ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Ноябрь, 2022

2022-11-03

  • Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и Iэтащхьэ КIуэкIуэ Казбек ЦIыхубэм
  • я зэкъуэтыныгъэм и махуэм теухуа и хъуэхъу
  • Къэбэрдей-Балъкъэрым пщIэ зыхуэсщI и цIыхухэ!
  • Си лъахэгъу лъапIэхэ!
  • ЦIыхубэм я зэкъуэтыныгъэм и махуэмкIэ сынывохъуэхъу!
  • А махуэр и дамыгъэщ Урысейм лъэпкъ куэду зэхэт и цIыхубэм, лIэщIыгъуэкIэрэ ди къэралым и къарумрэ щхьэхуитыныгъэмрэ я лъабжьэ быдэу къекIуэкIахэм, я зэкъуэтыныгъэмрэ зэхэщIыкIымрэ и лъэщагъым.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Хъуэхъу

ЗэдэдгъэлъапIэ Iуэхум и къежьапIэр

2022-11-03

  • 2005 гъэм щегъэжьауэ щэкIуэгъуэм и 4-м Урысейм щагъэлъапIэ ЦIыхубэм я зэкъуэтыныгъэм и махуэр. Ар къытехъукIащ 1612 гъэм Кузьма Мининрэ Пожарский Дмитрийрэ я пашэу Москва хуит къызэращIыжауэ щытам. Польшэр Урысейм къыщытеуэм, цIыхубэр къызэрыIэтащ, нэгъуэщI къэралым и унафэм щIэувэну хуэмейуэ. 1611 гъэм и фокIадэм Нижний Новгород щыщ земскэ старостэ (иджы куей унафэщIым и къулыкъум хуэдэ) Минин Кузьма цIыхубэм захуигъэзат зауэлI зэгухьэныгъэ къызэрагъэпэщыну. Къалэдэсхэм зэгухьэныгъэ Iуэхум халъхьэу щIадзащ я хэхъуэм и Iыхьэ щанэр. Езы Мининым щапхъэ игъэлъагъуэу а Iуэхум хилъхьащ и мылъкум и нэхъыбэр. Дзэ пашэу хахащ илъэс 30-м ит пщы Пожарский Дмитрий. Къалэдэсхэм Пожарскэм и дэIэпыкъуэгъуу хахащ Мининыр. Дзэзешэу абыхэм ягъусащ Черкасскэ Дмитрий (Къанщауэ). Черкасскэр урыс полкхэм я пашэу хэтащ Углич, Вязьм, Дорогобуж, нэгъуэщI къалэхэри хуит къэзыщIыжахэм. 1618 гъэм Черкасский Къанщауэ хэлIыфIыхьащ Можайск деж щекIуэкIа зэхэуэми. 1613 гъэм пащтыхь щытрагъэувэм, абы Iэ иIэтауэ щытащ илъэс 16 зи ныбжь Романов Михаил и телъхьэу. Михаил и тетыгъуэми и къуэ Алексей и пащтыхьыгъуэми Черкасский Къанщауэ къулыкъушхуэхэр иIыгъащ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Хэха

НыбжьыщIэхэр я хьэщIэщ

2022-11-03

  • Прохладнэ къалэм дэт лицей №3-м и 7-нэ классым щIэсхэр иджыблагъэ ирагъэблэгъащ КъБР-м и Парламентым. Covid-19-м и ужькIэ мыпхуэдэ зэхуэс иджы япэу ирагъэкIуэкIыу аращ. Ар «Парламент сыхьэтым» хыхьэу къызэрагъэпэщащ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: КъБР-м и Парламентым

Дохутыр  нэхъыфIхэм ящыщщ

2022-11-03

  • Москва щагъэлъэпIащ перинатальнэ медицинэмкIэ «Первые лица» IX урысей саугъэтыр зыхуагъэфэщахэр. Интернет-IэIэтым кърикIуахэмкIэ зэпеуэм япэ увыпIэр къыщихьащ КъБР-м Узыншагъэр хъумэнымкIэ и министерствэм перинатальнэ диагностикэмкIэ штатым хэмыт и IэщIагъэлI нэхъыщхьэ, ХьэцIыкIу А. и цIэр зезыхьэ Шэджэм район сымаджэщым и акушер-гинеколог, УЗИ-дохутыр Балъкъыз Заремэ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Узыншагъэ

Пщащэм и ехъулIэныгъэ

2022-11-03

  • Сабийхэмрэ щIалэгъуалэмрэ папщIэ къызэрагъэпэ- щауэ иджы ещанэу йокIуэкI «Большая перемена» урысейпсо зэхьэзэхуэр. Налшык къалэм и лицей №2-м щеджэ Красильниковэ Ульянэ абы сом мелуан къыщихьащ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Хэха

