ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

«Адыгэ  псалъэ»  газетым  и  япэ  номерыр къызэрыдэкIрэ  илъэс  95-рэ  ирокъу

2019-06-01

  • Лъэужь дахэ гъащIэм щыпхызыша
  • Теувэжыкъуэ Анатолэ илъэс куэдкIэ дэлэжьа псоми жаIэ и къалэн гъэзэщIэкIэкIэ ар зэбгъапщэ хъун къызэрытхэмытар.

  • Махуэ къэс газетыр зыхуей хъыбарыщIэхэр зэхуэхьэсыныр, республикэм щызэхаублэ лэжьыгъэшхуэхэм репортажхэр къищIыкIыныр зи къалэн къудамэм и унафэщIт Толи, Къэбэрдей-Балъкъэрым и плIанэпэу ар здынэмыс къигъанэртэкъым. ЛэжьыгъэкIэ зэрыахъырзэманым хуэдэу, цIыхугъэкIи Толэ хуэдэ уигъэлъыхъуэнт. ЗэрыхузэфIэкIкIэ ар хэти дэIэпыкъурт, гуауэ къызылъыкъуэкIым дигъэпсынщIэрт, гуфIэгъуэ зиIэм езым и щхьэм хуищIэм хуэдэу диIэтырт.
  • ГъащIэм, псэуныгъэм пыщIауэ ар чэнджэщэгъу зыщIхэри мащIэтэкъым. И Iуэху зэхуэмыхъуу, гуныкъуэгъуэ иIэу е нэгъуэщI зыгуэрым щIэупщIэну газетым и редакцэм къыщIыхьэхэм я нэхъыбэр Теувэжыкъуэм дежт щетIысэхыр. Ахэр къыхуэкIуэн хуей щIэхъуам щIэупщIэрти, сэбэп зэрахуэхъуфынум шэч къытримыхьэу, щIыпIэхэм телефонкIэ псэлъэн щIидзэрт.
  • Апхуэдэу мыри къинэжащ си гум. Зы махуэ гуэрым кабинетым къыщIохьэ газетым къызэрыкIуэрэ куэд мыщIа щIалэр. «Бэлъто къэсщэхунущи, сызыхуейм хуэдэ згъуэтыркъым. Толэ цIыхугъэ и куэдщи, зыгуэр къыпхуищIэнщ къызжаIати, сыкъыщIыхьащ». Ар егъэтIысри, къыщIыхуэкIуар дакъикъэ бжыгъэкIэ хузэфIегъэкI.
  • Толэ и лэжьэгъухэм яхэтар закъуэтIакъуэщ я цIэ дыдэмкIэ еджэу. Абыхэм къахуигупсыс етIуанэ цIэр зыми щхьэжэ ищIыртэкъым, гуапагъэр, яхуищI пщIэр зэрилъабжьэр къагурыIуэрти.
  • Теувэжыкъуэм хэлъ хьэлыфIхэм ящыщ зыт мыри. ЛэжьакIуэщIэ къытхыхьамэ, сыткIи зэрыдэIэпыкъуным яужь итт. Апхуэдэм и япэ тхыгъэхэу газетым къытехуэхэм Толэ еджэрти, къехъулIауэ хилъагъуэхэм и гуапэу тепсэлъыхьырт, нэхъ гу зылъитэн хуейуэ къилъытэмкIи чэнджэщ щхьэпэ иритырт. Хэт ущыщми емылъытауэ, фIы ухуэзэмэ зи гуапэ цIыхуращ апхуэдэу щытыфынур.
  • Апхуэдэу цIыху къабзэу, ныбжьэгъуфIу, журналист емызэшыжу дунейм тетащ, лъэужь дахи гъащIэм къыщинащ Теувэжыкъуэ Толэ.
  • НАРТЫКЪУЭ Мусэ.
