ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

ТекIуэныгъэм и махуэм ирихьэлIэу НэщIэпыджэ  зэкъуэшищыр

2019-05-07

  • Ди адэшхуэхэу зэкъуэшищ хэтащ Хэку зауэшхуэм. НэхъыжьитIыр — НэщIэпыджэхэ Мусарэ Къасымрэ — зэрыхэкIуэдам и хъыбар къаIэрыхьауэ щытащ, ауэ ахэр щыщIалъхьа щIыпIэм зыри щыгъуазэтэкъым. Абыхэм я шы нэхъыщIэ Жэмалдин хъыбарыншэу кIуэдащ, 1943 гъэ лъандэрэ.

  • Дэ, абыхэм я къуэрылъху бынхэм, ди адэ Альбертрэ  ди Iыхьлы ХьэщIэмыз Юрэрэ ди дэIэпыкъуэгъуу, ди нэхъыжьхэм   яубла Iуэхур дгъэкIуатэу, адэшхуэхэм я хъыбар дылъыхъуэу щIэддзащ. Ауэ зауэм хэтахэм я унэцIэхэм щыуагъэ хэту зэратхам къыхэкIыу, куэдрэ къыдэхъулIакъым    ди мурадыр. Ахэр хуэмурэ къэтхута нэужь, ди Iуэхур нэхъ тынш хъуащ. ФIыщIэ хэха худощI полицэм и полковник, пенсионер ХьэщIэмыз Юрэ. Абы Iуэхум фIыуэ зэрыхищIыкIым и фIыгъэкIэ, ди лэжьыгъэр кIуэтащ.
  • Дэ тхузэфIэкIащ НэщIэпыджэ зэкъуэшищым я зауэ лъагъуэхэр къэтхутэжыну, щыщIалъхьа щIыпIэхэр къэдгъуэтыжыну. Ахэр ди тегъэщIапIэу зэшхэм я унагъуэхэм, зауэ лъэхъэнэ гугъум халъхуа ди адэшхуэхэм я гугъу фхуэтщIынут мы тхыгъэмкIэ.
  • Къэхъун къуажэм дэса НэщIэпыджэ Бэчыррэ Лиуэзарэ (Мызхэ япхъущ) щIалищ зэдагъуэтащ: Муса, Къасым, Жэмалдин. Муса зыпхъурэ къуитIрэ, Къасым щIалэрэ хъыджэбзрэ яIэт. ЗэкъуэшитIым я щхьэгъусэхэр Тхъуэстхэ япхъу зэшыпхъуитIт.
  • Зэшхэм я нэхъыщIэ Жэмалдин гъащIэр зи щIэщыгъуэ, унагъуэр куэдкIэ зыщыгугъ, къуэш нэхъыжьхэм я псэр зыхэлъ щIалэ къудант…
  • …Зауэр къэхъеящ. Хэкур хъумэн хуей щыхъум, зэкъуэшхэм я нэхъыжьитIыр 1942 гъэм мазаем и 21-м Къэбэрдей-Балъкъэр АССР-м и Аруан РВК-м ираджащ. ЩIалэ   нэхъыщIэ Жэмалдин 1942 гъэм гъатхэпэм и 11-м дашащ и ныбжьыр иджыри илъэс 18 иримыкъуауэ. Хуэбгъэфащэ хъунущ Жэмалдин и ныб-жьыр абы щыгъуэм ибзыщIауэ, сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, къэдгъуэтыжа дэфтэрхэм илъэс бжыгъэм теухуа зэтемыхуэныгъэ гуэрхэр хэлъщ.
  • 1942 гъэм и бжьыхьэм зэкъуэшхэр фронтым щыIэт, я адэжь лъапсэр фашистхэм яубыду нэмыцэ штаб щащIам. Унагъуэм хадэм щыщIатIа шхын гъэтIылъыгъэхэр куэд дэмыкIыу къагъуэтри, къыщIатIыкIыжащ, хадэм Iэщэ хьэлъэ ирагъэуващ, и пэр НалшыккIэ гъэзауэ. Унагъуэр зэфэн псыи, яшхыни ямыIыгъыу щIыунэм щыпсэун хуей хъуащ. Лиуэза и пщэм къыдэхуащ фронтым Iухьа и къуэхэм зыхуэныкъуэ гуэрхэр яIэригъэхьэну. АбыкIэ цIыхубзым къыдэIэпыкъурт и ныситIыр. ТIури уэндэгъути, зы мазэ нэхъ я мызэхуакуу хъы-джэбз зырыз къалъхуащ, ауэ а цIыкIухэм я адэхэр ялъагъуну къахуихуакъым.
  • А лъэхъэнэм абыхэм зы журт унагъуэ я деж щагъэпщкIун хуей хъуащ, я Iыхьлыуэ жаIэу. Налшык щыщ журт унагъуэр апхуэдизкIэ къахуэарэзыти, зауэ нэужьми, куэдрэ къакIэлъыкIуащ. Зэнысэгъу-зэшыпхъуитIыр зы пщIантIэшхуэм дэст я бынунагъуэр я гъусэуи, ди адэм къыджеIэж нанэ Айбат — журт бзылъхугъэр, хьэщIапIэ къакIуэурэ махуэ бжыгъэкIэ къахэсу зэрыщытар.
  • Муса
  • Муса иужьрейуэ къулыкъу щищIар 28-нэ армэм и 169-нэ фочауэ дивизионным и 680-нэ

