ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Малъхъэдис

2017-01-14

  • Лъэпкъ шхыныгъуэхэр
  • Къэб  гъэва зыхэлъ  тхъурыжь
  • Ар дахэ, IэфI мэхъу, витамин А-кIэ къулейщ, шхыгъуафIэщ.
  • ДжэдыкIэ цIынэм фошыгъу щабэ, содэ халъхьэ, фIыуэ яудэри, абы къэб пIастэ, тхъуцIынэ гъэткIуа халъхьэ, зэIащIэ, гуэдз хьэжыгъэм и кум иракIэри, быдэ хъуху япщ. Содэр куэдыIуэмэ, тхъурыжьыр къочэри, абы хуэсакъыпхъэщ. Iэнэм хьэжыгъэ трагъэщащэри, тхьэвыр щамыгъэлъу хупхъэкIэ яху мм 1 — 1,5-рэ и Iувагъыу, хуэплIимэ щIыкIэу. И бгъуагъыр см 3 — 4, и кIыхьагъыр см 120-рэ хъууэ зэпаупщI, бэлагъым кърашэкIри, и кIапитIыр зэтрагъапщIэ, градуси 160 — 180-рэ хъууэ къэплъа тхъум е дагъэм халъхьэри, бэлагъыр ягъазэурэ тхъуэплъ, гъуэжьыфэ хъуху ягъажьэ.
  • Вазэм иралъхьэри, Iэнэм трагъэувэ. ЩIыIэуи хуабэуи яшх.
  • Халъхьэхэр: гуэдз хьэжыгъэу — г 400, джэдыкIэу — 3, фошыгъуу — г 50, содэу — 1 г, къэб пIастэу — г 100,                тхъуцIынэу — г 30, шыгъуу, зэрагъэжьэн тхъууэ — узыхуейм хуэдиз.
  •  
  • Хуэрэджэ  купщIэ зыхэлъ  хьэлыуэ
  • Дэ купщIэм хуэдэу, зи купщIэр IэфI хуэрэджэ щыIэщ. Ар шыуанкIэ ягъэлыгъуэ, щIагъэпщыжри, щабэ хъуху гухъукIэ яущэб е лыхьэжым щIагъэкI.
  • Щхьэхуэу шыуанкIэ фо ягъавэ, Iэпэр зэкIэригъапщIэу хъухукIэ. Абы хуэрэджэ хьэжар хакIутэ, бэлагъкIэ зэIащIэурэ, Iув хъуху ягъавэ. Куэдрэ бгъавэмэ, хьэлыуэр пхуэмышхыу быдэ мэхъу. Хьэзыр хъуа нэужь къытрахыж, тхъу зыщыхуа Iэнэм тралъхьэри, я Iэм тхъу щахуэурэ, зэпэплIимэу, см 2 — 3 и Iувагъыу, яубэ. IупщIэ цIыкIуурэ сэкIэ зэпаупщIыж.
  • Шейм драф, къудейуи яшх. Къэуатышхуэ зыщIэлъ ерыскъыщ, витамин куэди хэлъщ. Бжьыхьэм, щIымахуэм нэхъ ящI хабзэщ.
  • Халъхьэхэр: фоуэ — г 600, хуэрэджэ купщIэу — г 500, тхъууэ — г 20.
  • «Адыгэ шхыныгъуэхэр» тхылъым къитхыжащ.
  •  
  • Унагъуэрщ   псори  къыщежьэр
  • ЦIыхур зыгъэлъапIэр унэцIэракъым, атIэ унэцIэр зыгъэлъапIэр ар зезыхьэхэращ. Псори къыщежьэр унагъуэрщ. Щоджэн зэщхьэгъусэхэу Анатолэрэ Радимхъанрэ я унагъуэр зымыцIыху Урыху къуажэм дэсу къыщIэкIынкъым. ЗэхущытыкIэ дахэ, нэмыс, хабзэ щытепщэ унагъуэр жылэм я щапхъэщ.
