ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Ноябрь, 2018

Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и Iэтащхьэм и къалэнхэр пIалъэкIэ зыгъэзащIэ КIуэкIуэ К. В. ЦIыхубэ зэкъуэтыныгъэм и махуэм теухуа и хъуэхъу

2018-11-03

  • Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхухэу пщIэ зыхуэсщIхэ!
  • ЦIыхубэ зэкъуэтыныгъэм и махуэмкIэ сынывохъуэхъу!
  • А гуфIэгъуэм ди лъэпкъхэм я тхыдэм щыщу ящымыгъупщэж я напэкIуэцI хэхахэр къыхощ, ди Хэкум и гъащIэм нэхъ мыхьэнэшхуэ щызиIа Iуэхухэр ди нэгу къыщIегъэхьэж, Урысейм лъэпкъ куэду зэхэт и цIыхубэм щIыналъэр фIыуэ лъагъунымкIэ, зэкъуэтынымкIэ лIэщIыгъуэ Iэджэ лъандэрэ къадэгъуэгурыкIуэ хабзэхэр дигу къегъэкIыж. Иджырей зэманым къигъэув Iуэху мытыншхэм дащыпэщIэт лъэхъэнэм дэ ди щIэгъэкъуэну щытын хуейщ къэралым и блэкIа хьэлэмэтыр, ди адэжьхэм зауэми лэжьыгъэ IэнатIэми щызэфIагъэкIахэр икIи абыхэм я лIыхъужьыгъэм, ди тхыдэ гъуэзэджэм дахуэфащэу, Хэкум худиIэ лъагъуныгъэм дызэкъуигъэувэу дыщытыпхъэщ. ЗэгурыIуэныгъэмрэ граждан зэкъуэтыныгъэмрэ, дзыхь зэхуэщIынымрэ зэакъылэгъуу щытынымрэ я хабзэхэр тхъумэурэщ дэ къытпэщыт лэжьыгъэхэр зэрыдэдгъэкIыфынур, ди республикэм зэпIэзэрыту зегъэужьынымкIэ къалэнхэр зэрыдгъэзэщIэфынур, цIыхухэм я псэукIэр зэредгъэфIэкIуэфынур.
  • Псоми ехъулIэныгъэ, мамырыгъэ, насып, ефIэкIуэныгъэ фиIэну сынывохъуэхъу.

Зыхыхьэхэр: Хъуэхъу

ЛIэщIыгъуэхэм  къапхокI

2018-11-03

  • — ЦIыхубэ зэкъуэтыныгъэм и махуэм  дэ дыхешэж Урысейм и дежкIэ хуабжьу гугъуу, хэбгъэзыхьмэ, псэзэпылъхьэпIэу щыта зэманым. 1603 гъэм къыщIидзэри, илъэсищкIэ уэгъу гуащIэ щыIащ, къэкIыгъэ псори зэхисхьэу. Абы Iуэхур хуабжьу зэщIигъэплъащ. ЦIыху мэжэщIалIэхэм щIыпIэ-щIыпIэхэм зы-къыщаIэтырт. Абыхэм ящыщ зыт Болотниковым къызэщIиIэтахэр. Нэхъ хьэлъэжу къэралым къытегуплIащ чристэн члисэр зэрызэкIэщIэкIар.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Обозревателым и псалъэ

Къулыкъу  зыхуэфащэхэр къыхахыну  загъэхьэзыр

2018-11-03

  • КъБР-м и Правительствэм щэкIуэгъуэм и 1-м щекIуэкIа зэIущIэр теухуат лэжьакIуэфI хъунухэр къыхэхыным къыхузэрагъэпэщ «Новая высота» зэхьэзэхуэр ублэным. КъБР-м и Iэтащхьэм и къалэнхэр пIалъэкIэ зыгъэзащIэ КIуэкIуэ Казбек жиIащ республикэм и зыужьыныгъэм хэлъхьэныгъэ хуэзыщIыфыну, зэфIэкI зиIэ цIыхухэр абы къызэригъэлъэгъуэнур икIи пщэ-рылъ зэращищIам тету, зэпеуэр КъБР-м и Iэтащхьэм и Администрацэм, «Россия — страна возможностей» IуэхущIапIэр и дэIэпыкъуэгъуу, зэрыригъэкIуэкIынур.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Зэпеуэхэр

Мы махуэхэм

2018-11-03

  • ЩэкIуэгъуэм и 3, щэбэт
  • 1562 гъэм Къэбэрдейм и пщы уэлий Идар Темрыкъуэ и щIалэ Думэныкъуэ и гъусэу Астрахань хъаным и деж кIуащ.
  • 1903 гъэм Голландием щыщ физиолог Эйнтховен Виллем гум и лэжьэкIэм зэрыкIэлъыплъ электрокардиограф Iэмэпсымэ зэрызэпкърилъхьар хэIущIыIу ищIащ. И къэхутэныгъэхэм папщIэ абы 1924 гъэм Нобель и саугъэтыр хуагъэфэщауэ щытащ.
  • 1906 гъэм Берлин Iэ зыщыщIадза Дунейпсо Радиотелеграф конвенцэмкIэ къащтащ тенджызым гузэвэгъуэ щыхэхуа кхъухьым адрейхэм хъыбар зэраригъэщIэн хуей щIыкIэр — SOS сигналыр.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Хэха

