ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Зытеухуар   'ДифI догъэлъапIэ'

Къафэм насыпыфIэ ещI

2022-05-19

  • И гумрэ и псэмрэ къыдыхьэ Iуэху зыщIэ цIыхум абы гукъыдэжу къритым епсыхь. Ар нэрылъагъу къыпщызыщI  цIыхухэм я гупсысэр щIэщыгъуэщ. Адыгэ къафэм ипсыхьащ «Кабардинка» академическэ къэфакIуэ гупым илъэс куэд хъуауэ хэт Сокъур Мадинэ. Москва къэрал техникэ институтыр къиуха щхьэкIэ, абы и IэщIагъэм ирилэжьакъым. Мадинэ зэрыжиIэмкIэ, къафэм и дуней телъыджэм къыхэхута нэужь, абы гъащIэм хуиIэ еплъыкIэмрэ  и мурадхэмрэ зыкъомкIэ захъуэжащ. ГъэщIэгъуэнракъэ,  къафэм хуиIэ лъагъуныгъэр хуэм-хуэмурэ зэтеувакъым, атIэ зэуэ дихьэха хъуащ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: ДифI догъэлъапIэ

Адыгэ театрым и анэшхуэ

2022-05-17

  • ДыщэкI КIунэ къызэралъхурэ илъэси 105-рэ ирокъу
  • Илъэс 65-рэ лъэпкъ гъуазджэм, адыгэ театрым тыхь хуэзыщIа, роль 250-м щIигъу зыгъэзэщIа, РСФСР-мрэ КъАССР-мрэ я цIыхубэ артисткэ ДыщэкI КIунэ нобэ къыщалъхуа махуэщ. 1935 гъэм Псыхуабэ ягъэкIуат библиотекэ лэжьыгъэм хурагъэджэну. Курсым щыIэхэм ягъэува спектаклым еплъа Къалмыкъ БетIал ДыщэкIым къылъыса ролыр зэригъэзэщIар игу ирихьауэ жаIэж. Уеблэмэ Москва щыIэ ГИТИС-м игъэкIуэну къыжриIат, арэзымэ. Ауэ ДыщэкIыр щеджар Налшык къалэ дэта театр студиеращ. 1935 гъэм къызэIуахауэ щыта колхоз-совхоз театрым лэжьапIэ увауэ щытащ КIунэ. И лэжьыгъэ тхылъми абырэ Къэбэрдей профессиональнэ театрым зэрыкIуамрэ фIэкIа иткъым. Абы къегъэлъагъуэ и IэщIагъэм зэрыхуэпэжар.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: ДифI догъэлъапIэ

ЩIэныгъэлI, узэщIакIуэ цIэрыIуэ

2022-05-14

  • Къэралыгъуэ зэригъуэтрэ илъэси 100 зэрырикъур мы лъэхъэнэм зыгъэлъапIэ ди Къэбэрдей-Балъкъэрым и щIыгум къихъуащ дызэрыгушхуэ IэщIагъэлI щыпкъэ-хэр,  щIэныгъэлI Iэзэхэр, еджагъэшхуэхэр. ЖыпIэнурамэ, ди щIыналъэм щыпсэу-хэм ди насыпым къихьащ дызэрыгушхуэ хъуну апхуэдэ цIыху щэджащэ куэд дызэриIэр. Апхуэдэхэм ящыщщ щIэныгъэлI цIэрыIуэ, къэрал, жылагъуэ лэжьакIуэ IэкIуэлъакIуэ, лIыгъэшхуэрэ хабзэрэ зыхэлъ адыгэлI щыпкъэ Иуан Пётр Мацэ и къуэр.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: ДифI догъэлъапIэ

Мысост Вадим: КъызэрыгуэкIыу зыгуэр дунейм  тетмэ, ар сэращ

2022-05-06

  • КъБР-м щIыхь зиIэ и артист, ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым и лэжьакIуэ Мысост Вадим мы махуэхэм и ныбжьыр илъэс 55-рэ ирокъу. «Уафэгъуагъуэ макъ» (Лохвицкий Михаил), «Псэлъыхъухэр» (Ержыб Мамий), «Къанщобийрэ Гуащэгъагърэ» (КъардэнгъущI Зыра-мыку), «Тыргъэтауэ» (IутIыж Борис), «Унэ лъапIэ» (Ольмезов Мурадин) спектаклхэм, нэгъуэщIхэми роль гукъинэжхэр щызыгъэзэщIа Вадим лъэпкъ гъуазджэр зыгъэбжьыфIэхэм ящыщщ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: ДифI догъэлъапIэ

