ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Март, 2020

Гъатхэм и Iэдий щхъуантIэхэр

2020-03-21

  • Адыгэхэр дунейм тет лъэпкъ нэхъыжь ды­дэхэм ящыщщ. Илъэс мин бжыгъэхэм къыщынэркъым ди тхыдэмрэ хабзэмрэ я къежьапIэр. Абыхэм зэман блэкIа куэдым я нэпкъыжьэ телъщ. Ар уи фIэщ хъун щхьэкIэ ирикъунщ адыгэбзэм и ­къулеягъыр, хэт фIэщыгъэцIэхэм я къэ­гъэ­хъукIэм и гъэщIэгъуэнагъыр. Ещхъыр­къабзэщ адыгэ хабзэм цIыхухэм яку дэлъ зэхущытыкIэ дахэхэр зэрызэригъакIуэр, дунеймрэ цIыхумрэ яIэ зэпыщIэныгъэхэр ди зэхэтыкIэмрэ лъэпкъ нэщэнэхэмрэ къызэрыхэщыр. Абыхэм ятеухуа къэ­ху­тэ­ныгъэ хьэлэмэтхэр зэфIахащ щIэныгъэлIхэм.
  • Дыкъэзыухъуреихь щIыуэпсым и щы­тыкIэ зэхуэмыдэхэмрэ абыхэм яIэ плъыфэ зэмыщхьхэмрэ игу ириубыдэкIэрэ, дунейм хуэIэзэ хъууэрэ, цIыхум бгъэдэлъ щIэныгъэм зригъэузэщIырт. Нэхъыбэу абы гулъытэ зыхуищIыр дуней къэхъукъа­щIэхэрат. Мэкъумэш щIэным зи гъащIэр теухуауэ щыт адыгэхэм абы ехьэлIа Iуэхугъуэ псоми зрагъэужьырт. Iэщым хэтым, Iэщ зе­зы­хуэм — и пIалъэ ищIэрт. Ар IупщIу щы­нэ­ры­лъагъущ ижь-ижьыж лъандэрэ адыгэхэм къыддекIуэкI хабзэхэмрэ зетхьэ лъэпкъ хьэ­лымрэ. Абыхэм хеубыдэ ди махуэрыбжэри.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Хэха

2020-03-21

«Утро стрелецкой казни» сурэтым щыволъагъу урыс пащтыхь Пётр Езанэр (шым тесщ). ИжьымкIэ щыт жьакIэхур Черкасскэ Михаилщ.
Сурэтыр Суриков Василий ищIащ. 1881 гъэ

Зыхыхьэхэр: Хэха

Кавказым и къуэ щэджащэхэр

2020-03-21

  • Кавказым и бын куэд дунейм цIэрыIуэ щыхъуащ я лIыгъэрэ я акъылкIэ. Батэр зыгъэшахэм яхэтащ лIакъуэлIэши, къызэрыгуэкI бгырыси, офицери, генерали, ­маршали, визири, сулътIани, пэщэ хъуахэри.
  • Нобэ зи гугъу сщIынур генералиссимусхэрщ. Ахэр щы мэхъу — адыгэ, авар, шэшэн.
  • Алыджыкъуэр
  • генералиссимус
  • зэрыхъурэ илъэс 325-рэ ирокъу
  • Мыбдежым, япэ зизгъэщынщи, щыжысIэнщ генералиссимус фIащу къыщежьам абы иIа мы­хьэнэр. Нэхъапэм ар фIащырт къэ­рал гуэрым и дзэзешэм, е къэрал зыбжанэм я дзэ зэгуэтым и Iэтащхьэм, фIащырт пщIэрэ щIыхьрэ зэрыхуэфащэм и нэщэнэу. Языныкъуэхэм а фIэщыгъэцIэр хуагъэ­фащэрт пащтыхьыгъуэр зыIэ­щIэлъ­хэм­рэ къэрал лэжьакIуэшхуэхэмрэ.
  • Генералиссимус цIэр фIищырт зи хьэмтетыгъуэ пащтыхьым, е къэралым тетыгъуэр щызыIыгъым — парламентым, сенатым.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Хэха

Теплъэгъуэхэр

2020-03-21

Налшык и уэрам нэхъыщхьэм. Сурэтыр Къарей Элинэ трихащ.

