ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

ЩIэблэщIэмрэ щIыуэпсымрэ

2022-06-15

  • 1918 гъэм Москва и Сокольники хьэблэм къыщыунэхуауэ щытащ «ЩIыуэпсыр фIыуэ зылъагъу ныбжьыщIэхэм я станц» зыфIаща IуэхущIапIэщIэ. А илъэс дыдэм мэкъуауэгъуэм и 15-м абдежым щрагъэжьащ лэжьыгъэщIэм пэрыува гъэсакIуэхэм къызэрагъэпэща япэ нэгузегъэужь зекIуэр. ГъэщIэгъуэну икIи гукъинэжу ирагъэкIуэкIа а Iуэхур Натуралист ныбжьыщIэхэм я махуэу ди къэралым къыщалъытащ.

  • Тхыдэ мыжыжьэм къызэрыхэщыжымкIэ, СССР-м и юннат зэщIэхъееныгъэм и зэхэублакIуэу къалъытэр Москва дэт курыт школхэм ящыщ зым биологиемкIэ щезыгъэджа, иужьым Лениным и цIэр зезыхьэ къэрал педагогикэ институтым и профессор хъуа Всесвятский Борисрэ сабийхэм сытым щыгъуи псэ хьэлэлу ябгъэдэта дохутыр Iэзэ, щIыуэпсри фIыуэ зылъагъуу къекIуэкIа Русаков Иванрэщ.
  • А тIур, 1918 гъэм и щIышылэ мазэм щызэIущIэм, тепсэлъыхьат щIалэгъуалэм ящыщу щIыуэпсым хуэсакъхэр щызэIущIэ-щызэрыщIэ гупжьей цIыкIухэр япэщIыкIэ ди къэралым и щыхьэрым, иужькIэ адрей щIыналъэхэми къыщызэгъэпэщын зэрыхуейм.
  • Абы щыгъуэм къызэрекIуэкIар аращи, етIощIанэ лIэщIыгъуэм и пэщIэдзэр кърахьэжьа Iуэхур лъэданэ изыгъанэу езымыгъэтIылъэкIыж цIыху гуащIафIэхэм я лъэхъэнэт. Арати, ищхьэкIэ къыщыхэдгъэща лIы цIэрыIуэхэм я жэрдэмкIэ, 1918 гъэм и мэкъуауэгъуэм Москва и Сокольники хьэблэм къыщыунэхуащ «ЩIыуэпсыр фIыуэ зылъагъу ныбжьыщIэхэм я станц» зыфIаща IуэхущIапIэщIэр. Илъэс дэкIри, абдежым щызэфIэуващ зи унэтIыныгъэкIэ зэхагъэщхьэхукIа гупжьейуэ плIы. Ахэр «Ботаникхэр» (хадэхэкIым пыщIахэр), «Орнитологхэр» (бзухэм яхуэсакъхэр), «Энтомологхэр» (гъудэ-бадзэхэм якIэлъыплъхэр), «Гидробиологхэр» (псыр фIыуэ зылъагъухэр) арат.
  • Зэман дэкIри, IуэхущIапIэщIэм и цIэр «Натуралист ныбжьыщIэхэм я биостанц нэхъыщхьэ» фIэщыгъэмкIэ зэрахъуэкIащ. Мыбдежырщ, и пэжыпIэкIи, и къежьапIэр иужьым, лIэщIыгъуэ блэкIам и 20 гъэхэм, къэрал псор зэщIэзыщта юннат зэщIэхъееныгъэм. А лъэхъэнэм натуралист ныбжьыщIэхэм я станцхэр къыдэхутат Одессэ, Архангельск, Хабаровск, Омск къалэхэм, нэгъуэщIхэми. Уеблэмэ зэман кIэщIым къриубыдэу мы Iуэхум СССР-м апхуэдизу зыщиужьати, щIыуэпсыр фIыуэ зылъагъухэм я гупжьей щхьэхуэхэр курыт еджапIэ псоми щыIэ хъуат.
  • Мыри къыхэгъэщыпхъэщ. Москва дэт Къэрал университетым щыIэ Зоологие музейм 1924 гъэм и мэкъуауэгъуэм щызэхашат Натуралист ныбжьыщIэхэм я Япэ урысейпсо зэхуэсыр.
  • Мы зэманым юннат зэщIэхъееныгъэр зэрыщекIуэкIым кIэлъыплъ IуэхущIапIэ нэхъыщхьэу къэралым щыдиIэр Сабийхэм я экологие-биологие федеральнэ центрырщ. Абы и лэжьакIуэхэращ зэхэзыгъэувэри зыубзыхури щIэныгъэ щхьэхуэ щрат курыт еджапIэхэм щIыуэпсым и щытыкIэм зэрыщыхурагъаджэ дерсхэм я зэхэлъыкIэри, унэтIыныгъэщIэу а лъэныкъуэмкIэ къыщыунэхухэр зыхуэдэр зэхэзыгъэкIри. Зи гугъу тщIы IуэхущIапIэр мы зэманым ящхьэщытщ къэралым натуралист ныбжьыщIэхэм я станцрэ экологие-биологие центру щыдиIэ 250-м щIигъум.
  •  КЪУМАХУЭ Аслъэн.