Налшык къалэ Географие диктант щатхащ

2022-11-03

  • ГеографиемкIэ VIII дунейпсо диктантыр иджыблагъэ щатхащ Къэбэрдей-Балъкъэ- рым. Республикэм Курортхэмрэ туризм хуэIухуэщIэхэмкIэ и министерствэм щекIуэкIа а Iуэхугъуэм и жэрдэмщIакIуэ хъуащ Урысей географие зэгухьэныгъэм ди щIыналъэм щиIэ «Альтаир» щIалэгъуалэ хасэр. Абы хэтащ КъБКъУ-м географиемкIэ и къудамэм и егъэджакIуэхэр, щIэныгъэлIхэр, студентхэр, курыт щIэныгъэ щрагъэгъуэт IуэхущIапIэхэм щылажьэ егъэджакIуэхэр. Апхуэдэу Iуэхум къыхыхьащ географиемкIэ ябгъэдэлъ щIэныгъэр здынэсыр къэзыпщытэжыну хуейхэри.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Хэха

Бжыгъэр зи лъабжьэ  Iуэхутхьэбзэхэм зрагъэужь

2022-11-03

  • «Урысейм и Мэкъумэшбанкым» «Своё Жильё» интернет платформэм щригъэкIуэкIащ япэ ипотекэ зэгурыIуэныгъэхэр. Абы къыщагъэсэбэпащ Къэрал Iуэхутхьэбзэхэм хыхьэ «Госключ» гуэдзэным и электроннэ IэщIэдзыр, сыт и лъэныкъуэкIи нэхъ шынагъуэншэ ящIар. Апхуэдэ ипотекэ зэгурыIуэныгъэ зэщIылIэкIэр къэралым япэу къыщызэзыгъэпэщар «Урысейм и Мэкъумэшбанкырщ», Урысейм Бжыгъэхэр зи лъабжьэ зыужьыныгъэмкIэ, связым-рэ цIыхубэ коммуникацэхэмкIэ и министерствэр щIыгъуу.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Хэха

Лъэпкъ  узэщIакIуэ

2022-11-03

  • УФ-м, КъБР-м щIэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ, тхыдэ щIэныгъэхэмкIэ доктор Думэн Хьэсэн Мухътар и къуэр ди республикэм, лъэпкъ щIэныгъэм я зыужьыныгъэм, ехъулIэныгъэм хэлъхьэныгъэ ин хуэзыщIа еджагъэшхуэщ. Думэным и щIэныгъэ-къэхутэныгъэ зэфIэкIхэр инщ икIи купщIафIэщ. Абыхэм ягъуэтащ яхуэфащэ жылагъуэ, къэрал гулъытэ. Думэн Хьэсэн къыхуагъэфэщащ КъБР-м и Правительствэм, ЩIэныгъэхэмкIэ Урысей Академием и Президиумым къабгъэдэкI щIыхь, фIыщIэ тхылъхэр, къыфIащащ «Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм щIэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ» цIэр, КъБР-м и Къэрал саугъэтыр къратащ. 2003 гъэм Хьэсэн къыхуагъэфэщащ «Урысей Федерацэм щIэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ» цIэ лъагэр. Этнолог лъэщыр, тхыдэдж IэкIуэлъакIуэр, къэрал, жылагъуэ лэжьакIуэ цIэрыIуэр псэужамэ, мы махуэхэм илъэс 80 ирикъунут.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Фэеплъ

Урысыбзэр хамэбзэ  хьэмэ анэдэлъхубзэ?

2022-11-03

  • ЦIыху куэд игъэпIейтеящ Урысыбзэр джынымкIэ институтым и ректор Трухановская Наталье иджыблагъэ ищIа жэрдэмым. Урысейм и щIыналъэ щхьэхуэхэм урысыбзэр хамэ къэралыбзэ хуэдэу щрагъэджмэ, мынэхъыфIу пIэрэ, жеIэри щIоупщIэ щIэныгъэрылажьэр. Абы и Iуэху еплъыкIэр къыщиIуэтащ жэпуэгъуэм и 20-м «Щэнхабзэ щIэинхэмрэ бзэ зэмылIэужьыгъуэхэмрэ хъумэн» къыхуеджэныгъэм щIэту Къэрал Думэм Лъэпкъ IуэхухэмкIэ и комитетым щекIуэкIа стIол хъурейм.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Хэха

Адыгэ фильмхэр Москва щагъэлъагъуэ

2022-11-03

  • Къэбэрдей-Балъкъэр, Адыгей, Къэрэшей-Шэрджэс республикэхэм къэралыгъуэ зэрагъуэтрэ илъэси 100 зэрырикъум и щIыхькIэ, УФ-м и къалащхьэм щекIуэкIа гуфIэгъуэ дауэдапщэхэм ящыщщ «Адыгэ кином и тхьэмахуэр». Ар къыщызэIуахащ Москва дэт «ТекIуэныгъэм и музейм». Зэхыхьэр хуабжьу щхьэпэт, сыту жыпIэмэ, адыгэ щэнхабзэм иужьрей илъэсхэм игъуэт зыужьыныгъэм щыхьэт нахуэ хуохъу адыгэ фильмхэр зэрытрахыр. ТхьэмахуэкIэ ди къэралым и щыхьэрым щагъэлъэгъуащ документальнэ, художественнэ, щIэныгъэ, тхыдэ фильму 8.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Хэха