  • Гупыр  зыгъэгупт
  • Газетыр зыгъэдахэхэм, къеджэгъуафIэ зыщIхэм ящыщщ сурэтхэр. Тхыгъэр зытеухуа цIыхум и сурэт хэтмэ, ар уимынэIуасэми, абы уепсэлъылIа хуэдэу мэхъу. Апхуэдэщ Iуэхугъуэ гуэрхэм ятеухуа тхыгъэхэри — зи гугъу ящIыр къэзыгъэлъагъуэ теплъэгъуэхэр хэгъэувамэ, ар нэхъ гъэщIэгъуэн, щIэджыкIакIуэри абы хэша мэхъу.
  • ЩIэджыкIакIуэмрэ тхыгъэр зытепсэлъыхьымрэ нэхъ зэпэгъунэгъу щIын къалэн игъэзащIэу илъэс пщыкIублкIэ — 1982 гъэм къыщыщIэдзауэ 1999 гъэ пщIондэ — адыгэ газетым щылэжьащ Щомахуэ Владимир.
  • Ар 1936 гъэм шыщхьэуIум и 11-м Тэрч куейм хыхьэ Курп Ищхъэрэ — Къаншууей — къыщалъхуащ. ЩIалэ Iэчлъэчыр зэрыцIыкIу лъандэрэ спортым дихьэхырти, курыт школ нэужьым Москва Физкультурэмрэ спортымкIэ и институтым щIотIысхьэ, щытхъу иIэуи 1960 гъэм къеух. И зэфIэкIхэм кIуэ пэтми хигъахъуэурэ атлетикэ хьэлъэмкIэ спортым и мастер мэхъу.
  • Республикэм къигъэзэжа иужь, Владимир Налшык технологие техникумым и унафэщIым и къуэдзэу, физкультурэмрэ спортымкIэ егъэджакIуэу лэжьащ, зэхьэзэхуэ зэмылIэужьыгъуэхэм я къызэгъэпэщакIуэу щытащ. ЩIэблэр псыхьынымкIэ, узыншэнымкIэ физическэ щэнхабзэмрэ спортымрэ IэмалыфIу зэрыщытыр иригъаджэхэми, абыхэм я адэ-анэхэми къагуригъаIуэрт, ныбжьыщIэхэр секцэхэм хишэрт, игъасэрт.
  • А лъэхъэнэрщ Владимир сурэт техынми щыдихьэхар. И лэжьыгъэкIэ абы щIэх-щIэхыурэ къыхуихуэрт республикэм, къэралым я спортсмен цIэрыIуэхэм яхуэзэну. Спортым узыщыгуфIыкIын ехъулIэныгъэхэр къыщызыхьхэр игъэлъапIэу, зэхьэзэхуэхэр гукъинэж ищIу, абы и сурэттехыр «игъэлажьэрт». Апхуэдэ сурэтхэм ящыщ «Ленин гъуэгуми» мызэ-мытIэу къытехуа нэужь, абы лэжьакIуэу ирагъэблагъэ Щомахуэр. ЕтIуанэ IэщIагъэ хуэхъуар япэм «текIуэри», псэухуи IэщIыб ищIыжакъым.
  • Ар набдзэгубдзаплъэт, адрейхэм къафIэмыIуэху куэдым гу лъитэрт. Дызэсэжа Iуэхухэм, махуэ къэс дызрихьэлIэхэм нэгъуэщIынэкIэ дригъэплъыфырт абы. «Ди хъуреягъ-кIэ щыIэ мыпхуэдиз дахагъэм иджыри къэс щхьэ гу лъыдмытарэ?» — жыпIэу укъагъэуIэбжьырт абы и сурэтхэм. Абыхэм я еплъыныгъэ мызэ-мытIэу къызэригъэпэщат Владимири, цIыхухэм ягу ирихьу, сурэттехым фIыщIэ хуащIу щытащ.
