хыхьэн мурад сиIакъым, ауэ зи щIалэгъуэ гупым зы­къысхуигъазэри, къыздэлэжьэну хуейуэ къыз­жиIати, «хьэуэ» схужыIа­къым.
  •    — Политикэм и зэхэлъы­кIэр, зэхэтыкIэр плъэ­гъуащ — къогугъуэкIрэ хьэмэ уи IэнатIэр пфIэгъэ­щIэ­гъуэну епхьэкIрэ?
  •    — Сэ хуабжьу сигу ирохь ЩIа­лэгъуалэ палатэм, ди Парламентым сыдэлэжьэну. Ди депутатхэм, нэ­хъыжьхэм щапхъэ къызытепхын, гъуазэ пхуэхъун хьэл куэд ядыболъагъу. Сытым дежи къыбдэIэ­пы­къуну хьэзырщ. Сэ ЩIа­лэ­гъуалэ палатэм и унафэщI сызэращIрэ илъэсым нэблэгъащи, жысIэну сыхуейт си дежкIэ зэманыр псын­щIэ дыдэу зэрыкIуар, абы къриубыдэу ди депутатхэм я деж куэд щызэз­гъэщIэну сыхунэсащ. Псым и IэфIыр зыхэзы­щIэр псы хуэлIаращ. ЩIа­лэ­гъуалэ Парламентым сыкъакIуэри, унафэхэмрэ абыхэм я мыхьэнэмрэ нэсу къызгурыIуэн щIэз­дзащ. НобэкIэ гугъущ цIыху псоми я зэхуэдэу, зыми зэран хуэмыхъу унафэ къэбгупсысыныр. Апхуэдэ унафэхэм лэжьы­гъэшхуэ ирахьэлIэ, ахэр хуэсакъыпэурэ, лъэны­къуэ псори зэпашэчурэ ят­хыуращ. ЗэфIагъэкI лэжьыгъэм папщIэ, ди гъа­щIэр нэхъыфI щIыным хущIэ­къуу, зи гуащIэ хэзылъхьэ ди депутатхэм фIыщIэшхуэ яхуэсщIыну сыхуейт.
  •    — ЩIалэгъуалэ палатэм хэтхэм ящыщу нэхъ жы­джэру, жэрдэмщIакIуэу хэт сымэ я цIэ къыхэбгъэщынт?
  •    — ЩIалэгъуалэ жыджэрхэм я гугъу щысщIкIэ, я цIэ къизмыIуэу схуэшэчыну­къым ХьэIупщы Ислъам, Абшуваевэ Каринэ, Моккаевэ Каринэ, Мамбэт Мурат, Егъур Ильяс, Ара­хъэ Жантемыр, Гузоев Ис­мэхьил сымэ, нэ­гъуэщI­­хэми. Къыхэгъэщыпхъэщ ди щIалэгъуалэр жыджэру, унэтIыныгъэ зэхуэмы­дэ­хэмкIэ зэфIэкI пыухы­кIа­хэр яIэу зэрыщытыр Iуэху зэ­мы­лIэужьыгъуэхэм зра­пщы­тыну зэрыхьэзырыр. Ди къалэн нэхъыщхьэхэм ящыщщ дэтхэнэри тлъа­гъуу, зэхэтхыу, и зэфIэ­кIым унэтIыныгъэ тэмэм етту дыдэлэжьэныр.
  •    — Мусса, фи лэжьыгъэм нэхъыбэу къыхэвгъэщу, зы унэтIыныгъэ пыухыкIам нэхъыбэу фелIалIэу щыт хьэмэрэ гъащIэм и лъэны­къуэ псори зэрызэ­лъэв­гъэIэсыным яужь фит?
  •    — Шэч хэмылъу, ЩIалэ­гъуалэ палатэм яужь къи­нэнкIэ Iэмал имыIэу унэ­тIы­ныгъэ зэхуэмыдэхэр иIэщ. Ауэ абы къикIыр­къым дэ абыхэм фIэкIа нэ­гъуэщI Iуэхухэм демылэжьу. ЦIыхухэр зэрызэхуэмыдэм ещхьу, абыхэм яIэ зэфIэкI­ри, зэлэжьын хуей­ри, яфIэ­гъэщIэгъуэн­ри зэхуэдэкъым. Абы къы­хэкIыу, дэ зэрытлъэкIкIэ, а унэ­тIы­ныгъэ псори къызэ­ры­зэ­щIэдубыдэным иужь дитщ. Щхьэж иIэ унэ­тIы­ны­гъэ елъытауэ ирегъэ­фIа­­кIуэ. Дэтхэнэ зыми жэ­уап­лыныгъэр зыхищIэу Iуэ­хур и пщэ дилъхьэжу зэфIигъэкIыу есэн хуейщ.
  •    — НобэкIэ сыт хуэдэ Iуэху­хэм яужь фит?