    НэщIэпыджэ Муса

    фочауэ полкырщ. ЗэрыжаIэжамкIэ, 1942 гъэм и мэлыжьыхьым Харьков областым щекIуэкIа зэхэуэ гуащIэм хэкIуэдащ. Бийм щебгъэрыкIуэм шэкъэуэжым иукIащ. ХъыбарегъащIэ тхылъым итщ зэуапIэм Iуту зэрыхэкIуэдар, сэлэт къалэным зэрыхуэпэжар. Дэ къызэрытхутамкIэ, абы и хьэдэр щыщIалъхьащ Украинэ ССР-м хыхьэ Харьков областым щыIэ Старо-Салтовский районым и Викнино къутырым дэт Къуэшыкхъэм (сайт «Память Народа»). Ауэ а архив дэфтэрхэм абы и унэцIэр къызэрыщыхьар Нашаниговщ. Щыуагъэр зы хьэрфщ, итIани, абы ущигъэуэнкIэ зыхуэIуа щыIэкъым. Мыбдеж иджыри къэлъытэн хуейт, а лъэхъэнэм зэхэуэхэр щекIуэ-кIа щIыпIэхэм я цIэхэр зэрахъуэкIауэ щытынкIэ зэрыхъунури, къапщтэмэ, Викнино къутырыр иджыпсту щыIэжкъым.

