ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Зытеухуар   'Юбилей'

КъэкIуэну зэманым хуолажьэ

2018-03-06

  • КъБР-м и цIыхубэ тхакIуэ, кинорежиссёр цIэрыIуэ,
  • продюсер КъандурМухьэдинилъэс 80 ирокъу
  •  (КIэухыр. ПэщIэдзэр №31-м итщ).
  •  Дуней псом щыцIэрыIуэ Голливудым мыщэджащэрэ Iэзагъ зыбгъэдэмылърэ гъунэгъуу ирагъэкIуалIэркъым. Мухьэдин и япэрей фильм кIэщIхэмкIэ къацIыхурти, «хьэуэ» къыхамыгъэкIыу абы ирагъэблэгъащ. Америкэм и режиссёр нэхъыфI дыдэу къалъытэхэм ящыщщ Хьюстон Джонрэ Манн Далбертрэ я ассистенту Къандурыр илъэс зыбжанэкIэ лэжьащ.
  • Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Юбилей

ЛIыфI и щытхъу кIуэдыркъым

2018-02-23

  • Политик, унэтIакIуэ, лэжьакIуэ емызэш
  • ШэджыхьэщIэ Мухьэмэд Хьэгуцырэ и къуэр 1923 гъэм мазаем и 23-м Тэрч районым хыхьэ Урожайнэ къуажэм къыщалъхуащ. Налшык педучилищэм щеджа нэужь, Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал педагогикэ институтым и япэ курсыр къиухауэ, 1942 гъэм и жэпуэгъуэ мазэм я къуажэм игъэзэжри, абы дэт илъэсибл еджапIэм лэжьэн щыщIи- дзащ. А илъэс дыдэм дзэм ираджэри, лъэсыдзэм хэтхэр щрагъа- джэу Урюпинск дэт училищэм и курсантхэм я батальоным хэту зауэм макIуэ. Япэ зэхэуэм уIэгъэ хьэлъэ щыхъури, илъэсрэ ныкъуэкIэ сымаджэщхэм щIэлъауэ советыдзэм къыхагъэкIыжащ. 1944 гъэм ШэджыхьэщIэр хах ВЛКСМ-м и Урожайнэ райкомым и япэ секретару. Апхуэдэу къыщIидзащ абы и жылагъуэ-политикэ лэжьыгъэр, илъэс 43-кIэ зэпыу имыIэу ирихьэкIар.
  •   Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Юбилей

Моттаевэ Светланэ: Литературэр зы дуней псощ

2018-02-10

  • Мы махуэхэм и ныбжьыр илъэс бжыгъэ дахэ зэрыхъур зыгъэлъапIэ Моттаевэ Светланэ зи анэдэлъхубзэмкIи урысыбзэкIи зэхуэдэу тхэ балъкъэр усакIуэщ, тхакIуэщ, журналистщ, литературэ критикщ, публицистщ, щэнхабзэ тхыдэджщ, ТворчествэмкIэ дунейпсо академием и академикщ, Урысей Артиадэм и лауреатщ. ЩIэх-щIэхыурэ телевиденэмрэ радиомкIэ къэпсалъэ, зи тхыгъэхэр газетхэм, журналхэм къытехуэ журналист емызэшыжым и гуащIэр къыщащIэ ди республикэм и мызакъуэу гъунэгъу щIыналъэхэми.
  •   Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Юбилей

Лъэпкъым гурэ псэкIэ хуэлэжьа КъардэнгъущI Зырамыку

2018-01-30

  • Налкъутналмэсыр зэщIолыдэ, зэщIопщIыпщIэ и лъэныкъуэ псомкIи. ДэнэкIэ умыгъазэми, къыпхухэгъуатэркъым нэхъ фагъуэ, нэхъ фэншэ. Апхуэдэу и IуэхущIафэ псори дахэрэ къыхэпхынур къыпхуэмыщIэу, IэнатIэ хуэхъум зэфIэкIышхуэ къыщигъэлъагъуэрэ угъурлыуэ илъэс куэдкIэ адыгэ культурэм хуэлэжьа тхакIуэ, артист, щIэныгъэлI цIэрыIуэ КъардэнгъущI Зырамыку къызэралъхурэ илъэси 100 зэрырикъур Iэтауэ щагъэлъэпIащ къыщалъхуа, щапIа Псыгуэнсу къуажэм ЩэнхабзэмкIэ и унэм.
  •   Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Юбилей