Зыхыхьэхэр: Хэха

Шыуаным илъыр зымышхыжынур гуэным илъым тогужьеикI

2020-03-21

  • Узэралъагъуу уафIощI, узэрафIэщIу уалъытэ.
  • Зи гупкIэ пысым и псысэ еIуатэ.
  • Хэдэ мэдакъуэри, хэплъэ мэплъакъуэ.
  • УзрихьэлIэ шхыныфIщ.
  • Ажэ цIыкIу бжьакъуэшхуэ.
  • Узэрымыса бысым умыуб.
  • ЩыкIыр икIэ мэхъу.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Хэха

Интернетым дыкъыщоджэ

2020-03-21

  • Абджыр щIэкъутэр
  • ЕгъэджакIуэр и гъэсэнхэм еупщIащ:
  • — Щхьэгъубжэм мывэкIэ уеуэмэ, абджыр щхьэ къ­у­тэрэ?
  • — Мывэр хьэлъэщи, — къыпищащ зым.
  • — Абджыр махэщи, — щIигъуащ адрейм.
  • — Мывэр къару лъэщкIэ ядзати, — жиIащ ещанэм.
  • — Жэуап пэжыр зыми къэфщIэфакъым,- жиIащ егъэджакIуэм.- Абджыр щIэкъутэм и щхьэусыгъуэр щхьэгъубжэр зэрыхуэщIарщ. ЦIыхум и хьэл-щэнри абы ещхьщ. Фи гур зэIухауэ дунейм фытети, зы къару фIыцIи кIуапIэ хуигъуэтынукъым.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Хэха

Хэт нэхъ бзаджэ?

2020-03-21

  • «ДылIыщIэнщ», — жари, щIалитI ежьащ. ЗыгъэлIыщIэн лъыхъуэурэ, зылI ирихьэлIащ.
  • — Сэ фызгъэлIыщIэнщ, — къажриIащ лIым.
  • — Зы илъэскIэ фысхуэлIыщIэмэ, дыщэ фэстынщ.
  • ЩIалитIыр гуфIэри, лIым и пщIантIэм къыдэнащ.
  • — Зы гуужь сиIэщи, гуужьыр зым игъэхъунщ, зым бэ­кхъыр къитхъунщ, — къариухылIащ лIым.
  • ЩIалитIым я зым гуур дихуащ, адрейр бэкхъым щIэуващ. Гуур дэзыхуар махуэ псом етIысэхыгъуэ ихуакъым: гуур цIывурэ, и ужьым къикI хъуакъым. Бэкхъым къыщIэна щIалэри етIысэхакъым, пшапэр зэхэуэху, Iэрэ жьэрэ зэхуихьакъым.
  • Гуур къыдихуэжри, щIалэр зэхэукIауэ пщыхьэщхьэм къыдыхьэжащ.
  • — Дауэрэ уехъулIа? — еупщIащ абы бэкхъым щIэтар.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Хэха

Мэл кIапэ гъэвэжахуэм бжьын, бжьыныху щIэгъэжьыхьауэ

2020-03-21

  • Нэхъ къызыхащIыкIыу щы­тар мэл кIапэ жьахуэрщ. Щэ гъэвэжахуэм псы хуабэ дагъэжэхри, шы­­­уаным иракIутэ, хьэкум трагъэувэри, къагъэплъ. Дагъэ къыщIи­дзу зэры­хуежьэу, IупщIэ пIащIэу упщIэ­та бжьы­ныщхьэ ­халъхьэ, зэ­Iа­­щIэу­рэ ­ягъа­жьэ. Тхъуэплъ мэхъу щыжаIэм, тыкъыр цIыкIуу­рэ упщIэта бжьыныху, шыбжий халъ­хьэ, псори зэIащIэурэ ягъа­жьэ ­тхъуэплъ дахэ ­хъуху. ИтIанэ псывэ тIэкIу щIакIэ, шыгъу хадзэри, зэIащIэ. Шыуаныщхьэр трапIэри, ягъэбэкхъ. Псы щIа­кIар щIагъэвэщIапэркъым, шыпсым хуэдэу щытын ­хуейщ. ПIастэм е мырамысэ хуабэм и кум иралъ­хьэри, яшх. Сэбэп ­яхуохъу зи бгъэм щIыIэ хыхьахэм, жьы къызыпиубыдхэм. Тра­фыхьыж хабзэщ шэ ­хуабэ.
  • Халъхьэхэр (зы цIыху Iыхьэ):
  • щэ гъэвэжахуэу — грамм 200,
  • бжьыныщхьэ упщIэтауэ — грамм 60,
  • бжьыныху упщIэтауэ — грамм 15,
  • псывэу — грамм 60,
  • шыгъуу, шыбжийуэ — узы­хуейм хуэдиз.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Хэха