  • Абы и лъэ зытемыува къуажэ ди республикэм щыIэу къыщIэкIынукъым, ари мызэ-мытIэу зыкIэлъыкIуа IуэхущIапIэхэр мащIэкъым. Хэти и лэжьыгъэр игъэлъапIэу, нэгъуэщIхэми я ныкъусаныгъэхэм гу лъаригъэтэжу. ФIыр цIыхухэм къаригъащIэмэ, щапхъэ дахэ яхуэхъумэ фIэфIт абы.
  • И сурэттех Iэмэпсымэ хьэлъэхэр и плIэм фIэдзауэ ар щыгъэмахуи щыщIымахуи республикэм и къалэ, къуажэ пхыдзахэм кIуэрт. Зи дуней тетыкIэкIэ, лэжьэкIэкIэ щапхъэ зыгъэлъагъуэ цIыхухэр республикэ псом къегъэцIыхун хуейуэ къилъытэрт абы. ФIым къыдэкIуэу, мыхъумыщIагъэми и нэр хуиуфIыцIыртэкъым, атIэ утыку Iуэху ищIыфырт Щомахуэм, ар зи зэранхэр ныкъусаныгъэхэр ягъэзэкIуэжыным ирихулIэрт.
  • Псалъэм папщIэ, ухуэныгъэ кърагъэжьауэ, и кIэм нагъэсын Iуэхуи зэрамыхуэжу, и хъуреягъыр пабжьэу зэщIэкIэжауэ ирихьэлIамэ, ар зэхигъэкIыным яужь ихьэнт, зи зэраныр къищIэнти, тхыгъи щIыгъуу сурэт репортаж газетым къихьынт. «КъищэкIуахэр» щыфIым деж къыпыгуфIыкIыу, щымыхъумыщIагъэм деж и нэгур зэхэуфауэ редакцэм къекIуэлIэжырт. Ауэ нэхъыбэм нэфIэгуфIэт ар.
  • И лэжьыгъэфIми хуэфащэ пщIэ игъуэтащ Щомахуэм: абы ЩIыхь тхылъхэр, саугъэтхэр къыхуагъэфэщащ, «КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист» цIэ лъапIэри къыфIащащ.
  • ЦIыхухэр къезышалIэ хьэл дахи иIэт абы, и гушыIалъэри зэи нэщI хъуртэкъым. Гупыр зыгъэгупыр гуп и уасэщ, псэлъафэр зытражыIыкIахэм ящыщт: емызэшу сыхьэт бжыгъэкIэ гушыIэ хъыбархэр жиIэфырт. Иджыри зы гуфIэгъуэ зэхыхьи редакцэм щекIуэкIыркъым «Щомахуэм и гушыIэхэр я Iэнэм темылъу», ар ягу къамыгъэкIыжу.
  • Ди жагъуэ зэрыхъущи, блэкIа зэманым итущ Володя и IуэхущIафэхэм нобэ дазэрытепсэлъыхьыр — 2003 гъэм накъыгъэм и 15-м ар дунейм ехыжащ. Щомахуэр къытхэмытыжми, абы и гуащIэшхуи газетым къызэрыхэнар тщыгъупщэркъым.
  • САНЭ Маринэ.
  • Зэманыр  пщIэншэу щигъэкIуэд къэхъуртэкъым
  • НэхъыжьыфI зимыIэм къэкIуэныфIи иIэкъым, жаIэ. «Адыгэ псалъэ» газетми щIэблэм гъуазэ яхуэхъу нэхъыжь Iущхэри иIэурэ къокIуэкI. Журналист ныбжьыщIэ къахыхьэхэр зыущиифхэм, абыхэм чэнджэщэгъу яхуэхъухэм ящыщт Къамбий Зуфар.