  •  
  • Анатолэрэ Радимхъанрэ зы къуажэ къыдэхъукIащ. Щоджэн Анатолэ и адэ-анэхэу Майрэ Iэзинрэ я сабиитхум халъхьа хьэл-щэн нэхъыщхьэхэм ящыщт лэжьыгъэр фIыуэ ялъагъуу, сыт хуэдэ гугъуехьми пэщIэтыфу щытыныр. Я сабиигъуэм къыщыщIэдзауэ абыхэм языхэзми ягъэунэхуащ гугъуехьыр зищIысыр, гуащIэдэкI хьэлэлым щIапIыкIащ езыхэм я щIэблэри.
  • Анатолэ илъэс пщыкIухым иту Урыху курыт школыр къиухри пхъащIэ IэщIагъэр зригъэгъуэтащ. Налшык къалэ щыIэ ухуакIуэ гупхэм языхэзым пхъащIэу зы илъэскlэ щылажьэри и гур здеIэ и къуажэжьым игъэзэжащ. IэнатIэ зыбжанэ зэрихъуэкIащ абы икIи сыт хуэдэ лэжьыгъэри жыджэру ирихьэкIащ. Апхуэдэу, 1958 гъэм «Урыху» совхозым хадэхэкIхэм елэжь и бригадэм яхыхьа щIалэщIэм мыбдежми лэжьакIуэфIым и щапхъэу зыкъыщигъэлъэгъуащ. «Бэтэх» совхозым 1963 гъэм кIуэри, илъэс зыбжанэкIэ щылэжьауэ, къуажэм къигъэзэжри, абы щаухуа тыкуэным и унафэщIу ягъэуващ, илъэс куэдкIи а IэнатIэм пэрытащ. ИужьыIуэкIэ щIыдагъэхэкIхэр щахъумэ базэм и унафэщIу лэжьащ. Къапщтэмэ, псори зэхэту илъэс 49-кIэ къэралым хуэлэжьащ Анатолэ. И лэжьэкIэфIым къыпэкIуэу щытхъу тхыль зыбжанэ къыхуагъэфэщащ, «Совет кооперацэм и отличник» дамыгъэр къратащ.
  • ЦIыхухэм ядэлэжьэкIэ умыщIэмэ, дэнэкIи гугъу ущехьынущ. Абы и пэжыпIэр къызыгурыIуэ щIалэр сыт хуэдэ гуп яхэмыхьами, абы тыншу яхэсыхьырт, къыдэлажьэхэм пщIэ яхуищIу, езыми апхуэдэ щытыкIэр и деж щигъуэтыжу яхэтт.
  • Щоджэнхэ Анатолэрэ Радимхъанрэ зэрызэдэпсэурэ илъэс 55-м щIигъуащ. Абыхэм бынитху зэдапIащ, IэщIагъэ ирагъэгъуэтащ, дэтхэнэри унагъуэ хъужауэ щхьэхуэу мэпсэухэр. ЦIыхур сыт хуэдэ ныбжьым итми, абы далъагъу хьэл-щэнхэр (ахэр гурыхьми нэхъыкIэми) зи фIыщIэу е зи ягъэу ялъытэр адэ-анэращ. Толэрэ Радимхъанрэ я унагъуэм сытым дежи зэгурыIуэ илъу, хабзэшхуэ щызекIуэу щытщ. Гъэсэныгъэ дахэу я бынхэм халъхьар, шэч хэмылъу, ядэплъагъунущ я къуэрылъху-пхъурылъхухэмрэ абыхэм къатехъукIыжахэмрэ.
