ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Ислъамым и нур

2020-12-29

  • Уаз
  • Алыхьым фыкъызэригъэщIам фытет
  • Ди жагъуэ зэрыхъущи, нобэ куэдрэ дрохьэлIэ бзылъхугъэхэм захуэзыгъадэ цIыхухъухэмрэ цIыхухъухэм захуэзыгъадэ бзылъхугъэхэмрэ. Ар хьэрэмышхуэхэм ящыщщ.

  • Абы теухуауэ хьэдис куэд щыIэщ: Iимам Аль-Бухъари къеIуэтэж ибн Хьэббас жиIауэ: «Тхьэм и нэфIыр зыщыхуа Мухьэмэд бегъымбарыр ебгащ цIыхубзым зыхуэзыгъадэ цIыхухъумрэ цIыхухъум зыхуэзыгъадэ цIыхубзымрэ».
  • НэгъуэщI хьэдисым къыщыкIуащ: Тхьэм и нэфIыр зыщыхуа Мухьэмэд бегъымбарым зэгуэрым илъэгъуащ зи плIэм шабзэ илъу блэкI бзылъхугъэр. Ар щилъагъум, ЛIыкIуэ лъапIэм жиIащ: «Алыхьым и нейр щыхуащ лIым зезыгъэщхь бзылъхугъэхэмрэ бзылъхугъэм зезыгъэщхь цIыхухъухэмрэ». НэгъуэщI хьэдисым щыжеIэ: «Алыхьым и нейр ящыхуащ цIыху лIэужьыгъуиплIым: бзылъхугъэхэм зезыгъэщхь цIыхухъухэм, цIыхухъухэм зезыгъэщхь цIыхубзхэм, зи нэхэм ямылъагъухэр (нэфхэр) зыгъэгъуащэхэм, цIыхубзкIэ нэхъуеиншэхэу фыз къэзымышэхэм».
  • Iимам Абу Даууд къиIуэтэжащ: «Зэгуэрым ЛIыкIуэ лъапIэм и деж къашауэ щытащ зи Iэхэмрэ зи лъакъуэхэмрэ пкъынэкIэ (хна) ла лIыр. «Мыр сыт?» — жиIэу ЛIыкIуэр щыщIэупщIэм, жэуапу иратащ: «Мыбы фызым зрегъэщхь». Тхьэм и нэфIыр зыщыхуа ЛIыкIуэ лъапIэм унафэ ищIащ лIыр Мединэ къалэм пэжыжьэ ящIыну». НэгъуэщI хьэдисым къыщыкIуащ: «ЦIыху лIэужьыгъуищым жэнэтыр ялъагъунукъым: адэ-анэр гугъу езыгъэхьахэр, и щхьэгъусэм ищIэр къызыфIэмыIуэху лIыхэр, фадэ ефэхэр».
  • Аращи, цIыхубзу цIыхухъум зыхуэзыгъадэхэри, цIыхухъуу цIыхубзым зыхуэзыгъадэхэри жыхьэнмэ Iыхьлы зэрыхъунум шэч хэлъкъым. Я зыхуэпэкIэкIи, я псэлъэкIэкIи, я зекIуэкIэкIи бзылъхугъэр бзылъхугъэу, цIыхухъур цIыхухъуу щытын хуейщ. ЛIым жэуап ехь фызым и щытыкIэмкIэ. Абы и къалэнщ и щхьэгъусэм хэлъ хьэл мыхъумыщIэхэр зыхригъэныну. КъурIэн лъапIэм къыщыкIуащ: «Уа, Iиман къэзыхьахэ! Фи щхьэри фи унагъуэри щыфхъумэ жыхьэнмэ мафIэм!»
  • «Джэдухэм я адэ»
  • «Абу Хьурейрэ» псалъэхэм я мыхьэнэр «Джэдухэм я адэ» жиIэу аращ.
  • Тхьэм и нэфIыр зыщыхуа ЛIыкIуэ лъапIэм и асхьабхэм ящыщу «Джэдухэм я адэ» зыфIищар хэт?