  • Абы и адэ Къамбий Ахьмэд и унагъуэр Къармэхьэблэ пщIэ нэхъ зыщыхуащIхэм, зи цIэ фIыкIэ жаIэхэм ящыщт. Жылэр зыгъэпсэу мэкъумэш щIэнми щыпэрытти, щIэныгъэми пщIэ щыхуащIырт. Апхуэдэ унагъуэм къыщыхъу щIалэ цIыкIур еджэнкIи хьэл-щэнкIи школым щапхъэу щагъэлъагъуэрт.
  • Курыт школыр къиуха нэужь, хуабжьу дэзыхьэх тхыдэм хуеджэну мурад ищIри, Къэбэрдей къэрал педагогикэ институтым щIэтIысхьащ Зуфар. НэхъыфIу еджахэм ящыщу ар къеухри, егъэджакIуэу илъэситIкIэ мэлажьэ. А лъэхъэнэм Зуфар журналистикэми дехьэх, республикэм къыщыдэкI газетхэм тхэуэ щIедзэ. ЩIэныгъэ нэхъыщхьэ зиIэ лэжьакIуэхэр зи мащIэ «Ленин гъуэгум» и унафэщIхэм гу лъатэ Iуэху куэдым адыгэбзэкIэ IэкIуэлъакIуэу тетхыхь Къамбийм икIи ар 1958 гъэм корректору редакцэм ящтэ, куэд дэмыкIыу щэнхабзэмкIэ къудамэм и литературэ лэжьакIуэу ягъэув.
  • ЩIалэ жаным, хэлъэт зиIэм и лэжьэкIэр, и зэфIэкIыр унафэщIхэм гунэс ящохъу. Абыхэм гу лъатэ Къамбийр газетым еджэхэм, редакцэм къатхэхэм фIыуэ япыщIауэ, ядэлажьэу зэрыщытми, письмохэмкIэ къудамэм и унафэщIу ягъэув. Мыбдежми Зуфар и Iуэху къызэгъэпэщыкIэр редколлегием хэтхэм къабыл ящохъу. Ар ядэлажьэрт республикэм и район псоми щыщ къуажэ корреспондентхэм, абы и фIыгъэкIи щIэджыкIакIуэхэр щыгъуазэ хъурт Къэбэрдей-Балъкъэрым и щIыналъэ зэмылIэужьыгъуэхэм щыхъыбархэм. Апхуэдэурэ, Къамбийм и пщэ иралъхьэ «редакцэм и штаб» жыхуаIэ секретариатым щылэжьэну — ар ягъэув жэуап зыхь секретарым и къуэдзэу.
  • А зэманым районхэм къыщыдэкI газетхэр сыт и лъэныкъуэкIи егъэфIэкIуэн хуейуэ партым къегъэув. А лэжьыгъэр тэмэму къызэзыгъэпэщынухэр, щIэныгъэфI зиIэхэр къыщыхахым, Къамбий Зуфар а къалэным хъарзынэу пэлъэщыну къалъытэри, КПСС-м и обкомым 1976 гъэм ар егъэув Бахъсэн къалэ къыщыдэкI «Коммунист» газетым и редактору.
  • КъыжыIэн хуейщ Зуфар дзыхь хуэзыщIахэр мыбдежми зэримыгъэщIэхъуар. Абы район газетыр и теплъэкIи, и бзэкIи, и купщIэкIи иригъэфIэкIуащ. Къэбгъэлъагъуэмэ, «Коммунист»-р район газетхэм я Союзпсо еплъыныгъэу Москва къалэм щекIуэкIам хэтащ икIи абы етIуанэ увыпIэр къыщихьри, дыжьын медали къыхуагъэфэщауэ щытащ.