  • Адыгэхэм хабзэфIу къадекIуэкIхэм ящыщщ жьы хъуа адэ-анэр бынхэм гулъытэншэу къызэрамыгъанэр. Апхуэдэу жэуаплыныгъэшхуэ яхэлъу бын къалэныр ягъэзэщIащ Толэрэ Радимхъанрэ. Бын нэхъыжьхэр зэкIэщIэкIыу лъапсэжьым къина зэщхьэгъусэхэм адэ-анэм ятеухуауэ цIыхум бгъэдэлъ хьэкъыр нэсу ягъэзэщIащ. Унэгуащэ гумызагъэу, анэ гумащIэу, нысэ Iущабэу апхуэдэт Радимхъан. Гуащэ-тхьэмадэм ягу дыхьэрт, абыхэм я жьы хъугъуэм гулъытэ нэхъыбэ зэрыхуэныкъуэр къыгурыIуэу ябгъэдэтт. Радимхъан къыгурыIуэрт гуащэ-тхьэмадэм пщIэ яхуищIмэ, хабзэ якIэлъызэрихьэмэ, гъунэгъу-къуажэгъухэри апхуэдэу къазэрыхущытынур. Щоджэнхэ я лъапсэжьым иджыхэми йокIуэлIэж абы къыдэхъукIа бынхэмрэ абыхэм къатехъукIыжахэмрэ. Я ныбжькIэ мыщIалэжми, Анатолэрэ Радимхъанрэ нобэми жыджэрщ: къэкIуэжхэр гуапэу ирагъэблэгъэж, Iэнэ берычэтыр къызэтрагъэувэ.
  • Иужьрей зэманым яухуэ унагъуэхэр быдэ щIэмыхъум и щхьэусыгъуэ нэхъыщхьэхэм ящыщщ зрихьэлIэ гугъуехьхэм, лъэпощхьэпохэм зэщхьэгъусэхэр зэгъусэу зэрыпэщIэмыувэр, фIэлIыкI жыхуаIэр я зэхуаку зэрыдэмылъыр. Щоджэнхэ Анатолэрэ Радимхъанрэ я унагъуэм щыщIэныгъи гугъуехь куэди я гъащIэ гъуэгум щалъэгъуащ, ауэ зэщхьэгъусэхэм я зэхущытыкIэр абыхэм нэхъри имыгъэбыдамэ, нэхъ махэ хъуакъым. Зыр адрейм щIэгъэкъуэн хуэхъуу сыт хуэдэ гугъуехьми пэщIэтащ ахэр. Апхуэдэ зэхущытыкIэхэм щIапIыкIа бынхэми унагъуэ быдэ яухуауэ насыпыфIэу мэпсэухэр.
  • Щоджэн Анатолэ и ныбжьыр мы махуэхэм илъэс 80 ирокъу. А махуэшхуэр дагъэлъэпIэнущ, хъуэхъу дахэхэр хуаIэтынущ абы къыдалъхуахэм, и бынхэм. Дэри ди гуапэу дохъуэхъу Анатолэ щIэблэм я дахэрэ я IэфIрэ хэмыкIыу и унагъуэм куэдрэ ящхьэщытыну.
  • КЪЭРЭНАШЭ  Мадинэ.
  •  
  • ЖыIэгъуэхэр
  • ЦIыху  гъэсэным  гъащIэ  псо  токIуадэ
  • Гуащэр тIысауэ игуэшырт дыгъэр: и пхъум хуигъазэрт бжьыхьэ дыгъэр, и нысэм хуигъэфащэрт гъатхэ дыгъэр.
  • Унагъуэм щумыгъэса сабийр уэрамым щыбущиину уемылIалIи нэхъыфIщ.
  • НыбжьэгъуфI дыдэкIэ узэджэнур пэжыр къыбжезыIэфымрэ ар уэ зыжепIэфымрэщ.
  • ЦIыхум и уасэр сомкIэкъым къызэрапщыр, атIэ и цIыхугъэмкIэщ.
  • Гуащэр щытепщэм пщыр щеудыхащ.
  • ЦIыху гъэсэным гъащIэ псо токIуадэ.
  • ГъащIэ гъуэгум утезышэр уи мурадращ.
  • Иджырей зэманым пIэщIэкIам хуэдизщ къыпIэщIалъхьэжынур.
  • Акъыл зиIэми, щIэныгъэшхуэ зыбгъэдэлъми, къулыкъу лъагэ зыIэщIэлъми адыгагъэ ябгъэдэмылъмэ, мыхьэнэ иIэкъым.
  • Хъарбызым и теплъэмкIэ и кум илъыр зыхуэдэр къыпхуэщIэнукъым.
  • Гужьеяр губжьам нэхърэ нэхъ Iеижщ.
  • Къэзыщэхум псори фIэлъапIэщи, зыщэм псори фIэпудщ.
  • КIурашын Алий.