  • Хьэзрэт Iэнэс ибн Малик и анэ Iум Сулейм АлыхьымкIэ Iиман щыпкъэ зиIэ бзылъхугъэт. Ар жэнэт Iыхьлы зэрыхъунумкIэ хъыбар гуфIэгъуэр Тхьэм и нэфIыр зыщыхуа ЛIыкIуэ лъапIэм жриIат. Ухьуд зауэшхуэр щаублам, Iум Сулейм псыкIэ хуабжьу яхуэсакъыу щытащ зауэлIхэм, къищынэмыщIауэ, уIэгъэ хъуахэми я щIэгъэкъуэнт ар. Бзылъхугъэм бгъэдэлъа Iиман щыпкъэм теухуауэ мыпхуэдэ хъыбар къыщыкIуащ дин щIэныгъэлIхэм я тхылъым:
  • Iум Сулейм и щхьэгъусэ Абу ТIэлхьэ щIыпIэ жыжьэ щыIэу, псэм пащI я сабий сымаджэ цIыкIур дунейм ехыжат. ЛIыр унэм къыщы-кIуэжам, Iум Сулейм абы гуапэу IущIащ, къэхъуа гуауэр ибзыщIащ. «Сабийр дауэ щыт?» — жиIэу адэр щыщIэупщIэм, «Мэжей, къыумыгъэуш», — жиIа мыхъумэ, нэгъуэщIкIэ зыкъригъэщIакъым. Нэху ща нэужь, фызым и щхьэгъусэм жриIащ: «Уа, Абу ТIэлхьэ, «ПIалъэкIэ схуэфIыгъ», — жаIэрэ зыгуэр къыдатрэ, и чэзур къэса нэужь, «Схуэфхъумар къызэфтыж иджы» къыджаIэмэ, ептыжын хуейкъэ, ар уи жагъуэ пщIы хъуну?» «Анэмэтыр анэмэтщ. Ар пIалъэкIэ къозытам етыжыпхъэщ. Абы зыгъэгуси къыхэкIын хуейкъым», — жэуап къитащ щхьэгъусэм. «АтIэ, Абу ТIэлхьэ, ди сабийр пIалъэкIэ къыдэзыта Алыхьым тIихыжащи, арэзы хуэхъу ди Тхьэ лъапIэм», — жиIащ Iиман щыпкъэ зыбгъэдэлъ бзылъхугъэм.
  • А хъыбарыр ЛIыкIуэ лъапIэм щыжраIэжым, Тхьэм и нэфIыр зыщыхуар Алыхьым елъэIуащ зэщхьэгъусэхэм шыIэныгъэ къабгъэдилъхьэну, къахуэупсэну. Зэман дэкIри, Iум Сулейм Тхьэр къыхуэупсащ щIалэ цIыкIукIэ, абы Абдулэхь фIащащ. Ар дуней псом щыцIэрыIуэу дин щIэныгъэлI хъуащ. Абы бынипщI къыщIэуващ, псори дин щIэныгъэлI цIэрыIуэ хъуахэщ. Абыхэм ящыщ зыщ Алыхьыр арэзы зыхуэхъун Абу Хьурейрэ.
  • ЛIыкIуэ лъапIэм  «Абу Хьурейрэ» щIыфIищар
  • Абу Хьурейрэ и цIэ щыпкъэр Абдурэхьман ибн Сэхьр ад-Дэфси аль-Яманищ. ЛIыкIуэ лъапIэм къыдэгъуэгурыкIуахэм ящыщу нэхъ цIэрыIуэ дыдэр Абу Хьурейрэщ. Тхьэм и нэфIыр зыщыхуа Мухьэмэд бегъымбарым и хьэдисхэм я нэхъыбэр къэзыIуэтэжар аращ.