  • Ди Iыхьлы полковникым и чэнджэщкIэ, зэхуэтхьэсу щIэддзащ Муса и гъусэу пол-      кым хэтахэм я хъыбархэри. Ар гъуэгу захуэт, сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, дэ къэтхутащ Совет Армэм и зауэлIхэм я хьэдэу кхъэ закъуэхэмрэ къуэшыкхъэхэмрэ щIэлъахэр 1941-1943 гъэхэм Варваровкэ къуажэр яхъумэу хэкIуэда 728-рэ фочауэ полкым хэтахэр зыщIэлъ къуэшыкхъэм щыщIалъхьэжауэ зэрыщытар. 1969 гъэм Рубежанскэ къуажэ советым и исполкомым и унафэкIэ, а къуэшыкхъэм сын трагъэуващ.
  • Муса и щхьэгъусэм къыхуэна бынхэр зыхуей хуигъэзащ. Абы пщIэшхуэ хуащIырт, ерыскъыкIэ жумартт, езыр гумащIэт. ГъэфIэн (и адэм Бажэ-нэт къыфIищар) и цIэм зэрыжиIэм хуэдэу, ягъафIэу псэуну къыхуихуакъым, абы зауэ, зауэ нэужь лъэхъэнэ гугъухэр и фэм дэкIащ. Уеблэмэ адэн-шэу къэна адрей сабийхэми гулъытэ яхуищIырт, щIакхъуэ IыхьэкIэ нэхъ мыхъуми, езым ар зэпибжу фIэкIа имыIэ пэтми.
  • Ди адэм жеIэж: «Зэман гугъу дыдэм хэпсэукIащ ди анэшхуэр, ауэ и бынхэр зыхуей хуигъэзэфащ. И унагъуэм, и хэкум зэрыхуэпэжар и дуней тетыкIамкIэ игъэлъэгъуащ. Сыт хуэдэ щытыкIэ гугъу гъащIэм иригъэувами, сыт щыгъуи хэкIыпIэ пэжыр къигъуэтыфырт абы. Апхуэдэ дыдэуи иубла Iуэхур и кIэм нимыгъэсауэ къэувыIэжынутэкъым. И гупсысэхэр цIыху щыту къиIуэтэнутэкъым, ауэ     и Iуэху еплъыкIэ пыухыкIар   жиIэнымкIэ къикIуэтынутэкъым».
  • Къасым
  • НэщIэпыджэ Къасым

    Къасым иужьрейуэ 39-нэ гвардейскэ фочауэ дивизэм сэлэту хэтащ. Ар 1944 гъэм гъатхэпэм и 22-м хэкIуэдащ икIи Украинэм хыхьэ Одесскэ областым и Каспаровкэ къуажэм дэт кхъэм щыщIалъ-хьащ. Абы и унэцIэр сайтым зэрилъу къэдгъуэтар Нашипиговщ. ИужькIэ псори зэдгъэзэхуэжащ.

  • Къасым и щхьэгъусэ щыпкъэ Данизэт и лIыр зэуапIэм яшэн и пэ Георгиевск зауэ хуэIухуэщIэхэм щыхуагъэхьэзыру щыIэу къыщищIам, иIэ мащIэр зэщIикъуэщ, мафIэгу гъуэгум теувэри, Георгиевск лъэсу кIуауэ жаIэж.
  • «ЦIыхухъу щIыхьым нэхъ лъагэ зыри щыIэкъым, ауэ сэ си щхьэр пхузогъэщхъ», — жиIауэ щытащ Къасым и щхьэгъусэ цIыхубз IэмащIэлъэмащIэм и лъэгум лъыр къыпыжу щIихауэ и пащхьэ щиувам. Бынищ ипIащ Данизэт, илъэси 100-м нэблагъэкIэ псэуащ. Абы и щхьэгъусэм и хъыбар ямыщIэу куэдрэ щытащ, къалъыхъуэурэ и хьэдащхьэр зыщIэлъ кхъэр къагъуэта нэужь, бзылъхугъэм хъыбар «гуапэ» хуахьат, ауэ и нэгур зэхэуэри, и нэм нэпс къекIуат. «А дакъикъэм Данизэт и нэм щIэплъагъуэрт бзылъхугъэм и къару мыкIуэщIыр. Мис иджыри махэу зигъэлъэгъуэну хуейтэкъым абы! КъыжраIа хъыбарым къыхигъэщIэну хуейтэкъым, фIэкIыпIэ зэримыIэр къыгурыIуэ пэтми. КъызэрыщIэкIымкIэ, ар иджыри къыздэсым гугъат, щыгугъат и лIым къигъэзэжыну! Мис аращ ди лъэпкъым ТекIуэныгъэр къыхуэзыхьар. ЦIыхухэр къикIуэтынутэкъым, иджыри ебгъэрыкIуэнут я къарур щIиха пэтми!», — игу къегъэкIыж а хъыбарыр Данизэт хуэзыхьа ди адэм.
  • Жэмалдин
  • НэщIэпыджэ Жэмалдин.