  •  
  • МакъыщIэ
  • КъиIуэтэн  псысэ  куэду зиIэ
  • Кумыщ Малил ипхъу Маринэ Дзэлыкъуэ куейм хыхьэ Къармэхьэблэ къуажэм къыщалъхуащ. Адыгэ жылэжь къыщыхъуа мы пщащэм Iурылъ адыгэбзэр къызыхэкIам екIупсу щхъуэкIэплъыкIэщ. Маринэ и усэ щIагъыбзэм укIытэхыурэ къыпхопс бзылъхугъэ гущIагъщIэлъым и Iуплъэгъуэ нэхъуеиншэр.
  • Анэшхуэ-адэшхуэм я куэщI къыщыхъуа пщащэр гупсысэ зэпыщэкIэкIи щэнкIи и ныбжьэгъухэм къащхьэщокI. Шэч хэлъкъым къиIуэтэн псысэ куэду зиIэ Кумыщ Маринэ и усэбзэм зызэриузэщIынум.
  • Тхьэм гъуэгуи гупсыси къуитыну сыпхуохъуахъуэ, Маринэ дахэ!
  • Къармэ Iэсият.
  •  
  • Кумыщ Маринэ и усэхэр
  • Си анэ
  • Си анэ лъапIэу
  • Дунейгъэдахэ,
  • Си гъащIэ гъуэгур
  • Схуэзыгъэнэху.
  • Псом я нэхъ лъапIэу
  • Дунейм утетщи,
  • Ирехъу уи гъащIэр
  • Насып гъуэгуку.
  • Дунейм тетынкъым
  • Уи гум нэхъ хуабэ,
  • Уи Iэм нэхъ щаби
  • Сымыгъуэтын.
  • Си анэ, дыгъэр
  • Уэращ къыщIепсыр,
  • Ирехъу а дыгъэр
  • Къуэмыхьэжын.
  • ДыпщIащ, си анэ,
  • Уэ насыпыфIэ,
  • Тхэплъхьащ нэхъыфIу
  • ЩыIэм я щэн,
  • ТхуэпщIащ уэ гъащIэр
  • Гъатхэ щIэращIэ —
  • Ирехъу уи гъащIэр
  • ФIы щымыщIэн.
  • Си анэ лъапIэу,
  • Си гур зыгъафIэ,
  • Сыхуейщ ухъуну
  • Уэ жьыщхьэ махуэ.
  • Жэнэт бзу цIыкIуу
  • ЗыкъытхуэбгъафIэу
  • Тхухэпша лъагъуэр
  • Уэ пхуремахуэ.
  •  
  • Си адэ
  • Кумыщ Малил Мухьэмэд и къуэм хузотх
  • Си пщIэр зыгъэлъагэу, си нэмыс зыIыгъ,
  • Си щхьэр зыгъэдахэу, адэм я нэхъыфI.
  •  
  • Псалъэм я нэхъ IэфIыр адэм къызжиIам
  • КъогуфIыкIыр гущIэр сещхьу пхъу гъэфIам.
  •  
  • Зи лъэужьыр къабзэу, зи лъэр быдэ хъуа
  • Тхьэшхуэр щхьэгъусэфIкIэ къызыхуэупса.
  •  
  • Адэм я нэхъыфIыр нобэ  къысщхьэщытщ,
  • Укъыттеубгъуащ уэ! ЩыIэ нэхъ насып?!
  •  
  • Ди адэжь и пщIантIэ дымыгъэпудын,
  • Хьэжы дадэу жьантIэм укъытхудэсынщ.
  •  
  • *   *   *
  • Симыгугъэнт уэ си гур дэпхьэхыну,
  • Уи лъагъуныгъэр сфIэщIырт кIуэдыжын.
  • Симыгугъэнт ди гъащIэр зы гъуэгу хъуну,
  • ГушыIэу сфIэщIырт псори есхьэкIын.
  • Уи гум псалъэ IэфIу илъхэр къыщызжепIэм,
  • А псалъэхэр сэ зыуи «къысщымыхъут».
  • «Зэман умыгъэкIуэну» уэ щыбжесIэм,
  • Уи щIалэгъуэр ауэ сытми кIуэ къысщыхъут.