  • Ар щысабийм щыгъуэ куэду ифIэфIу щытащ джэдухэм ядэджэгун. Зэгуэрым, ар иджыри ныбжьыщIэу, и плIэм джэду цIыкIу тесу уэрамым здрикIуэм, ЛIыкIуэ лъапIэм IущIащ. «Мыр сыт зищIы-сыр?» — къыпыгуфIыкIыу ЛIыкIуэ лъапIэр сабийм щеупщIым, а цIыкIуми гуфIэжу жэуап къритащ. ЛIыкIуэ лъапIэм (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам) абы къыфIищащ «Абу Хьурейрэ» («Джэдухэм я адэ») гъэфIэныцIэр. Псори а цIэмкIэ еджэ хъуащ щIалэ цIыкIум. Сабийми апхуэдизкIэ а цIэр и гум дыхьати, «Хэт уи цIэр?» — жаIэу къеупщIмэ, мыгупсысэу «Абу Хьурейрэ» яжриIэрт.
  • Ислъам диныр къищта нэужь, Абу Хьурейрэ Мединэм Iэпхъуащ, илъэсиплIкIэ ар щыпсэуащ Тхьэм и нэфIыр зыщыхуа ЛIыкIуэ лъапIэм и мэжджытым. Абы зэи блигъэкIакъым ЛIыкIуэм и уазхэр. ЛIыкIуэ лъапIэм и деж абы щызригъэгъуэтащ дин щIэныгъэ куу.
  • Хьэдисхэр
  • *  *  *
  • Тхьэм и нэфIыр зыщыхуа ЛIыкIуэ лъапIэм жиIащ: «Гурэ псэкIэ тобэ къэзыхьыжа цIыхур хуэдэщ зэи гуэныхь зымылэжьам».
  • *  *  *
  • «Iэдэм и быным яхэткъым щымыуэ. Ауэ абыхэм я нэхъыфIыр щIегъуэжу, тобэ къэзыхьыжхэращ».
  • *  *  *
  • «Алыхьым фелъэIу, лъэ-Iур къабыл зэрыхъунумкIэ зы шэчи къытевмы-     хьэу».
  • «Зи жьэм псалъэ фIей къыжьэдэкIхэр шейтIаным хуэдэщ. Шэч хэмылъу, Алыхьым илъагъу хъур-къым зи жьэ псалъэ фIей къызыжьэдэкIхэр».
  • *  *  *
  • «Тхьэм и нэфIыр зыщы-хуа ЛIыкIуэ лъапIэм еупщIащ: «Уа, ЛIыкIуэ лъапIэ! Алыхьымрэ бегъымбарымкIэ диIэ фIэщхъуныгъэ щыпкъэм иужькIэ сыт хуэдэ Iуэхугъуэра Алыхьым нэхъ фIэфI дыдэр? «И чэзум нэмэз щIыныр», — жэуап къитащ ЛIыкIуэ лъапIэм».
  • Ущие зыхэлъ хъыбар
  • ГъащIэм зэ закъуэ нэхъ
  • мыхъуми къытригъэзэжатэмэ…
  • ГъащIэм зэрихабзэщи, блэкIам укIэлъыIэбэжкIи, укIэлъыщIэпхъуэкIи улъэIэсыжынукъым. Ди гъащIэм хэщI мыхъумэ, хэхъуэркъым. Насып диIэмэ, дызыхущIегъуэжын блэдгъэкIынкъым.