Дыщэ щIэин

2018-01-18

  • Шэрджэс  тхакIуэ  Ахъмэт  Мухьэдин къызэралъхурэ  илъэси  100  ирокъу
  • Шэрджэс лъэпкъым и тхакIуэ цIэрыIуэхэм ящыщщ Ахъмэт Мухьэдин Хьуд и къуэр. Ар яхэтщ нэхъ пасэу тхэн щIэзыдзахэм. 1917 гъэм Мухьэдин къыщалъхуащ КъШР-м хыхьэ Зеикъуэ къуажэм( ХьэтIохъущыкъуей), ауэ и сабиигъуэр щигъэкIуар Куэш-Хьэблэ жылэращ. Ар къыщыхъуа щIыпIэ дахэхэм куэдкIэ я фIыгъэу къалъытэ тхакIуэ зэрыхъуар.
  •   Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Юбилей

2018-01-16

  • ЩIыхьрэ  пщIэрэ  къытхуэзыхьа
  • Балъкъэр  Борис  Хьэзешэ  и  къуэр
  •  ЩIэныгъэм и тхыдэм къыхэнэ хабзэщ абы и унэтIыныгъэхэм я зыужьыныгъэм хэлъхьэныгъэ ин хуэзыщIа, зи къэхутэныгъэхэр лъабжьэ быдэ хъуа еджагъэшхуэхэм я цIэхэр. Апхуэдэщ филологие щIэныгъэхэм я доктор, профессор, КъБР-м щIэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, ЩIэныгъэхэмкIэ Дунейпсо Адыгэ Академием и академик Балъкъэр Борис Хьэзешэ и къуэр кавказыджхэм я дежкIэ. Ар ящыщщ а щIэныгъэ унэтIыныгъэм и лъабжьэр зыгъэтIылъахэм. Бгъэдэлъа щIэныгъэ-къэхутэныгъэ зэфIэкIышхуэхэм, бзэм и зэхэлъыкIэр, зэпкърылъыкIэр псэкIэ зыхищIэу зэрыщытам я хьэтыркIэ Балъкъэрым хузэфIэкIащ кавказ лингвистикэм зригъэужьын, гулъытэ нэхъ зыхуэщIыпхъэ Iуэхугъуэхэр къыхигъэбелджылыкIын.
  •   Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Юбилей

ХэкулI, зэчий лъагэ зиIэ Уэхъутэ Александр

2018-01-13

  •  Тхьэмадэ
  •  ЩIышылэм и 12-м и ныбжьыр илъэс 70 ирикъуащ Урысейми хамэ къэралхэми щыцIэрыIуэ жылагъуэ лэжьакIуэ, ЩIэныгъэхэмкIэ Дунейпсо Адыгэ Академием, Къэрэшей-Шэрджэс Республикэм и Жылагъуэ палатэм хэт, Урысейм ис адыгэхэм я лъэпкъ-щэнхабзэ автономием и унафэщI, КъШР-м щылажьэ адыгэ жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм я союзым и тхьэмадэ Уэхъутэ Александр.
  •   Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Юбилей

Къэжэр Борис ящыгъупщэркъым

2018-01-11

  •  Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и цIыхубэ артист, Къэрэшей-Шэрджэс Республикэм щIыхь зиIэ и артист, ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым илъэс куэдкIэ щылэжьа Къэжэр Борис псэужамэ, дыгъэгъазэм и 27-м и ныбжьыр илъэс 70 ирикъунут.
  •   Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Юбилей