  • «Нэ фIыцIитIым си гур дахьэхащи,
  • Лъагъуныгъэ дауэ пхуэзмыщIынрэт?
  • Уи гуфIэкIэр, плъэкIэр, уи зекIуэкIэр
  • Сымылъагъуу, — жыпIэрт, — сытхэр сщIэнрэт?
  • Удз гъэгъахэм я нэхъ дахэм уэ себгъэщхьырт
  • Упсынэпсу укъысщIэлъэдэн ухэтт
  • Дыгъэ нуру махуэ къэс укъысхущIэплъэрт.
  • Уафэгу мазэу жэщым укъысхуитт.
  • Ди гъащIэ гъуэгур зэдэдгуэшыну
  • Мы си гум зэи къэмыкIа.
  • ФIыуэ услъагъун, узгъэпэжыну
  • Зэи пщIыхьэпIэ къыхэмыхуа.
  •  
  • *    *   *
  • Сыножьэ уэ дапщэщи,
  • Уи нитIым сахуозэш.
  • Си лъагъуныгъэр уэрщи,
  • КъысфIощIыр ар мызэш.
  • ПсалъэфIу си гум илъыр
  • Уэращ щIэзгъэтIылъар,
  • ФIылъагъуныгъэ пэжыр
  • Уэращ сэ зыхуэсщIар.
  • Умазэ ныкъуэ щхъуантIэу
  • Мы сигу укъопсэлъыкI,
  • ГукъуэпскIэ сыноубзэу
  • СфIохъуж мы гъащIэр пщIыхь…
  •  
  • *   *   *
  • Закъуэныгъэм зыкъыскIэрещIэ,
  • Уи лъагъуныгъэр сщегъэгъупщэж.
  • ПсэлъэкIэ дахэм сызыIэпешэ
  • СолъэIу, си дахэ, уэ къэгъэзэж.
  • Мазэгъуэ жэщу си пщIыхь укъохьэ,
  • ГуфIэгъуэ дахэм сыкъегъэуш.
  • Си нэр зэтесхым си гур къыпхуоуэ
  • Си гъащIэ нэхуу сигу зыдэуш.
  • Мы дуней дахэм IэфIагъыу хэлъыр
  • Уэрыншэу зэи къысхуэмыщIэн,
  • Уи лъагъуныгъэм иIэ лъапIагъыр
  • КъызумыгъащIэурэ щэхуу сопсэу.
  •  
  • *   *   *
  • Уи псэлъэкIэр, уи плъэкIэр
  • Си гум имыкI.
  • Сигу укъэмыкIыу зы махуи блэмыкI.
  • Дыщэм нэхъ лъапIэу укъэзгъуэтащ
  • Си гъащIэр, си дахэ, схуэбгъэнэхуащ.
  • Шэджагъуэ махуэхэр хьэлъэу
  • есхьэкIырт
  • Дэ ди зэхуэзэр къысхуэмыгъэст.
  • Уэр фIэкIа мы си гум зыри имылът.
  • Си гъащIи, си псалъи зыхуэсхьыр
  • уэ зырт.
  • Си псэ, уэрыншэу сыхьэт схуэмыхьын,
  • Уэрыншэу дунейми сытемытын.
  • ГъащIэ сиIэхукIэ узгъэпэжынт,
  • Уэ уи насыпри ныбдэсIэтынт!