  • Мы хъыбар щхьэпэ цIыкIури теухуащ адэ-анэр тхуэпсэуху, Алыхьым къалэн зэрытщищIам дытету, гулъытэ хэха яхуэтщIын зэрыхуейм:
  • Зы мыIэрысэ жыгрэ зы щIалэ цIыкIурэ псэурт. Сабийм хуабжьу фIыуэ илъагъурт мыIэрысэ жыгыр, абы дэпщейрти, и мыIэрысэхэм щыщ ишхырт, щыджэгурт, еша нэужь, и къудамэхэм тегъуалъхьэрти, щыжейрт. Жыгми гурыфIыгъуэу иIэр а сабийрат. Апхуэдэурэ илъэс зыбжанэ дэкIащ, сабийри нэхъ тыкъыр цIыкIу къыщыхъум, япэм хуэдэу махуэ къэс жыгым и деж мыкIуэж хъуащ. Жыгми ар хуабжьу игу къеуэрт. Зэман дэкIри, щIалэ цIыкIум тригъэзащ жыгым и деж. Жыгым къигуфIам щIэи гъуни иIэтэкъым. Абы жиIащ: «КъакIуэ, си щIалэ цIыкIу, къыздэпщей, си мыIэрысэхэм щыщи шхы, сэри къыздэджэгу». АрщхьэкIэ, щIалэ цIыкIум ар идакъым. Балигъ хъуауэ зибжыжри, жиIащ: «Сэ сысабий цIыкIужкъым, жыгхэм сыдэпщеин хуэдэу. Сэ иджы нэгъуэщI джэгуалъэхэм сыхуейщ, ауэ ахэр къызэрысщэхун ахъшэ сиIэкъым». «Сэ ахъшэ сиIэкъым, си щIалэ цIыкIу. Ауэ си мыIэрысэхэр къыпыч, щэи, абы къыщIэпх ахъ-шэмкIэ къэщэху узэхъуапсэ джэгуалъэхэр», — жэуап итащ жыгым. ЩIалэ цIыкIур гуфIэри, апхуэдэу ищIащ. Арати, аргуэру щIалэ цIыкIур зыкъомрэ къыкъуэкIакъым. Жыгми и гур къиузыкIырт. Зэман дэкIыу, унагъуэ зэзыгъэпэща щIалэр жыгым и деж къыщыкIуэм, жыгыр гуфIащэри, гъащ. «Сыту фIыщэу укъысхуэкIуа, си щIалэ. КъакIуэ, тIэкIу къыздэ-  джэгу, япэхэм хуэдэу», — жиIащ жыгым. «Дауэ сыджэгун щIалэшхуэр! Сэ бынунагъуэ сыхъуащ. Сыщыпсэун унэ сухуэн хуейщ, укъыздэIэпыкъуфыну? — щIэупщIащ щIалэр. «Сэ мылъку сиIэкъым, си щIалэ. Ауэ си къудамэхэр пыупщIи, абы къыпхухэкIынщ унэ», — жиIащ жыгым. ЩIалэм жыгым и къудамэхэр псори пиупщIри, унэ иухуащ. Жыгым и лыр узами, и гур къигуфIыкIырт щIалэм и хъуэпсапIэр къызэрехъулIам папщIэ.
  • Илъэс зыбжанэкIэ щIа-лэр жыгым къылъыгъуэзакъым. Жыгми и гупсысэ псори зыхуэгъэзар щIалэрат. ГъащIэр кIуатэрт… МыIэрыси къудами зыпымытыж жыгым жэщ-махуэ имыIэу и гур къутэрт щIалэр зэримылъагъум къыхэкIыу.