  • Къамбийр а IэнатIэ мытыншым илъэс пщыкIутIкIэ пэрытащ, и бынунагъуэр Налшык дэсти, езыр Бахъсэн кIуэр-къэкIуэжу щылажьэу. Пэрытащ щытхъу къыхужаIэу, газетыр щапхъэу ягъэлъагъуэу. 1987 гъэм Зуфар «Ленин гъуэгу» газетым къигъэзэжащ лэжьыгъэм нэхъри хуэIэзэ хъуауэ. Журналист набдзэгубдзаплъэр гъащIэм и лъэныкъуэ куэдым тетхыхьырт, зыгъэпIейтей Iуэхухэр газетеджэхэм ярихьэлIэрэ езыхэри абы къыпэджэжу. Апхуэдэу илъэс куэдкIэ лэжьащ Къамбийр.
  • Зуфар журналистым и мызакъуэу икIи тхакIуэт. Абы и IэдакъэщIэкI повестхэмрэ рассказхэмрэ зэрыт тхылъхэу «Дзадзурэ», «Шагъыр», «Щолэхъу» жыхуиIэхэр къыдэкIащ, «Дзадзурэ» повестыр урысыбзэкIэ зэдзэкIауэ «Литературная  Кабардино-Балка-
  • рия» журналым тетащ. Пенсэ кIуэуэ тIысыжа иужь, и лэжьыгъэ ныкъуэщIхэм зретыж Къамбийм. Абы и нэ къыхуикIырт къэбэрдей пщы цIэрыIуэ ХьэтIохъущокъуэ Исмел и гъащIэм теухуауэ зэлэжь тхылъыр иухыу къыдигъэкIыным. Абы щыщ пычыгъуэ 2002 гъэм «Iуащхьэмахуэ» журналым тетат. Ауэ, ди жагъуэ зэрыхъунщи, а лэжьыгъэр и кIэм нимыгъэсауэ къэнащ.
  • Зуфар очерк куэд дыдэ итхащ и лъэхъэнэгъухэм, гъащIэм, лэжьыгъэм къыхэжаныкIхэм, щIэ хэзылъхьэхэм, щIэныгъэлIхэм, зауэм, лэжьыгъэм я ветеранхэм, нэгъуэщIхэми ятеухуауэ. Абыхэм ящыщхэр щызэхуэхьэса тхылъи къыдигъэкIыну игъэхьэзырауэ щытащ.
  • Къамбийр цIыху зэщIэкъуат — и лэжьыгъэм зыщыщIригъэхи, зэманыр пщIэншэу щигъэкIуэди щыIэтэкъым — щыапхуэдэт лэжьапIэми унэми. ПщIэ ищIыфырт, нэмыс хэлът, езыми зыхуригъэщIыфырт. Зуфар зыцIыхуу щытахэм ноби я нэгу зэрыщIэтыр апхуэдэущ.
  • Илъэс куэдкIэ гуапэу къытхэта ди лэжьэгъум щIэблэ хъарзыни къыщIэхъуащ. И быниплIми щIэныгъэ, IэщIагъэ яIэщ, гъащIэм хэзэгъахэу хъарзынэу мэпсэу.
  • ИНАЛЫКЪУЭ  МатI.
  • Куэдым хэзагъэ
  • Мы дунейм цIыху дэнэ къэна, жыг тхьэмпэхэми зэщхьу тIу яхыумыгъуэтэну щIэныгъэлIхэм къалъытэ, ауэ хьэл-щэнкIи, я гупсысэкIэкIи нэхъ зэтехуэхэр мащIэкъым. Языныкъуэхэр дахагъэм зэрешалIэ, адрейхэр яхэлъ мыхъумыщIагъэхэм зы ящI. Абы тету цIыхубэр    тIу ипщIыкIмэ, МуIэед зыхыхьэр, шэч хэмылъу, нэхъыфIыпIэрщ. А цIыху щыпкъэм и дуней тетыкIэм щыгъуазэ псори абыкIэ арэзы къыддэхъуну ди гугъэщ.
  • 1989 гъэм «Ленин гъуэгу» газетым и редактор нэхъыщхьэм и къуэдзэу Гъубжокъуэ МуIэед къыщагъэкIуам ар гупым щIэх дыдэу къытхэзэгъауэ щытащ. Япэу нэм къыIуидзэр зэрылъагъугъуафIэрами, и лэжьэгъухэр дыдэзыхьэхар и хьэл-щэн зэтетырт.