Насыпым и купщIэ

2020-03-21

  • Лэжьыгъэм зэман хухэфх, ар ехъулIэныгъэм и уасэращ.
  • Гупсысэр убзыхуным зэман хухэфх, ар къарум и къежьапIэщ.
  • Джэгуным зэман ху­хэфх, ар щIалэгъуэ мыухыжым и щэхущ.
  • Еджэным зэман ху­хэфх, ар щIэныгъэм и лъабжьэщ.
  • Диным зэман хухэфх,  ар къабзагъэм ухуэ­зышэ гъуэгущ.
  • Ныбжьэгъугъэм зэ­ман хухэфх,  ар на­сы­пым и купщIэщ.
  • Лъагъуныгъэм зэман къыхуэвгъуэт, ар гъа­щIэм и тыгъэ телъыджэщ.
  • ХъуэпсапIэм зэман хухэфх, аращ псэр ва-гъуэм лъэзыгъэIэсыр.
  • Дыхьэшхыным зэман хухэфх, гъащIэм фызыщрихьэлIэ лъэпощхьэпохэм фыблихынущ.
  • Дахагъэм зэман ху­хэфх, абы дэни фыщрихьэлIэнущ.
  • Фи Iуэхухэр фыубзыхуным зэман хухэфх,  аращ ищхьэмкIэ ит Iуэхугъуэ 11-р зэвгъэхъулIэным и щэхур.
  • Брэгг Пол.

Зыхыхьэхэр: Хэха

Фошыгъу узыр егъэхъуж

2020-03-21

  • Адыгэ джэш хужь пIащIэр мыгъэвауэ махуэм щэ бжэмышх изурэ яшхмэ, фошыгъу узыр мэхъуж.
  • Хадэм джэдгын итыну фIыщ, ме­лыIычыр йохьэ жаIэ.
  • Собэ тедзэм щIафэлыджкIи йоджэ.
  • Жьы хъуа шыр щаукIынум деж, зрамыгъэгъэпсэхуу куэдрэ кърахуэкI, пщIэнтIэпс нэхъыбэ къыхэкIын щхьэкIэ. Апхуэдэу ямыщIмэ, а шым и лыр бгъавэми бгъажьэми пхуэшхынукъым, лым пщIэнтIэпсымэ къыхехри. КърахуэкIауэ фIагъэжа шым и лым апхуэдэу мэ Iей иIэкъым. Абы и лыр ягъавэ, и лэпс­ри ирамыфу иракIут. Шыл вам нэхъ дашхри бжьыныху-шыгъурэ пIастэ ­хуабэрэщ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Хэха

Псалъэзэблэдз

2020-03-21

  • ЕкIуэкIыу: 3. Бадзэм щхьэкIэ жаIэ: «Хуабэ хъумэ, …, щIыIэ хъумэ, мэдий». 5. Республикэм е къэралым и къалэ нэхъыщхьэм зэреджэ цIэ. 6. ИлъэситI-щы зи ныбжь шыщIэхъу мыгъасэ. 7. УщызекIуэкIэ лъакъуэм ищI лъэужь. 11. Ар уи пашэмэ, вэнвейм ухешэ. 12. КIэстумым е гъуэншэджым яIэ гъэпщкIупIэ. 13. Гъэмахуэм Iэщым я фэр изых бадзэжь. 14. Кавказ Ищхъэрэм хиубыдэ щIыналъэхэм ящыщ зым и къалащхьэ. 17. .. кIапэр ебгъэубыдмэ, цIыху бзаджэр пхъэшыкъум мэIэбэ. 19. Шым и кIуэкIэ. 20. Къэбэрдей усакIуэ Iэзэу щыта: къызэралъхурэ мы гъэм илъэс 85-рэ ирикъунущ. 21. Рабочэ щIалэр … имыщIэу заводым щолажьэ. 22. Унагъуэ къулейм я IуэхутхьэбзащIэ. 23. Бжэныфэм къыхащIыкI Iуданэ. 25. Куэзырым щыщ, псоми ятекIуэу. 26. «Бгы лъапэхэм …» — КIыщокъуэ Алим и поэмэ. 30. Таурыхъхэм къыхэщ шы лъэрызехьэ — псэлъэфу икIи лъэтэфу. 31. УэрэджыIакIуэ, уэрэдус, РСФСР-м и цIыхубэ артист Тхьэбысым … 32. Псы е шэ зракIэ кумбыгъэ. 33. Псыежэх. 34. … къамэ е бгырыпх.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Хэха