ЩIэблэм  я  щапхъэ

2018-11-03

  • КъБР-м и цIыхубэ усакIуэ, СССР-м, РСФСР-м я Къэрал, Ленин саугъэтхэм я лауреат Кулиев Къайсын къызэралъхурэ илъэси 101-рэ зэрырикъум теухуауэ зэхыхьэ екIуэкIащ КъБР-м ЩэнхабзэмкIэ и министерствэм къызэригъэпэщауэ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: ПэкIухэр, Хэха

Борей  Рауф  Алий  и  къуэр

2018-11-03

  • ЩIДАА-м и академик, географие щIэныгъэхэм я доктор, профессор, Урысей Федерацэм егъэджэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Бо-рей Рауф и ныбжьыр илъэс 85-рэ ирикъуа къудейуэ дунейм ехыжащ. Ар КъШР-м хиубыдэ Хьэбэз (Къэсейхьэблэ) къуажэм 1933 гъэм фокIадэм и 21-м къыщалъхуащ. Зи гъащIэр щIэныгъэм хуэлэжьэным езыта, зи IэнатIэм хьэлэлу пэрыта цIыху щыпкъэт ар. И сабиигъуэм щегъэжьауэ гъуэгуанэ гугъу къызэпичащ Рауф, абы и адэри, и адэ къуэшхэри политикэ залымыгъэ зрахахэм яхэхуати.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Хэха

Лъэмыжыр  къызэIуахыж

2018-11-03

  • «Кавказ» гъуэгу управленэ» федеральнэ кIэзонэ IуэхущIапIэм     и IэщIагъэлIхэмрэ лэжьакIуэхэмрэ зэгъэпэщыжын яухащ «Кавказ» автомобиль гъуэгум и 443-нэ километрым хуэзэу Шэджэм псым телъ ищхъэрэ лъэмыжыр.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Хэха

Уи хэкум и мывэри дыщэщ

2018-11-03

  • Ди псэлъэгъухэр
  • Адыгэущ зэрыпсэун  хуейр
  • Иужьрей илъэсхэм адэжь щIыналъэм къэзыгъэзэж ди лъэпкъэгъухэм я бжыгъэм хохъуэ. Уи хэкур зэбгъэгъуэтыжыныр лъэпкъыр зы хъужыным, зэкъуэувэжыным и япэ лъэбакъуэщ. Абы къыхэкIыуи, зи лъахэр псэупIэ зыхуэхъужа дрихьэлIамэ, а Iуэхугъуэм дригуфIэу, «бланэ щалъху йокIуэлIэж» псалъэжьри дигу къимыгъэкIыу къанэркъым. Дэ ди псэлъэгъущ Тыркум къикIыжа, Налшык къалэм щыпсэу щIэныгъэрылажьэ, адыгэ Iуэхухэм жыджэру хэт Нэзэр Хьэмид.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Хэха

Зыгъэпсэхугъуэ махуэм

2018-11-03

  • Шхыныгъуэхэр
  • Нартыху пIастэ гъэжьэжа
  • Мы ерыскъыгъуэр пщэдджыжьышхэу ящIу щытащ. Нэху къекIа пIастэм и щхьэфэр трагъэжри, бзыгъэ мыин дыдэурэ яупщIатэ, и Iувагъыр 1 см хъууэрэ. Тебэм сэхуран дагъэ иракIэри къагъэплъ, абы пIастэ бзыгъэхэр зэмыгъунэгъущэурэ халъхьэ, гуахъуэпэкIэ пIастэ бзыгъэ къэс зэрагъэдзэкIыурэ тхъуэплъ дахэ хъуху ягъажьэ. ПIастэ бзыгъэхэр зэрагъэдзэкIри а вэгъу, тхъуэплъ дахэ хъуам кхъуей шыугъэ, пIащIэу упщIэтауэ, тралъхьэ, IупщIэ къэс щахуэ шатэкIэ зэIыха бжьыныху уба, тебащхьэр трапIэри мафIэ цIыкIум тету дакъикъи 5-6-кIэ ягъэбэкхъ. Пщтыру тепщэчым иралъхьэ. Тебэм къина дагъэмрэ шатэпсымри тепщэч цIыкIу иракIэри щхьэхуэу трагъэувэ. ПIастэ жьар а дагъэм хагъауэурэ яшх. Шэ хуабэ трафыхьыж.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Малъхъэдис