    Зэкъуэшхэм я нэхъыщIэ Жэмалдин хъыбарыншэу кIуэдахэм ящыщщ. Абы и письмохэмкIэ дыщыгъуазэщ, зауэм ираджа нэужь, Грознэм зэрыщагъэсам, парашюткIэ къелъэнымкIэ ехъулIэныгъэхэр зэриIам, сержант нэхъыщIэ цIэр къызэрыфIащам. ИужькIэ, 1942 гъэм уIэгъэ хъури, Орджоникидзе щIэлъащ. Иужьрейуэ къитха письмом итт, узыншэ зэрыхъужар, зэуапIэм зэригъэзэжыр, и къуэш Муса пхъу къыхуалъхумэ, Рае фIрагъэщыну зэрылъаIуэр, цIэфIэщджанэу сабийм хуадыну и портянкэр къызэрыригъэхьыр. Мис абы иужькIэ хъыбарыншэу кIуэдащ.

  • Жэмалдин и хъыбархэр къэдгъуэтыну иужь дыщихьэм, «Военно-медицинские архивы, г. Санкт-Петербург» сайтым, ди нэр зы дэфтэр гуэрым щытехуащ — НэщIэпыджэ Георгий Бакир (здрашар — Аруан РВК, Къэбэрдей-Балъкъэр АССР, Аруан район ,  — 1924 гъэ) — сержант нэхъыщIэ, 1943 гъэм мазаем и 4-м Грознэм щыIэ Кавказ Ищхъэрэ Дзэ гупым хэхуащ. Зауэм щраджа щIыпIэмрэ къыщалъхуа илъэсымрэ мо къэдгъуэтам зэрытехуэм къыхэкIыу, ди Iыхьлы полковникым хуигъэфэщащ, Жэмалдин ЖорэкIэ къеджэу зэрыщытагъэнум. Абы тепщIыхьмэ, лъагъуэм дытехьащ.
  • «Жэмалдин парашюткIэ къелъэным зэрыхуагъэсам тепщIыхьмэ, тIасхъэщIэххэм я ротэм хэхуагъэнущ. ТIасхъэщIэххэр бийм я деж щаутIыпщкIэ, документ яIыгътэкъым. Абы уIэгъэ къыщащIу госпиталым щIэхуамэ, и гъусэ зауэлIхэм я псалъэкIэ и цIэр ятхауэ аращ», — къыджиIащ полковник ХьэщIэмызым.      Абы къыджиIахэр лэжьыгъэм къыщыдгъэсэбэпын щIэддзэри, Георгий къэтлъыхъуэу дыхуежьащ. Абы щыгъуэм мыпхуэдэ дэфтэр къытIэрохьэ: «сержант нэхъыщхьэ НэщIэпыджэ Георгий Бакир 1943 гъэм мазаем и 24-м 2472-нэ госпиталым кърашри, къашащ». Аркъудейщ итыр дэфтэрым, а госпиталым зэрыщIэхуари, абы къыщIэкIыжа нэужь зыхэхуари иткъым. Дэ тщIэр госпиталым зэрызыщигъэхъужа къудейрщ. ИужькIэ, дзэ-медицинэ архивхэм дыхэплъэн щIыдодзэри, иджыри зы дэфтэр къытпэщIохуэ. Абы итщ: «НэщIэпыджэ Георгий Бакир 1943 гъэм гъатхэпэм и 1-м 2422-рэ госпиталым щIокIыжри, етIуанэ гвардейскэ дивизием яшэ». КъэтщIа псори зэпыдогъэувэжри, адэкIи лэжьыгъэм пыдощэ.