ЛъэпкъылI щэджащэ КъардэнгъущI Зырамыку

2018-01-10

  • ГъэлъэпIэн  хуейуэ  къыдолъытэ
  • Республикэм и Iэтащхьэ КIуэкIуэ Ю. А. иджыблагъэ тхыгъэкIэ зыкъыхуигъэзащ Урысейм щыпсэу адыгэхэм я федеральнэ лъэпкъ-щэнхабзэ автономием и президент Уэхъутэ Александр. Ар топсэлъыхь адыгэхэм я щэнхабзэм, тхыдэм, литературэм лъэужь дахэ къыхэзына щIэныгъэлI, Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и цIыхубэ артист, тхакIуэ КъардэнгъущI Зырамыку къызэралъхурэ илъэси 100 щрикъу пIалъэр Iэтауэ гъэлъэпIапхъэу къызэрилъытэм.
  • Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Юбилей

«СемытIысэхыу къызолъыхъуэ фIыгъуэ»

2017-12-27

  • ТхакIуэ,  усакIуэ  цIэрыIуэ Кiэщт Мухьэз Хъусин  и  къуэркъызэралъхурэ илъэс  80  ирокъу
  • Гупсысэ жанкIэ гъэнщIа тхыгъэ купщIафIэхэр
  • КIэщт Мухьэз Хъусин и къуэр 1937 гъэм дыгъэгъазэм и 25-м Къэрэгъэш къуажэм къыщалъхуащ, абы курыт еджапIэр къыщиухащ. Дзэм илъэситIкIэ къулыкъу щищIа нэужь, Москва  дэт Литературэ  институтым щеджащ, 1965 гъэм къыщыщIэдзауэ «Ленин гъуэгу» («Адыгэ псалъэ») газетым, 1971 — 1977 гъэхэм «Iуащхьэмахуэ» журналым, иужькIэ «Эльбрус» тхылъ тедзапIэм щылэжьащ.
  • Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Юбилей

Музыкэ театрым къару иIэщ сыт хуэдэ лэжьыгъи игъэувыну

2017-12-26

  • УФ-ми КъБР-ми щIыхь зиIэ я артист, Музыкэ театрым и уэрэджыIакIуэ цIэры-Iуэ, илъэс 30-м щIигъуауэ республикэ, къэрал театр гъуазджэр зыгъэбей, зи гукъыдэжымрэ дэрэжэгъуэмкIэ цIыхубэм ядэгуашэ Батыр Мухьэдин и ныбжьыр илъэс 60 зэрырикъур иджыблагъэ игъэлъэпIащ. Ар ди щхьэусыгъуэу, куэдым ягу дыхьэ оперэ уэрэджыIакIуэ Iэзэр «Адыгэ псалъэм» и редакцэм къедгъэблагъащ, театр гъуазджэм хуищIа хэлъхьэныгъэфIхэмрэ и мурадхэмрэ тедгъэпсэлъыхьы-ну.
  •   Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Юбилей

ЩIэныгъэр цIыхубэм яхэзыхьа

2017-12-13

  • Тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор, профессор, Адыгеймрэ Псыжь хэгъуэгумрэ щIэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ, Дунейпсо Адыгэ Академием и академик Аулъэ Мэлыч Хьисэ и къуэр 1917 гъэм щэкIуэгъуэм и 8-м Адыгейм щыщ Хьэкурынэхьэблэ къуажэм къыщалъхуащ. Илъэс 13 фIэкIа имыныбжьу, ар хэтащ революцэ нэужьым щIэныгъэншагъэр зыгъэкIуэд гупхэм. Езым и къуажэм, къыщалъхуа и унэм абы къыщызэIуихауэ щытащ «ЩIэныгъэншагъэр гъэкIуэдынымкIэ IуэхущIапIэ».
  •   Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Юбилей