  •  
  • ИлъэсыщIэ  гушыIэ  псалъэзэблэдз
  • ЕкIуэкIыу:1. «БостеикIэ зэвыр пщыгъыу, уэрамыщхьэм щхьэ утет,  уэ къыпхуейуэ пфIэщIри хэт?» — ДыщэкI Залымхъан иуса, мы псалъэхэр къызыхэтха ауаныщI уэрэд цIэрыIуэр зыгъэзащIэр хэтми фщIэрэ? 3. А шыуанышхуэм илъу пхъэ мафIэкIэ гъэва лыр зыкIэ IэфIщи! 5. Сыти жыIи, къуэш … нэхърэ ныбжьэгъуфI уиIэныр нэхъыфIщ. 6. Пшэр. 7. Махъи хъери къызыпымыкI цIыху мыхьэнэншэр зыхуагъадэ ахъшэ жьгъей. 8. Щысхь, гущIэгъу зымыщIэ шууей Iэлым кърихуэкIа шы къэпщIэнтIам къыщхьэщех. 10. ИлъэсыщIэм зи уахътыр къагъэс хабзэ джэдкъаз. 12. Ди щIым и гуэгъу а планетэм усакIуэхэр теусыхьым, теусыхьурэ ягъэукъуеящ. 14. Апхуэдэ бзылъхугъэм зыщыхъумэ: щхъухьпсыхькIэ Iэзэщ, игу къобгъамэ, дуней нэхур къыптригъэункIыфIэнкIэ тIэу еплъынукъым. 15. «Бын дапщэ уиIэ?» — жари зы лIы Iущ гуэрым еупщIахэти, «сыпсэухукIэ сигъэбэмпIэну зы …, сылIэмэ, сигъеижыну зыпхъу» — яритащ жэуап. 17. Мэлэчыпхъу ауан щIыным, хъуэрым апхуэдизкIэ хуэIэзэти, зышэну къыщIэупщIэ псоми … зырыз яфIищурэ IуигъэкIуэтырт. 18. ЦIыхубз щыгъын: ди адыгэ бзылъхугъэхэм я нэхъыбэм екIупсу ящыгъщ, ауэ языныкъуэхэм апхуэдизкIэ кIэщIыIуэу, пыгъэщхъауэ щатIагъэри, уи нэр хуэбгъэзэн уоукIытэ. 19. IэфIи фIэIуи зыщIэмылъ, псыIагъэ лъэпкъ зыщIэмыт мыIэрысэ … пшхыкIэ мыхьэнэ иIэкъым. 21. Iэщ пIащэ: насып уиIэмэ, къытехьауэ упэщIэхуэнкъым, армыхъумэ бжьакъуэпэкIэ узэрихьэнщ. 24. Цым, цым, цым, … лъэбыцэжь. 25. Дунейм уехыжа нэужь къыппкърыупщIыхь «прокурор». 28. АпхуэдизкIэ дрийпсрийщи, … тесу псым йопыдж. 29. Хадэм ит жыгыщIэ цIыкIухэр Iэзэу «зыухъуэнщI» Iэщ. 32. … нэхърэ бащIэ. «Куэд жызыIэ нэхърэ куэд зылэжь» жыхуиIэщ. 34. Шэм къэдыгъуауэ хэф джэдум унэгуащэр токIие: «…, напэншэ, мы пщIэ хьэдэгъуэдахэр сыт?!» 35. АпхуэдизкIэ нэпсейщи, и пщIантIэм къыдэса уэсым щыщ IэмыщIэ игу пыкIыу къуитыфынукъым. 37. Зэрымылъ пэ … 38. Адыгэ псалъэжьым зэрыжиIэмкIэ, ар зэрыхьэми зыгуэр къренэ. 39. ЦIыху бзаджэнаджэ, гу фIей.