  •    — Къуажэхэм, къалэхэм дэс щIалэгъуалэр гулъытэншэу къонэ. Къэрал Думэм унафэхэр зэхэзыгъэувэ щIалэгъуалэ гуп щы­Iэщ. Ахэр федеральнэ щIы­налъэращ зэхьэлIар. Ди республикэм иIэр ЩIалэ­гъуа­лэ Парламентрэ Правительствэрэщ. Ныб­жьы­щIэ нэхъыбэ къытхузэ­щIэубыдэн папщIэ ЩIалэ­гъуалэ советрэ администрацэрэ щыIэн хуейщ. Къалэ, къуажэхэми апхуэдэ зэгухьэныгъэхэр щызэхашэу а псори зы гъуэгум тегъэувапхъэщ, лэжьы­гъэм щIалэгъуалэр зэрыщыту къызэщIиубыдэн папщIэ. Бахъсэн, Iуащхьэ­ма­хуэ, Май куейхэм, Прох­ладнэ, Налшык къалэхэм ап­хуэдэ гупхэр къыщызэрагъэпэщащ. Зэман къэблагъэм Зеикъуэрэ Шэ­джэмрэ ахэр щызэщIэд­гъэуIуэну ди мурадщ. Ар къыдэхъулIэмэ, щIалэ­гъуалэр «зэрыбауэ хьэ­уар» нэхъыфIу зыхэт­щIэ­нущ, абыхэм я гукъыдэжыр къытхуэубыдынущ, яфIымрэ я Iеймрэ тлъа­гъунущ. Абы къищынэ­мы­щIа­уэ, нобэкIэ дегугъуу ды­зэлэжьхэм ящыщщ блогерствэм зегъэужьыныр. Дунейр зэлъэщIэзыгъэIэса Интернетыр ди щIалэгъуа­лэм шэрыуэу къагъэсэбэп, аращ хъыбарыщIэхэри щIэныгъэщIэри къыздрахыр. Интернетыр къызэ­Iупх­мэ, ди республикэм и хъы­барыщIэхэм укъа­гъэу­Iэбжь, Къэбэрдей-Балъ­къэ­рым Iейуэ къыщыхъуам я зэхуэхьэсыпIэу фIэкIа пщIэнкъым. Дыкъэзы­мы­цIыху­хэм республикэм гущыкI хурагъэщI. Дэ ­къалэн зыщытщIыжащ, КъБР-м къыщыхъу хъы­ба­ры­фIхэр, ди щIалэгъуалэм я жэрдэмкIэ къаIэт пса­па­щIэ Iуэхухэр, ди цIыху пэрытхэр, лIы­хъужьхэм ятеухуа хъыбархэр абыхэм я деж нэтхьэсыну. Ди республикэм и дахагъэр фагъуэ щIо­хъукI апхуэдэхэм — ди деж гъащIэ дахэ, щIэ­щыгъуэ щыIэщ. Абы папщIэ иджыпсту хъы­ба­рыфIхэр, Iуэ­хуфI­хэр ялъа­гъуу, къагъуэту щIэ­щы­гъуэу зытхыжыну щIа­лэгъуалэ гуп зэхудошэс.
  •    Мы гъэм ди Парламентыр къызэрызэрагъэпэщрэ илъэс 75-рэ мэхъури, абы зыхудогъэхьэзыр, накъыгъэм и 9-р зэрыд­гъэ­­лъэпIар, дызыхэта Iуэху­хэр дыубзыхуащ, нэ­гъуэщI куэди ди мурадщ.
  •    — Фи Палатэм щIалэ­гъуа­лэ псори къыхузэщIэу­бы­дэнукъым. ГъащIэм и пэ­щIэдзэм утыкум къимынэн папщIэ, къазэрыхуейр зыхащIэу тегушхуауэ сыт хуэдэ Iуэхури къаIэтын папщIэ Iэмал яIэ зи щIалэ­гъуэм?
  •    — Псом япэрауэ, зи гугъу тщIа гупхэр къызэдгъэпэщыфмэ, абыхэм къызэ­щIау­быдэну щIалэгъуалэр ми­нитIым ноблагъэ. Къи­щы­нэмыщIауэ, республикэм жылагъуэ зэгухьэныгъэ куэд дыдэ щолажьэ икIи яIэ унэтIыныгъэ елъы­тауэ абыхэми запыщIэн хуейуэ къызолъытэ.
  •    — НыбжьыщIэ куэд уо­лъагъу, уаIуощIэ, уэ езыр абы уащыщщ? Зи щIалэ­гъуэм и нэкIэ уахэплъэмэ, сыт хуэдэ щIалэхэр, хъы­джэбзхэр диIэ?
  •    — Си щхьэр лъагэу сIэту жыс­Iэну сыхуейт, ди щIа­лэгъуалэр ауэ къызэры­мы­кIуэу зэфIэкI ябгъэдэлъу, губзыгъэу, щIэны­гъэм хуэнэхъуеиншэу, сыт хуэдэ Iуэхуми жыджэру яужь ихьэрэ зэфIагъэкIыу, Iуэху еплъыкIэ щIэщы­гъуэ­хэр къагъэлъагъуэрэ гъа­щIэм и сыт хуэдэ лъэны­къуэри яфIэгъэщIэгъуэну зэрыщытыр. Абыхэм ­хуа­- бжьу срогушхуэ, си къару къызэрихькIэ апхуэ­дэхэм сыт щыгъуи защIы­зо­гъакъуэ. Лъэпкъым и къэ­кIуэнур и щIэблэращи, къэкIуэну дахэ диIэу сыщогугъ.  
  •  
  • Епсэлъар
  • Дзэгъащтэ Нусэщ.