  • ЩIэныгъэ куу зыбгъэдэлъ, газет Iуэхум фIыуэ хэзыщIыкIт МуIэед. И лэжьыгъэм апхуэдизкIэ хуэIэзэти, ар зыкIи гугъу ехьу къыпщыхъуртэкъым. Анэдэлъхубзэм илъэс куэдкIэ ирилэжьауэ фIэкIа умыщIэну, ар игъэшэрыуэрт, абы зэригъэзэхуэжа тхыгъэхэр хэпщIыкIыу нэхъыфI хъурт. Дэтхэнэ журналистми езым и хъэтI зэриIэжыр, и бзэ зэрыIурылъыжыр, псори зы къупхъэм ибгъэзагъэмэ, газетыр гъэщIэгъуэн зэрымыхъунур фIыуэ ищIэрти, «Дауэ сщIыми, зыгуэр хэслъхьэнщ, сэ сызэрыхуейуэ зэсхъуэкIынщ», — жиIэу ар зэи тхыгъэм хэIэбэртэкъым. КъыдэкIыгъуэм елэжьхэм я дэтхэнэ дакъикъэри зэрызэпэлъытари зыхищIэрт,
  • «Ленин гъуэгум» къэкIуэн ипэкIэ ар «Маяк» Аруан район газетым и редактору илъэс зыбжанэкIэ щытати, редакцэ лэжьыгъэм и мызакъуэу, типографием газетыр зэрыщызэпкъралъхьэ щIыкIэми фIыуэ хищIыкIырт МуIэед. Тхыгъэхэр напэкIуэцIхэм нэхъ дахэу игъэувэным теухуа чэнджэщ щхьэпэхэр секретариатым щIэсхэми къыдитырт. ЖыпIэнурамэ, куэдым хуэIэзэ, газетыр япэкIэ зыгъэкIуэтэфын лэжьакIуэ къахыхьат гупым.
  • «Жэщ редакцэми» щылэжьэн хуейуэ мызэ-мытIэу къыхуихуащ МуIэед. Пщэдджыжьым жьыуэ Iуэхум яужь ихьами, газетыр къыщыдэкIыр жэщырт. Гувауэ зи лэжьыгъэр зыуха гупыр зэрыкIуэжын ямыгъуэту къыщынэр, ахэр зэбгрызышыжын хуей машинэр къыщымыкIуэр мащIэтэкъым. Апхуэдэхэм деж, МуIэед и «къэрэгъулыгъуэр» хуэзамэ, уэрамым дыкъыдинэу зэи кIуэжакъым. Гугъу едмыгъэхьыну зытхъунщIэми, дэтхэнэри и унэм нигъэсыжырти, итIанэт езыр Нарткъалэ щыкIуэжыр. Ар къытехьэлъэу зэи гу зылъыдигъэтакъым, лэжьыгъэ нэужьым апхуэдэ Iуэхутхьэбзэ зыгуэрым хуэпщIэныр зэрымытыншыр дэ фIыуэ тщIэ пэтми.
  • Мис апхуэдэ гуапагъэ, хабзэ дахэ куэд къыткIэлъызэрихьащ МуIэед дэлэжьахэм. Адыгагъэу и адэ-анэм я жьэгум къыщищтар игъэпэжу ноби къогъуэгурыкIуэ Гъубжокъуэр.
  • Дахэу къытхэта цIыху зэпIэзэрытыр илъэс зыбжанэ фIэкIа къыддэмылажьэу дигу къеуэу IукIыжащ. Ауэ газетым щымылэжьэжми, абы зэрыпыщIа «лъынтхуэхэр» зэпычатэкъым — ар Федеральнэ пощт зэпыщIэныгъэхэмкIэ республикэ управленэм и Аруан район къудамэм и унафэщIу ягъэуври, и анэдэлъхубзэкIэ къыдэкI газет закъуэм и нэIэ къытет зэпытащ.