  • Къехыу:1. Зи сом кIапитI зэтемыхьэ къулейсызым и гурыгъузыр зыхэзымыщIэ цIыху. 2. АпхуэдизкIэ псэлъэгъуейщи, махуэ псом псалъитI-щы нэхъыбэ къыжьэдэпшынукъым. 3. ТхылъымпIэрэ авторучкэрэ нэхъ хьэлъэ къэзымыIэт хабзэ къулыкъущIэм и Iэгум апхуэдэ трищIэркъым. 4. ИлъэсыщIэ жэщым унэм щIагъэувэн щхьэкIэ зи уахътыр къагъэс жыг. 7. Зи Iуэ ит нэхърэ —  зи … ит. 9. Iэщ яукIам и тхьэмщIыгъум ит ткIуаткIуэ — дыджрэ дыджу. Ауэ языныкъуэ цIыхубзхэм я бзэгум къыпыкI псалъэхэм елъытауэ ар сытым щыщ! 11. А псэущхьэм яхэтщ хуабжьу ерыщ, щхьэзыфIэфI, башыр тепкъутэми, хуэмеяуэ лъэбакъуэ пхуимычыну. 12. Силос ухуэлэжа къэуатыншэм къыхуэна колхоз жэмыр зэпщIыхь шхыныгъуэ. 13. АпхуэдизкIэ хьэкIэпычщи, гу кIуэм … къыкIэриудын лъокI. 16. Щыгъыныр и куэдми, фызыр и лIым хуогъынанэ: «… сщичын сщыгъкъым, дауэ мыпхуэдэу цIыхум сазэрыхыхьэнур?» 20. Фызыжьыр и щхьэм хуошхыдэж: « … сыхъуащи, дэнэ сыт щызгъэтIылъами сщIэжыркъым». 21. «…, псалъэ, зыплъыхьи, тIыс!» — а псалъэжьыр сыт щыгъуи ягу илъу щытамэ, къаугъэ, узыхуэмей псалъэмакъ Iэджэм щыхъума хъунут цIыхур. 22. Пэжи пцIыи, ауэ языныкъуэ гуащэхэм а бзылъхугъэр я пхъум хуэдэу фIыуэ ялъагъуу жаIэ. 23. Адыгэ псалъэжьым зэрыжиIэмкIэ, апхуэдэ цIыхур щыту малIэ. 26. Адыгэ псалъэжьым зэрыжиIэмкIэ, ер абы къокI. 27. ЦIыхуфIри цIыху Iейри, бейри тхьэмыщкIэри абы дыкIуэжынущ гува-щIэхами. 30. А IэщIагъэмкIэ лэжьэну и нэ къикIыу ди щIалэгъуалэм цIыхуищэм зы къахэкIын-къахэмыкIынщ, ауэ а IэнатIэм бгъэдэтым къилэжьыр яфIэIэфIыпсу псоми яшх. 31. Адыгэ псалъэжьым зэрыжиIэмкIэ, ар зимыIэм дзажэпкъ иIэщ. 32. Уи нэпс къыщIэкIыу угъыну ухуейрэ къомыхъулIэмэ, апхуэдэ зытIущ укъэбз, убзытэ — си Iуэхущ нэпсыр псыхьэлыгъуэу уи нэкIум къемыжэхмэ. 33. АпхуэдизкIэ унафэщIым хуэжыIэщIэну хьэзырщи, «си хьэр псафэ схуэшэ» — къыжриIэмэ, дзыхьышхуэ кърагъэзауэ къыщыхъунущ. 36. Гъунэгъум унажэ ежэкIа цIыхубз щхьэпсыр унащхьэр тричу мэкIий : «Зэпытрэ зэкIэсу укIуэ, уи … къысщыхуэ!» 37. ПшахъуэщI хуабэм гъуэмылэншэу къина цIыхум дуней мылъкум нэхърэ нэхъ къищтэнт … Iубыгъуэ.
  • Зэхэзылъхьар  Мыз  Ахьмэдщ.
  •  
  • Дыгъэгъазэм и 24-м ди газетым тета псалъэзэблэдзым и жэуапхэр:
  • ЕкIуэкIыу:5. Бэлагъы. 6. Хьэкъырш. 8. Къугъ. 9. Бел. 11. Кхъужь. 14. Батыр. 15. Пащты. 16. Ныш. 17. Улахуэ. 19. Дэхъу. 22. Уае. 23. Баш. 24. Алъп. 27. Хьэм. 28. Бжэгъуу. 30. Щыхь. 31. Гъыбзэ. 33. Сабыр. 34. Хы. 35. КIэс. 37. Бу. 39.Тембот. 40. Нэбгъэф.
  • Къехыу:1. Къулыкъу. 2. ЩIыIуб. 3. Щхьэл. 4. ТIыхъужь. 5. Бэлэбанэ. 7. Шындырхъуо. 10. Ету. 12. Арму. 13. IупщIэ. 18. Адакъэ. 20. Без. 21. Дау. 25. Тхьэгъэзит. 26. Тхьэрыкъуэф. 28. Бгъэр. 29.  Уасэ. 32. Гъуджэ. 34. Хамэ. 35. КIытэ. 36. Сонэ. 38. Уагъэ.