  • Ди Iыхьлы полковникыр Iуэхум зэрыхуэIэзэм къыхэкIыу, адэкIи дыкIуэтэфащ. Юрэ куэдым псэлъащ, тхыгъэкIэ захуигъэзащ, дэри пщэрылъ къытщищIхэр дгъэзэщIащ.
  • Куэд дэмыкIыу хъыбарыншэу кIуэдахэм я дэфтэрхэм къыщыдгъуэтащ сержант нэхъыщIэ Нашапилов Георгий Пакирович цIэр. Мыбдеж щыуагъэ зыхэтыр и унэцIэм и закъуэкъым, атIэ и цIэри, и адэцIэри пэжу тхакъым. Ауэ адрей псори зэрызэтехуэм тепщIыхьмэ, мыр цIэ-унэцIэр зэрытха хъэтIым и ныкъусану къэплъытэ хъунущ. Абдеж дыдэм итщ: «иужьрейуэ къулыкъу щищIа щIыпIэр — Кавказ Ищхъэрэ фронт 1322 к., 1943 гъэм и накъыгъэм фэбжь телъу 417-нэ Пересылочнэ полевой госпиталым щIэхуащ, абы 1943 гъэм накъыгъэм и 23-м къыщIатхыкIыжри, Краснодар дэт ещанэ къалэ сымаджэщым щIэхуащ. Абы щIэлъу 1943 гъэм накъыгъэм и 31-м дунейм ехыжащ. Краснодар дэт Къуэшыкхъэм щыщIалъхьащ». Мы дэфтэрым и цIэ-унэцIэр зэритыр: Кашапилов Георгий Пакирович. Краснодар крайм къыщыдэкIа Фэеплъ тхылъым и езанэ томми итщ 1943 гъэм и накъыгъэм зэрылIар, къалэ къуэшыкхъэм зэрыщыщIалъхьар.
  • Абы щыгъуэм абы и ныбжьыр, илъэс 19 ирикъуа къудейт, щхьэгъуси быни иIакъым. Жэмалдин и лъэIур ягъэзэщIащ и Iыхьлыхэм, и къуэш Муса и пхъум Рае цIэри фIащри, Жэмалдин и портянкэм къыхэщIыкIа бостеи хуадащ.
  • Иджыпсту абы и цIэр зэре-хьэ и къуэш Къасым и къуэм и къуэрылъху Жэмалдин.
  • Зауэм и бынхэр
  • Фашистхэм НэщIэпыджэхэ я унэ-лъапсэр зэрапхъуауэ щыпсэурт, зыхуейр ящIэу, зыхуейр яшхыу. Муса и къуэ нэхъыжь Ибрэхьим и адэм и шыр фашистхэм къафIидыгъужыну зэгуэрым иужь ихьащ. Жэщыбгым шэщым щIыхьэри, шыр къыщIихуащ, абы шэсри пщIантIэм щыдихум, зы нэмыцэр кIэлъыуэри и тхьэкIумэм техуауэ щытащ. Абы щхьэкIэ къэмыувыIэу Ибрэхьим шыр Шэрэдж псыжьым зэприхури, Псыгуэнсу дэс я благъэм, Мызхэ щигъэпщкIуауэ щытыгъащ.
  • НэщIэпыджэ Ибрэхьим