  • Илъэс зыбжанэ дэкIри, лIым мурад ищIащ жыгым деж кIуэну. Жыгым къигуфIам и куэдагъыр псалъэ къудейкIэ къыпхуэмыIуэтэным хуэдизт. «Сыту фIыщэу укъысхуэкIуа! КъакIуэ, си IэплIэм къитIысхьэ тIэкIу», — щыжиIэм, лIым жэуапу итащ: «Сэ уи Iэп-лIэм сисыну а ныбжьым ситыжкъым, сылIыбалигъщ. Хуабжьу сешащ, кхъухь сиIамэ, хамэ къэрал сыкIуэнурэ зыщызгъэпсэхунут». «Сэ мылъку зэрызимыIэр бощIэ, уеблэмэ, мыIэрыси, къудами сиIэжкъым, ауэ си лъэдий къэнар пыупщIи, къыхэщIыкI кхъухь». ЛIыр гуфIэри, апхуэдэу ищIащ. Хамэ къэрал кIуэри, и нэгу зригъэужьащ. ЛIым и ныбжьыр хэкIуэтауэ, жыг лъэдакъэ къэнам и деж къыщигъэзэжым, жыг лъэдакъэр къэпсалъэри, жиIащ: «Сыту фIыщэу укъысхуэ-кIуа, си щIалэ, сыту Iейуи сыбгъэгуфIа. Ауэ си гум къоуэ жыг лъэдакъэжь закъуэм фIэкIа нэгъуэщI сызэрыпхуэупсэн зэрызимыIэжыр», — жиIэу жыг лъэдакъэм щыжиIэм, лIыр къэпсалъэри, жиIащ: «Мы дунейм теткъым сэ сызыхуей, си щхьэр уи жыг лъэдакъэм теслъхьэу зыщызгъэпсэхуну фIэкIа. Мы гъащIэм зэ закъуэ къытригъэзэжатэмэ, уи джабэм щызгъэкIуэнт Тхьэм къысхуиуха гъащIэр. Ауэ… уи жагъуэ зэрыхъунщи, блэкIам къытебгъэзэжыну Iэмал иIэкъым», — жиIащ лIым и нэпсхэр къещэщэхыурэ.
  • Мис апхуэдэщ адэ-анэм быным хуиIэ щытыкIэр…
  • Iэдэм  ЛIыкIуэ лъапIэр къызэригъэщIар
  • Алыхьым цIыхур къыщигъэщIынум щIым зыхуигъазэри, жриIащ: «Уа, щIы! Уэ цIыхубэ къыпхэсщIыкIынущ. Абыхэм ящыщ языныкъуэхэр Сэ Си жыIэм щIэтынущ, языныкъуэхэр щхьэрыуэнущ. Си жыIэм щIэтхэр жэнэт Iыхьлы хъунухэщ. Щхьэрыуэхэр жыхьэнмэ мафIэм исынухэщ».
  • ИужькIэ Алыхьым ДжэбрэIил мелыIыч лъапIэм унафэ хуищIащ щIым щыщ Алыхьым хуихьыну. ЩIыр мелыIычым къелъэIуащ: «ДыкъэзыгъэщIа Алыхьым и цIэ лъапIэхэмкIэ сынолъэIу, сэ сщыщу зы Iыхьэ цIыкIуи къыумыщтэ, Къемэт махуэм жыхьэнмэ мафIэм симысын папщIэ». ДжэбрэIил гумащIэр Алыхьым и пащхьэ иувэри, укIытапэу жиIащ: «Уа, си Алыхь закъуэ! Уэ Уи цIэ лъапIэхэмкIэ щIыр къыщызэлъэIум, къысхуэщтакъым зы Iыхьэ цIыкIуи».
  • ЕтIуанэу МэчрэIил мелыIычыр къригъэхащ. Абыи апхуэдабзэу Алыхьым и цIэкIэ щIыр къыщелъэIум, абыи къищтэфакъым щIым щыщ Iыхьэ. Ещанэу ХьэзрэIил мелыIычыр къригъэхащ. Абыи щIыр къелъэIуат апхуэдабзэу. АрщхьэкIэ, ХьэзрэIил мелыIычым жиIащ: «Сэри Алыхьым и цIэкIэ сынолъэIу, Тхьэм   и жыIэр тIу сумыгъэщIыну».
  • ЩIым щыщ Iыхьэ иIыгъыу ХьэзрэIил Алыхьым и пащхьэ иуващ. Абы зэхуихьэсат щIы быди, щаби, фIыцIи, плъыжьи. Ахэр щIыпIэ зэмылIэужьыгъуэхэм къыщищтат. ИужькIэ, Алыхь IэмыркIэ, ятIэр абы зэхищIэн щIидзащ, языныкъуэхэр псы IэфIкIэ, языныкъуэхэр псы шыугъэкIэ, адрейхэр — псы дыджкIэ. А псыхэр зэрызэмыщхьым хуэдэу, цIыхухэри зэмыщхьу къигъэщIащ, языныкъуэхэр дахэу, адрейхэр нэхъ Iейуэ, хэти цIыхуфIу, хэти цIыху Iейуэ, хэти хужьу, адрейхэр фIыцIэу. Я фэхэр зэрызэхуэмыдэм хуэдэу, я бзэхэри зэхуэмыдэу къигъэщIащ.