  • НАРТЫЖЬ  Ринэ.
  • Зи  лэжьыгъэм  хуэIэижь
  • «ЗыщIыфым ещIри, зымыщIыфым егъэIущ зэрищIын хуеймкIэ», — жиIэгъащ тхакIуэшхуэ Шоу Бернард. Журналист, щIэныгъэлI, егъэджакIуэ, тхакIуэ икIи зэдзэкIакIуэ ТIымыжь Хьэмыщэ цIэрыIуэ зыщIар а IэнатIэ псоми фIыуэ зэрыхищIыкIырщ. Ар зыщымыгъуазэм зэи тепсэлъыхьынукъым, ауэ ищIэмкIэ хэти дэгуэшэну хьэзырщ.
  • Джылахъстэней щIыналъэм и къуажэ пхыдзам къыщалъхуа икIи къыщыхъуа Хьэмыщэ зэи зытемыкI хабзэ иIэжщ, мы гупсысэм тещIыхьауэ: «Ари сэ схуэдэ цIыхущ. Абы щыхузэфIэкIкIэ, сэри схузэфIэкIын хуейщ». Абы сыт щыгъуи и гъуазэщ зыпэрыт IэнатIэм — еджэнми лэжьэнми — ехъулIэхэр. Арагъэнщ езыми и мурадыр къыщIехъулIэр.
  • Курп Ипщэ (Ислъэмей) школыр «тху» защIэкIэ къэзыуха щIалэм хузэIухат еджапIэ нэхъыщхьэ куэдым я бжэр. АрщхьэкIэ журналист IэщIагъэм дихьэха ныбжьыщIэр Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым и филологие факультетым и адыгэбзэ къудамэм щIэтIысхьащ. ИлъэситI нэхъ дэмыкIыу Iэмал хъарзынэ къыхукъуэкIащ абы: ТIымыжьыр Москва Ломоносовым и цIэр зезыхьэ и университетым журналистикэмкIэ и факультетым и студент хъуащ, Гоголь Николай и цIэр зезыхьэ стипендиер къихьуи фIыуэ еджащ.
  • Москва и еджапIэ нэхъыщхьэм и диплом зиIэм и Iуэхур а зэманым нэхъ тыншт: ТIымыжьым лэжьапIэфI щигъуэтынут къэралым и щыхьэрым и газетхэм. АрщхьэкIэ абы къыпэплъэрт къигъэна и адэ-анэр, и Iыхьлыхэр. Арати, «Ленин гъуэгукIэ» зэджэу щыта ди газетым и лэжьакIуэ хъуащ 1979 гъэм, мыгувэуи щIалэ жаныр жэуап зыхь секретарым и къуэдзэ къулыкъум ягъэуващ. И IэнатIэм хуэIэкIуэлъакIуэ хъуащ ар зэман кIэщIым икIи мыгувэу и къулыкъукIи драгъэкIуеящ — газетым жэуап зыхь и секретарь ящIащ.
  • Къэбэрдей-Балъкъэрым, Адыгейм, Къэрэшей-Шэрджэсым я лъэпкъ газетищым я номер зэхэтхэр къыдэгъэкIыным и зэхэублакIуэхэм, унэтIакIуэхэм ящыщ зыщ ТIымыжьыр, апхуэдэ номерхэм я фIагъыр абы куэд дыдэкIэ елъытауи щытащ.
  • «Адыгэ псалъэм» и редактор нэхъыщхьэу ХьэфIыцIэ Мухьэмэд ягъэува нэужь, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ ТIымыжьым и IэнатIэми мыгувэу зихъуэжащ: ар абы и къуэдзэ хъуащ.