Узыгъэгушхуэ,  къару  къыпхэзылъхьэ  уиIэмэ

2022-04-30

  • И теплъэ уардэмкIэ, и утыку итыкIэ, гуп хэтыкIэ екIумкIэ, и артист IэзагъэмкIэ, сценэм щигъэлъэгъуа образ гъэщIэгъуэнхэмкIэ къилэжьауэ Шыбзыхъуэ Басир иIэщ хъугъуэфIыгъуэ ин — ар театреплъхэм я лъагъуныгъэрщ. ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым и артист пажэм и ныбжьыр мы махуэхэм илъэс 70 ирикъуащи, ди гуапэу дохъуэхъу дяпэкIи ехъулIэныгъэ иIэну, узыншэу, гукъеуэншэу лъэпкъым хуэлэжьэну, и унагъуэм хуэпсэуну.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: ДифI догъэлъапIэ

Зи зэфIэкIыр лъагэ еджагъэшхуэ

2022-04-23

  • Ди республикэм и щIэныгъэлI пашэхэм хабжэ КIуэкIуэ Валерэ и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал мэкъумэш университетым и егъэджакIуэ, абы и профессор, техникэ щIэныгъэхэм я доктор Балъкъэр Руслан Аслъэнбий и къуэр. ЩIэныгъэлIым и къэхутэныгъэ купщIафIэ-хэр я лъабжьэу зэпкъралъхьа техни- кэ лIэужьыгъуэхэм ящыщ куэд хагъэхьащ Мэкъумэш щIэныгъэхэмкIэ Урысей академием (РАСХН) къыдигъэкI «ЖыггъэкI IэнатIэм къыщагъэсэбэп техникэр» каталог цIэрыIуэм. ЗэфIэкIышхуэ зыбгъэдэлъ лэжьакIуэ емышыжым а унэтIыныгъэмкIэ иригъэкIуэкI къэхутэныгъэхэр зэрыкупщIафIэм къыхэкIыу, пщIэ инрэ гулъытэ лъагэрэ ноби щагъуэт щIэныгъэм и дунейм. Ахэр къыщагъэсэбэп ди щIыпIэми нэгъуэщI щIыналъэхэми пхъэщхьэмыщхьэ жыг гъэкIыным, жыг хадэхэр зехьэным зи лэжьыгъэр епха мэкъумэш IэнатIэхэм. Еджагъэшхуэм и фIыгъэ куэд хэлъщ а щIэныгъэ унэтIыныгъэм ди лъахэм зэрызыщиужьым, абы щIалэгъуалэр зэрыдихьэхым.
  • ЩIэныгъэлI щыпкъэм и ныбжьыр иджыблагъэ илъэс 70 ирикъуащ. Абы щыщу 40-м щIигъуауэ Балъкъэр Руслан щIэныгъэ-къэхутэныгъэм пэрытщ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: ДифI догъэлъапIэ

Адыгэшым и къежьапIэмрэ и нобэмрэ

2022-04-16

  • Адыгэхэр фIыкIэ мы дунейм теIуарэ ящымыгъупщэжауэ щытмэ, ар зи фIыщIэр езы адыгэхэм я закъуэкъым, абыкIэ фIыщIэшхуэ иIэщ адыгэшым, адыгэ шум. Ди блэкIам уриплъэжмэ, щIыпIэ жыжьэ щыпсэу лъэпкъхэр, нэхъ ди гъунэгъухэри «шыфI» хуеймэ, «адыгэш» лъыхъуэрт. Апхуэдэу, уанэу щыIэм я нэхъыфIу ялъытэм «адыгэ уанэ», шууей нэхъ IэкIуэлъакIуэ дыдэм щхьэкIи «адыгэм хуэдэу шым тесщ» жаIэрт. Мы псэлъафэхэр хэтщ балъкъэр-къэрэшейхэми, осетинхэми, шэшэнхэми, сонэхэми, къэжэрхэми, тыркухэми, урысхэми, нэгъуэщI куэдми я бзэм.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: ДифI догъэлъапIэ

Зи гъащIэр макъамэм  щхьэузыхь хуэзыщIа Темыркъан Борис къызэралъхурэ илъэс 85-рэ ирокъу