Нэхъыщхьэр уи лъэпкъыр фIыуэ плъагъунырщ

2017-12-05

  • Тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор Къумыкъу Тыгъуэн Хьэбас и къуэркъызэралъхурэ илъэс  90  ирокъу
  •  Къумыкъу Тыгъуэн Хьэбас и къуэр Урысей Федерацэми хамэ къэралхэми щыцIэрыIуэ щIэныгъэлIщ, егъэджакIуэщ, Къэбэрдей-Балъкъэрым и кавказыдж тхыдэ школым и къызэгъэпэщакIуэщ. Профессор Къумыкъу Тыгъуэнщ республикэм и лъэпкъ IэщIагъэлIхэм ящыщу тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор цIэ лъапIэр япэу зыхуагъэфэщар.
  • Шэджэм районым хыхьэ Шэджэм ЕтIуанэ къуажэм 1927 гъэм дыгъэгъазэм и 5-м къыщалъхуащ Къумыкъур. Жылэм дэт курыт школ №1-р ехъулIэныгъэ-       кIэ къиуха нэужь, щIалэщIэр 1945 гъэм щIэтIыс-        хьащ Къэбэрдей къэрал пединститутым тхыдэмкIэ        и факультетым икIи тхыдэдж IэщIагъэр зригъэгъуэтащ. Лъэпкъ тхыдэм дихьэх, щIэныгъэм хуэнэхъуеиншэ Тыгъуэн щIэхъуэпсырт а IэщIагъэмкIэ бгъэдэлъ зэфIэкIым нэхъри хигъэхъуэну. А мура-    дыр иIэу ар щIэтIысхьащ Осетие Ищхъэрэ къэрал пединститутым и аспирантурэм. Еджагъэшхуэхэу Скитский  Б. В., Тотоев М. С. сымэ и щIэныгъэ унафэщIу Къумыкъум 1953 гъэм игъэхьэзыращ и кандидат диссертацэр икIи Куржым ехъулIэныгъэкIэ щыпхигъэкIащ. Абы лъабжьэ хуищIащ студент илъэсхэми къыкIэлъыкIуэ зэманми иригъэкIуэкIа къэхутэныгъэхэр.
  • Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Юбилей

Iулыдж ин зыбгъэдэлъа узэщIакIуэ

2017-11-28

  • Фэеплъ
  • Лъэпкъым и къуэ пэж
  • Къэбэрдей-Балъкъэрым, лъэпкъ щIэныгъэм я зыужьыныгъэм, ехъулIэныгъэм хэлъхьэныгъэ ин хуэзыщIа еджагъэшхуэхэм ящыщщ этнолог лъэщ, тхыдэдж IэкIуэлъакIуэ, къэрал, жылагъуэ лэжьакIуэ цIэрыIуэ Думэн Хьэсэн Мухътар и къуэр. УФ-м, КъБР-м щIэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ, тхыдэ щIэныгъэхэм я доктор Думэным и щIэныгъэ-къэхутэныгъэ зэфIэкIхэр инщ икIи купщIафIэщ. Абыхэм ягъуэтащ яхуэфащэ жылагъуэ, къэрал гулъытэ лъагэхэр. Думэн Хьэсэн хуагъэфэщауэ щытащ КъБР-м и Правительствэм, ЩIэныгъэхэмкIэ Урысей Академием и Президиумым къабгъэдэкI щIыхь, фIыщIэ тхылъхэр, КъБР-м и Къэрал саугъэтыр.
  •   Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Юбилей

БжьиблкIэ уэнущ иджыри лIэужьыр, Ихъумэнущ абы лъэпкъ лъэужьыр

2017-11-23

  • Лъэпкъым и  тхакIуэнэс
  •  Ирехъу илъэсхэр
  •  Куэд е мащIэ,
  • Мы зым си гугъэр
  • Хыумыхыж:
  • ГъащIитI зы гъащIэм
  • ЩызгъэгъащIи,
  • Дунейм щхьэхуиту
  • Сегъэхыж.
  • 2016 гъэм и шыщхьэуIу мазэм КъБР-м и щэнхабзэм, литературэм, журналистикэм, адыгэ лъэпкъым зэрыщыту хэщIыныгъэ ин игъуэтат — дунейм ехыжат а унэтIыныгъэхэми, къэзыцIыхуу щыта цIыху бжыгъэншэхэми я гум лъагъуэ нэху къыхэзына Уэрэзей Афлик Пщымахуэ и къуэр.
  •   Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Юбилей