  • Газетым къытехуэну тхыгъэхэр зыхуей хуэгъэзэнымкIэ и пщэ къыдэхуэ къалэн нэхъыщхьэхэр зэфIигъэкIкIэ и махуэ лэжьыгъэр къехъулIауэ ибжыртэкъым Хьэмыщэ. Ди гъащIэм къыщыхъу Iуэхухэм пэджэж тхыгъэ купщIафIэхэр газетым щIэх-щIэхыурэ къытрыригъадзэу лэжьащ.
  • Иджыри къэс сэ зи гугъу сщIар ТIымыжь-журналистырщ. Ауэ ар икIи щIэныгъэлI Iэзэщ, филологие щIэныгъэхэм я докторщ. Абы и диссертацэр 2006 гъэм Мейкъуапэ щыпхигъэкIащ. КъиIэта Iуэхури иджыри къэс лъэпкъ щIэныгъэр зыщымыгъуазэу щIэщ: иджырей тырку литературэм и лъабжьэр зыгъэтIылъа, ар зыунэтIа ди хэкуэгъу тхакIуэхэу Мыдхьэт (Хьэгъур) Ахьмэд, Омер Сейфеддин (Хьэткъуэ), Уйсал (Чынт) Мусэ, Четин Онер (ГъуэгулI), Эргин Гунджер, Осман Челик (Хьэхъуратэ), Аталай (Инэмыкъуэ) Мулид, нэгъуэщIхэми я творчествэрщ.
  • «Зи нэхэм уафэхъуэпскI къыщIих сулътIан», «Хэхэс дуней» тхылъхэр ятриухуащ курыт лIэщIыгъуэхэм Мысырым пащтыхьыгъуэр щызыубыда адыгэ мамлюк сулътIанхэм я шыфэлIыфэм, КъуэкIыпIэ Гъунэгъумрэ Тыркумрэ щыпсэу адыгэхэм я творчествэм. Ахэр куэдым ягу ирихьащ бзэ купщIафIэкIэ зэрытхам, тхыдэм и гъуджэу щыт документхэр къызэрыщигъэсэбэпам къыхэкIыу.
  • И щIэныгъэ къэхутэныгъэхэм апхуэдизкIэ дахьэхати, 2003 гъэм и лэжьапIэр ихъуэжын хуей хъуащ — илъэс 25-кIэ гурэ псэкIэ зыхуэлэжьа газетым IукIыжри, Къэбэрдей-Балъкъэр щIэныгъэ-къэхутакIуэ институтым щIэныгъэ лэжьакIуэ нэхъыжьу кIуащ. Куэд дэмыкIыу адыгэ филологиемкIэ и къудамэм и унафэщIуи ягъэуващ. Абы лъандэрэ и щIэныгъэ лэжьыгъэхэр щызэхуэхьэса тхылъиплI дунейм къытехьащ.
  • Зи гугъу тщIы щIалэм нэхъыфI дыдэу къехъулIауэ жыпIэ хъунущ езыр зыхуэпIащIэу зыхыхьэж и унагъуэр — и щхьэгъусэмрэ и щIалищымрэ, абыхэм яухуэжа я унагъуэхэр.
  • ЖысIар мымащIэми, нэхъыщхьэр къысщыгъупщэрт: ТIымыжь Хьэмыщэ цIыхугъэшхуэ, адыгагъэ ин зыхэлъщ.
  • ШАЛ Мухьэмэд,
  • КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист.
  •  
  • Журналистхэм я зэIущIэ. 1982 гъэ

  • «Адыгэ псалъэ» газетым и хьэщIэщ сабий усакIуэ АфIэунэ Лиуан. Абы бгъэдэсщ Тхьэмокъуэ Барэсбий. Щытхэщ (сэмэгумкIэ къыщыщIэдзауэ) Уэрэзей Рашид, Шал Мухьэмэд, Хьэжыкъарэ Алик сымэ. 2009 гъэ