2022-04-07

  • Виолончелист-композитор Темыркъан Борис макъамэм и щэхухэр нэхъ зыхищIэху, дирижёр башыр къищтэну нэхъ хуей хъурт. Орджоникидзе (иджы Владикавказ) къалэм Гъуазджэхэм щыхурагъаджэу дэт училищэм, иужькIэ Саратов консерваторэм щыщIэсами, ар хэтащ симфоние оркестрхэм. Абыхэм зыщрихьэлIа музыкант цIэрыIуэхэмрэ дирижёрхэмрэ мыхьэнэшхуэ яIащ игъащIэ псокIэ хуэлэжьэну дирижёр гъуазджэр къыхихынымкIэ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: ДифI догъэлъапIэ

АфIэунэ Рае и вагъуэр ноби маблэ

2022-04-02

  • ЦIыхугъэ лъагэмрэ зэхэщIыкI куумрэ сыт хуэдэ IэщIагъэми Iэмал имыIэу епхауэ щытын хуей хьэл-щэнхэм ящыщкъым, атIэ зыхэлъым и псэукIэмрэ дуней тетыкIэмрэ ахэр я лъабжьэ хъууэ аращ. А щэнхэр и гъуэгугъэлъагъуэу, и пэжыгъэмрэ псэ къабзагъэмрэ гъащIэм щызыIэригъэхьа ехъулIэныгъэхэм, щигъуэта унагъуэ насыпым лъабжьэ яхуищIу дунейм тетащ ди республикэм и мызакъуэу, къэралым и щIыпIэ куэдми щыцIэрыIуэу щыта журналист Iэзэ, УФ-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ АфIэунэ (ТекIуий) Рае (1932 — 2013). Кавказ Ищхъэрэм щыяпэ, СССР-м щыебгъуанэ Къэбэрдей-Балъкъэр телецентрым и япэ дикторым зыми емыщхь и макъ щабэр, гуапэр зымыцIыхуа, ноби зымыщIэж куэд яхэткъым нэхъыжьхэм. Ди республикэм исхэм ящыщу журналист IэщIагъэм япэу хуеджахэм яхэтащ АфIэунэр. Урысыбзэри адыгэбзэри зэхуэдэу зыгъэшэрыуэу щыта теле-радио журналист IэкIуэлъакIуэм хуэфащэ дыдэу къыфIащат а IэнатIэм и отличник цIэ лъапIэри.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: ДифI догъэлъапIэ

ФIэлIыкIрэ пщIэрэ зиIэ

2022-03-15

  • ТхакIуэ цIэрыIуэ, адыгэлI щыпкъэ 
  • Къэрмокъуэ Хьэмид и ныбжьыр илъэс 85-рэ ирокъу
  • Къэбэрдей-Балъкъэрым щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, тхакIуэ, критик, зэдзэкIакIуэ Къэрмокъуэ Хьэмид и ныбжьыр дыгъуасэ илъэс 85-рэ ирикъуащ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: ДифI догъэлъапIэ

Къэбэрдей театрыр ефIэкIуэнырщ си хъуэпсапIэр

2022-03-05

  •  «Псым езым и жапIэр къегъуэтыж» жиIэ хабзэщ адыгэм, цIыхур къызыхуигъэщIар, зыхуэIэижьыр къыхихын папщIэ зрикIуа гъащIэ гъуэгуанэхэр къригъэлъагъуэу. ЩыIэщ зыгуэрым иунэтI-хэри, езыр-езыру гурэ псэкIэ зызыунэтIыжхэри. ТIум щыщуи тIэкIу-тIэкIу хэлъауэ жыпIэкIэ ущыуэнукъым Къэбэрдей театрым зи гъащIэр щхьэузыхь хуэзыщIа актрисэ, Къэбэрдей-Балъкъэрым щIыхь зиIэ и артисткэ БжэIумых (Шыбзыхъуэ) Барисэт (нэхъыбэм ар зэрацIыхур и шыпхъум цIэ лейуэ къыфIищауэ щыта Беллэрщ). Ар зыхэта спектаклхэр куэд мэхъу, и утыку итыкIэр зэ зылъэ­гъуами жиIэфынущ Беллэ артист IэщIагъэр къызэхъулIэхэм, абы ирипсэухэм, гурыфIыгъуэ къыхэзыххэм зэращыщыр.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: ДифI догъэлъапIэ