  • ИужькIэ, Алыхьым Iэмыр ищIри, Iэдэм и Iэпкълъэпкъыр ятIэм къыхащIыкIащ, псэр хэмыту. Ар тэлайкIэ жэнэтыбжэм деж щагъэтащ. МелыIычхэр жэнэтым щыдыхьэ-щыдэкIкIэ ялъагъурт а Iэпкълъэпкъ дахащэр. Ахэр къызэтеувыIэурэ абы еплъырт, ипэкIэ зэи апхуэдэ ялъэгъуатэкъыми, яфIэтелъыджэу.
  • Псэ иджыри зыIумыт а Iэпкълъэпкъ дахэр зылъэгъуа Iиблис и псэм хутегъэхуакъым абы и теплъэ гъуэзэджэр. Ар Iэпкълъэпкъым еIунщIри, игъэджэлащ. Iиблис Iэдэм и жьэмкIэ жьэдыхьэри, и Iэпкълъэпкъыр къиплъыхьащ. КъикIыжри, мелыIычхэм еупщIащ. «Алыхьым къигъэщIа мы Iэпкълъэпкъыр дэ къыдэфIэкIмэ, сыт фщIэнур?» «Алыхьым и унафэр дгъэзэщIэнущ», — жэуап къатащ мелыIычхэм. Iиблис губжьам и щхьэм хужиIэжащ: «Мыр Алыхьым сэ къызигъэфIэкIыу щытмэ, абы и жыIэм зэи сыщIэмытыну аращ. Сэ абы сефIэкIыу щытми, итIани, сэ ар згъэунэхъунущ».
  • Мис апхуэдэу Iиблис Iэдэм епэгэкIри, джаур хъуащ.
  • Iэдэм псэ зэрыхилъхьар
  • Алыхьым Iэмыр ищIащ псэр Iэдэм хыхьэну. ЯпэщIыкIэ псэр щхьэ куцIым хыхьащ, Алыхь IэмыркIэ псэр Iэдэм и щхьэ куцIым илъэс 1000-кIэ хэта нэужь, и нэхэм кIуащ, иужькIэ — и тхьэкIумэхэм. Псэр тхьэкIумэхэм щыхыхьам, Iэдэм зэхихащ «Субхьанэллахь» псалъэр. Псэр Iэдэм и пэм щынэсым, лIыкIуэр къепсри, жиIащ: «Алъхьэмдулиллахь» псалъэр. Алыхьым жэуапу къритащ: «Алыхьым гущIэгъу къыпхуищI, Iэдэм». Псэр бгъэгум щынэсам, Iэдэм къэтэджыну хуеят, арщхьэкIэ, хузэфIэкIакъым. Псэр шхалъэм щынэсам, Iэдэм къэмэжэлIат. Мис апхуэдэурэ, къупщхьэр, фэр, лыр, лъыр, лъынтхуэхэр хилъхьэри, Iэдэм псэ къыIуигъэкIащ.
  • УпщIэхэмрэ жэуапхэмрэ
  • Зыгъэпэгэныр хьэрэм?
  • Зыгъэпэгэныр хьэрэм къудейкъым, ар хьэрэмышхуэхэм ящыщщ. Абы теухуауэ КъурIэн лъапIэм къыщыкIуащ Iэятхэр, хьэдис куэди щыIэщ.
  • Алыхьым и псалъэу КъурIэным къыщыкIуащ: «ФыщыземыкIуэ щIым зывгъэпагэу. Дапхуэдэу фыщымытами, щIыр фхузэгъэдзэкIынукъым, бгым хуэдэуи лъагэ фыхъунукъым».