    НэщIэпыджэ Ибрэхьим зауэ нэужьым, щIэныгъэ нэхъыщхьэ зригъэгъуэтащ, КъБКъУ-м филологиемкIэ          и факультетыр къиухащ. КъБАССР-м щэнхабзэмкIэ и министерствэм, лекционнэ бюром, итIанэ ВЛКСМ-м и обкомым я инструктору лэ-  жьащ, 1957 гъэм КъБКъУ-м и ВЛКСМ-м и комитетым и секретару хахащ. Сабийхэм я зэфIэкIым зыщрагъэужь унэм и унафэщIу лэжьащ ар, 1965 гъэм «Общество — «Знание» Къэбэрдей-Балъкъэр зэгухьэныгъэм и референтуи щы-тащ. ИужькIэ и гъащIэ псор журналистикэм триухуащ. Ар КъБАССР-м и Къэрал телерадиом и урыс къудамэм и редактор нэхъыщхьэу щытащ, хъыбарегъащIэ IэнатIэ зэмылIэужьыгъуэхэм щылэжьащ. Республикэм щыцIэрыIуэу, пщIэ къыщыхуащIу щытащ Ибрэхьим. Абы къыхуагъэфэщащ «За освоение целинных земель», «К 80-летию Союза журналистов», «Ветеран труда» медалхэр, КъБР-м и Совет Нэхъыщхьэм и Президиумым и щIыхь тхылъыр. 1972 гъэм щегъэжьауэ УФ-м и Журналистхэм я союзым хэтащ, 1995 гъэм «КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист» цIэ лъапIэр  къыфIащащ, СССР-м и Къэ-рал телерадиом и унафэкIэ, КъБАССР-р илъэс 60 щри-              къум ирихьэлIэу фIыщIэ тхылъ къыхуагъэфэщащ, «Отличник телевидения и радио» дамыгъэр къратащ.

  • Ибрэхьим и щхьэгъусэ Тамарэ КъБР-м и Къэрал лъэпкъ библиотекэм илъэс 55-кIэ щылэжьащ, щытхъу тхылърэ щIыхь дамыгъэ куэдрэ къыхуагъэфэщащ, абыхэм ящыщщ КъБАССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и Президиумым и ЩIыхь тхылъри. Ибрэхьимрэ Тамарэрэ япхъу нэхъыжь Джэдгъэф Маринэ категорие нэхъыщхьэ зиIэ дохутырщ, Урыс Мадинэ щIэныгъэхэм         я кандидатщ, КъБКъМУ-м хамэ къэралыбзэхэмкIэ кафедрэм и доцентщ, Заур инженерно-техническэ факультетыр ехъулIэныгъэхэр иIэу къиухащ, мэлажьэ.
  • НэщIэпыджэ Мухьэмэд

    Муса и къуэ нэхъыщIэ НэщIэпыджэ Мухьэмэд, дэ ди адэшхуэр, илъэситху хъуа къудейуэ арат, фашистхэр я пщIантIэ къыщыдэтIысхьам. Зэгуэрым Iэнэм теIэбэри зы кIэнфет къищтат абы. Ар зылъэгъуа нэмыцэ лIым Мухьэмэд и жьэм кIэнфет жьэдэз ищIри, и IэгушхуэхэмкIэ зэтрикъузауэ щытащ и пэри щиубыдыкIри. АпхуэдизкIэ сабий нэкIур икъузати, итхьэлэну хьэзырт. ЩIалэ цIыкIур джэлащ, ар зи нэгу щIэкI анэр фашистым и Iэр Iуихыжыху пэплъэри, щIым щIылъ сабийр къипхъуатэри къыщIэжащ унэм.