Профессор цIэрыIуэм  и щапхъэ екIур

2022-03-01

  • «Математикхэм яхэтмэ, абыхэм я нэхъыфIхэм ящыщщ, механикхэм епсалъэмэ, зи гупсысэ купщIафIэхэм щIэдэIухэм халъытэ, инженер-ухуакIуэхэм яхуэзамэ, зи пщIэр лъагэ IэщIагъэлIщ», — апхуэдэу хужаIэ лъэпкъ щIэныгъэм и зыужьыныгъэм хэлъхьэныгъэ ин хуэзы-щIа, техникэ щIэныгъэхэм я доктор, УФ-м щIэныгъэмрэ техникэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, КъБР-м щIэныгъэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, КъБКъУ-м и профессор Къулътырбей Хъусен Пщымырзэ и къуэм. ЦIыху зэпIэзэрытым, зи Iуэху зехьэкIэкIи дуней тетыкIэкIи екIум, щIэныгъэм япэ лъэбакъуэхэр щызыч щIалэгъуалэм я егъэджакIуэ IэкIуэлъакIуэм, унэтIакIуэ Iущым и гъащIэ купщIафIэр куэдым я щапхъэщ, гъуэгугъэлъагъуэщ. Къулътырбейр пщIэшхуэ зыхуащI нэхъыжьыфIщ, чэнджэщэгъуфIщ, гъэсакIуэ щыпкъэщ. Нобэ, гъатхэ- пэм и 1-м, илъэс 80 ирокъу Къулътырбей Хъусен и ныбжьыр, апхуэдэуи илъэс 55-рэ мэхъу ар щIэныгъэ-къэхутэныгъэ, егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ IэнатIэхэм зэрыпэрытрэ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: ДифI догъэлъапIэ

ФIым фIыщIэ пылъщ

2022-02-22

  • Урысей Федерацэм и Федеральнэ Зэхуэсым ФедерацэмкIэ и Советым Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм къыбгъэдэкIыу сенатору щыIэ, ФедерацэмкIэ Советым Хамэ къэрал IуэхухэмкIэ и комитетым и Iэтащхьэм и къуэдзэ, 2005 — 2013 гъэхэм КъБР-м и Президенту щыта, ЩIэныгъэхэмкIэ Дунейпсо Адыгэ Академием и тхьэмадэ Къанокъуэ Арсен Башир и къуэр и щхьэкIи и IуэхущIафэкIи къыщацIыху къыщалъхуа щIыпIэми Урысей псоми. Абы и гугъу щытщIкIэ, ди нэгу къыщIэувэжыр адэжь щIыналъэм папщIэ зэфIигъэкIа Iуэху дахэхэрщ, КъБР-м и унафэщIу лэжьэху дэтлъэгъуа Iэзагъымрэ жумартагъымрэщ. Ар ди лъахэм и зыужьыныгъэм куэд хуэзыщIа, ноби и къару псори хэзылъхьэ политик цIэрыIуэу Къэбэрдей-Балъкъэрым и тхыдэм хэуващ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: ДифI догъэлъапIэ

Зи цIэр фIыкIэ Iуа адыгэ бзылъхугъэ

2022-02-12

  • ЗэфIэкI лъагэ зыбгъэдэлъ, нэмысышхуэрэ хабзэрэ зыхэлъ, лэжьыгъэм и къызэгъэпэщакIуэ хьэлэмэт, жылагъуэ Iуэхухэри жыджэру дэзыгъэкIыф цIыху гуащIафIэущ ди тхыгъэр зытеухуа бзылъхугъэр ди щIыналъэм къызэрыщацIыхур. Ар Щоджэн Риммэ Хьэсэн и пхъурщ. Аруан щIыналъэм, абы и къалащхьэ Нарткъалэ зыIэригъэхьэ ехъулIэныгъэхэм, шэч хэмылъу, и Iыхьэ ин хэлъщ абы. ЩIэблэр егъэджэнымрэ гъэсэнымрэ зи гуащIэ куэд хуэзыгъэпса, а IэнатIэр егъэфIэкIуэнымкIэ лэжьыгъэшхуэ зэфIэзыха Щоджэн Риммэ и ныбжьыр мы махуэхэм илъэс бжыгъэ дахэ ирокъу.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: ДифI догъэлъапIэ

ГъащIэ кIыхь зиIэ уэрэдхэр зи IэрыкI

2022-01-29

  • Жырыкъ Заур къызэралъхурэ илъэс 75-рэ ирокъу
  • Уэрэдым нэхъыбэу цIэрыIуэ ирихъур ар жызыIэрщ, псалъэхэр зеймрэ абы макъамэ щIэзылъхьамрэ, уеблэмэ щIэупщIэр мащIэщ. Мы махуэхэм зи ныбжьыр илъэс 75-рэ ирикъу композитор, КъБР-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Жырыкъ Заури а «нэрымылъагъухэм» ящыщщ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: ДифI догъэлъапIэ