  • Хьэдисым къыщыкIуащ: «Зы сабэ цIыкIу хуэдиз нэхъ мыхъуми, зи гум пагагъ илъым жэнэтыр илъагъунукъым».
  • НэгъуэщI хьэдисым къыщыкIуащ: «Тхьэм и нэфIыр зыщыхуа Мухьэмэд бегъымбарым жиIащ: «Алыхьыр арэзы зыхуэхъуа Мусэ бегъымбарым зэгуэрым Iиблисыр къыбгъэдыхьащ кIагуэ (плащ) зэмыфэгъу дахэ дыдэ щыгъыу. «Ухэт уэ?» — щIэупщIащ Мусэ. «Сэ сыIиблисщ», — жэуап къитащ адрейм. «СыIиблисщ жыпIа?! Алыхьым спэIэщIэ уищI! — жиIащ Мусэ бегъымбарым. «НтIэ, сыIиблисщ. Алыхьым къыпхуигъэфэща лъапIэныгъэм папщIэ сыкъэкIуащ сэлам уэсхыну», — жиIащ Iиблис. «Сыт мы пщыгъыр?» — щIэупщIащ лIыкIуэр. «Мы щыгъын дахэм и сэбэпкIэ цIыхум и псэри игури къыдызохьэхыф», — жэуап къитащ Iиблис. «Щыгъуазэ сыщIыт сыт хуэдэ цIыхухэра гъунэгъу узыхуэхъуфхэр?» — щIэупщIащ лIыкIуэр. Iиблис и жэуапу абы зэхихащ: «Езым хуэдэ щымыIэу зыкъызыщыхъужхэр, псапэ куэд зылэжьу зи гугъэхэр, гуэныхь ямыIэу къэзылъытэхэр». ИтIанэ лIыкIуэм жиIащ: «Алыхьым Дауд ЛIыкIуэ лъапIэм къыжриIауэ щытащ: «Уа, Дауд! Гуэныхь зылэжьахэр гъэгуфIэ хъыбарыфIкIэ. Си арэзыщIыныгъэм телажьэхэр ущий». «Уа, си Тхьэ! СыткIэ згъэгуфIэну гуэныхь зиIэхэр, Уи арэзыщIыныгъэм телажьэхэри сытым хуэзущиину». «Гуэныхь зиIэхэм яжеIэ, гурэ псэкIэ тобэ къахьыжмэ, зэрахуэзгъэгъунур. Си арэзыщIыныгъэм телажьэхэм яжеIэ, я лэжьыгъэм папщIэ замыгъэпэгэну».
  • Алыхьым  цIэуэ  дапщэ иIэр?
  • Алыхьым цIэуэ 99-рэ иIэщ. А цIэ лъапIэхэр зэзыгъащIэм и псапэр гъунапкъэншэщ. Хьэдисым къыщыкIуащ: «Тхьэм и нэфIыр зыщыхуа Мухьэмэд бегъымбарым жиIащ: «Алыхьым цIэуэ 99-рэ  иIэщ. А цIэ лъапIэхэр зэзыгъащIэр жэнэт Iыхьлы хъунущ».
  • Мэжджыт цIэрыIуэхэр аль-Фатихь
  • Бахърейн къэралыгъуэм и къалащхьэ Манамэ дэт Аль-Фатихь мэжджытышхуэр дуней псом щынэхъ ин дыдэхэм хабжэ. Абы зэуэ цIыху 7000-м нэмэз щащIыф. Мэремымрэ хьидхэмрэ къищынэмыщIа, адрей махуэхэм туристхэм папщIэ мэжджытыбжэр зэIухащ. Мэжджытым и щхьэм тонн 60 и хьэлъагъщ. Тхьэм и унэм хэтщ лъэпкъ библиотекэшхуэ.
  • 1987 гъэм мэжджытыр иригъэщIауэ щытащ шейхъ Хьисэ ибн Сэлман аль-Хъалифи. Бахърейныр къэзызэуауэ щыта Ахьмэд аль-Фатихь и цIэр мэжджытым фIащыжащ.