  • «Сэ си гъащIэ псокIэ сшхы-ну кIэнфетыр сшхащ абы щыгъуэм», — игу къигъэкIыжырт ди адэшхуэм, кIэнфет хуашия нэужь. А псалъэхэм къахэщыр кIэнфет фIыуэ зэримылъагъуратэкъым, атIэ фашистхэм яхуиIэ лъагъумыхъуныгъэрт. А дакъикъэхэм абы и нэгум иплъагъуэрт гу-кIэ игъэва къомыр. Абы щыгъуэм сабиигур хагъэщIами, ТекIуэныгъэ Иным иригушхуэрт Мухьэмэди. Абы хуэдэхэм зауэм яIиха адэхэм щхьэкIэ я гур мэуз, итIани абы я гъащIэм къыпызыщэ къуэхэр зэраIэм егъэгушхуэ. ТекIуэныгъэм иригуфIэрт ахэр, нэп-сыр я нэм щIэзу. Арагъэнщ зауэм и бынкIэ щIеджэри.
  • Мухьэмэд дзэм къулыкъу щыщищIэ лъэхъэнэм Совет Армэм и телеграфист IэщIагъэр зригъэгъуэтащ. ИужькIэ Сталинград механик IэщIагъэм щыхуеджащ икIи ехъулIэныгъэхэр иIэу къиухащ. И студентыгъуэ илъэсхэм ныбжьэгъу куэд зригъэгъуэтат, иужькIэ куэдри яхуэтхащ ар абыхэм. Мишкэ, Михаил цIэхэр тедзауэ письмохэр къыхуэкIуэрт ди адэшхуэм. Ар цIыху гупцIанэт, гуапэт, щIэныгъэ зыбгъэдэлът, художественнэ, тхыдэ литературэхэм дихьэхырт. И гъащIэ псом IэнатIэ пэрытащ ар, Лэжьыгъэм и ветеран хъуащ. И псэемыблэж лэжьыгъэм папщIэ «Ударник коммунистического труда» (1964 гъэ), «За доблестный труд» (1970 гъэ), «Победитель Социалистического соревнования в 1973 г. и в 1977 г.» медалхэр къыхуагъэфэщащ, щIыхь тхылъ куэди къратащ. Мухьэмэд бынищ иIэщ: Аслъэн, Альберт (ди адэращ), Жаннэ. Псоми щIэныгъэ нэхъыщхьэ яIэщ, IэнатIэ пэрытщ, я бынхэр гъащIэм лъэ быдэкIэ зэрыхагъэувэным йогугъу.
  • Зи гугъу тщIа ди адэшхуэ Мухьэмэдрэ абы и къуэш нэхъыжь Ибрэхьимрэ я адэмрэ адэ къуэшитIымрэ зауэм хэкIуэдащ, езыхэри фашистхэм яIэщIэкIуэдэным зымащIэщ иIэжар. Езыхэр я насыпу къела щхьэкIэ, я гум дыркъуэу телъащ я адэр зэрыхэкIуэдар. ЗэкъуэшитIри дунейм ехыжащ я адэр здыщIэлъ щIыпIэр ямыщIэу, и кхъащхьэр ямылъэгъуауэ.
  • Дэ ди мурадщ зауэм хэкIуэда, ауэ текIуэныгъэр къэзыхьа ди адэшхуэхэм я кхъащхьэхэр зэдгъэлъагъуну. Иджыри зэ фIыщIэ яхуэтщIыну дыхуейщ нобэрей гъащIэмкIэ къытхуэупса ди дадэ хахуэхэм. Ди адэм хъыбар куэд къыджиIэжащ а лъэхъэнэм ди адэшхуэхэм зэрахьа лIыгъэм, зи хэку зыхъумэж лъэпкъым къыкъуэкIа хахуагъэм, фызабэу къэнахэмрэ абыхэм я бынхэмрэ ятелъа бэлыхьым, зауэ нэужь лъэхъэнэм хэпсэукIахэм яшэчахэм ятеухуауэ. Нобэ гъащIэм дыщыгуфIыкIыу мамыру дыпсэун щхьэкIэщ абыхэм я псэр щIатар, бэлыхь щIашэчар.
  • Зауэм хэкIуэда ди адэшхуэм и адэ Муса и щхьэгъусэ Бажэнэ (ГъэфIэн) лъэпкъ кIуэдым дыщихъумащ дэ, абы къыхэкIкIэ, Бажэнэ и цIэр иджы унэцIэу зыдохьэ.
  • Бажэнэхэ Къантемыр, Темирлан, Дамир, Басир, Анабэль сымэ ди адэшхуэхэм я фэеплъыр тхъумэну ди къалэнщ, адэкIэ къэкIуэну лIакъуэм я дежи нэтхьэсыжыныр ди пщэрылъщ.
  •  
  • Тхыгъэр адыгэбзэкIэ зэзыдзэкIар «Адыгэ псалъэ»
  • газетым политикэмкIэ и къудамэм и унафэщI
  • НэщIэпыджэ Замирэщ.