Театр цIэрыIуэм  и пщыхьэщхьитI

2022-11-03

  • Иджыблагъэ Налшык щыхьэщIащ «Современник» театр цIэрыIуэм и артистхэр. Къэбэрдей-Балъкъэрыр илъэси 100 зэрырикъум и щIыхькIэ ар къызэригъэпэщащ УФ-м ЩэнхабзэмкIэ и министерствэм. Зэуэ къыхэгъэщыпхъэщ ди щIыналъэм щыпсэу куэд абы зэрыщыгуфIыкIар.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Гъуазджэ

Iэрытххэр мафIэм исыркъым

2022-11-03

  • «Iэрытххэр мафIэм исыркъым», жаIэ. Псалъэр зытежыпIыхьым елъытауэ, купщIэшхуэ хэлъщ, куууэ узыгъэгупсысэщ. Лъэпкъым къыпэщылъыр щимыщIэм деж блэкIам хуеплъэкIыжу, абы дерс къыщилъыхъуэу щытщ. Адыгэ тхыдэм и пэжыр нэсу къэхута икIи джа хъуащ жытIэным фIыуэ дыпэжыжьэщ. Пэжщ, совет лъэхъэнэм абы хэщIыкIыу худиIэу щытам еплъытмэ, фIыуэ ипэкIэ дыкIуэтащ. Апхуэдэу щыт пэтми, лъэпкъ щIэжыр къэзыIэт, гупсысэ нахуэхэм ухуэзышэ къэхутэныгъэхэр фIыуэ къыдомэщIэкI. Къэгъуэтыжын, щIэныгъэ шыбзэм щIэгъэкIауэ цIыхубэм я пащхьэ илъхьэжын хуейуэ щыIэр мащIэкъым. ИкIутар из мыхъужми, гъащIэм и Iэгубжьэм къинам къыщIэгъэлъапIэ иIэу къыщIэкIынщ. Тхылъ хъумапIэхэм, архив гъэтIылъыгъэхэм, уней тхыгъэхэм мымащIэу яхэбгъуэтэнущ лъэпкъым къикIуа гъуэгуанэм еплъыкIэ пыухыкIахэр хуозыгъэщI, къыхэгъэхъуапIэ зиIэ гупсысэхэр. IэужьыфIэу щытауэ, ауэ я щIэиным щыщу нобэкIэ къытлъэIэсар мащIэу лъэпкъ узэщIакIуэ зыбжанэм я цIэр къраIуэ ди щIэныгъэлэжь нэхъыжьхэм. Абыхэм ящыщщ Нэгъуч Исуф-Сэхьид.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Тхыдэ

Зыгъэпсэхугъуэ махуэм

2022-11-03

  • Новеллэ
  • Къэрал унафэ
  • Ар зым емыщхьу даIуэрт, и пщэр хэшауэ, и нэхэр, зыгуэр къа- лъыхъуэ фIэкIа умыщIэну, зежэу. Зэзэмызэ куууэ хэщэтыкIырт, зыгуэр щхьэкIэ зэрызэгуэпыр нэрылъагъуу. А псом и щхьэусыгъуэм зыри щIэупщIэртэкъым, игъащIэми апхуэдэщ ар жаIэрти, ежьэжырт. Ар ди гъунэгъути, зэзэмызэ ди деж ныдыхьэрт. УнэмкIэ нимыгъазэу пщIантIэм щетIысэхырти, гу лъыптэу убгъэдыхьэн хуейуэ арат. Зыкъомрэ щысынти, псалъитI-щы нэхъ жимыIэу дэкIыжынт, къыщIэкIуари умыщIэу. ИужькIэ хьэлъэ гуэр уи гум къытенэрт.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Хэха

«Абрэджхэр» утыкушхуэ къохьэ

2022-11-03

  • Иджыблагъэ Япэ каналымкIэ къагъэлъагъуэу щIадза «Зэрыкъэралу пщэфIапIэм уэрэд щыжыдоIэ» теленэтыныр Къэбэрдей-Балъкъэрым зэуэ цIэрыIуэ щыхъуащ. Сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, абы япэ дыдэу уэрэд щыжызыIахэм ящыщщ ди республикэм икIа адыгэ щIалэхэр.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Хэха

Бэнэныгъэр иджыри йокIуэкI

2022-11-03

  • Къэбэрдей-Балъкъэрым футболымкIэ и чемпионатым и дивизион нэхъыщхьэм хыхьэ зэхьэзэхуэхэр и кIэм нэблэгъащ. ТIощIрэ ебланэ джэгугъуэм хыхьэ зэпэщIэтыныгъэхэр тхьэмахуэ блэкIам республикэм и щIыпIэ зэмылIэужьыгъуэхэм щызэхэтащ. Мыгъэрей зэхьэзэхуэм и саугъэт нэхъыщхьэр къэзыхьар тхьэмахуэ ипэкIэ наIуэ хъуами, дыжьын медалхэм папщIэ бэнэныгъэр иджыри йокIуэкI.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Футбол