ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Мы махуэхэм

2019-04-13

  • Мэлыжьыхьым и 13, щэбэт
  • Рок-н-роллым и дунейпсо махуэщ
  • Гъуазджэм, щэнхабзэм я лэжьакIуэхэм защIэзыгъакъуэм, псапащIэм и махуэр Урысейм щагъэлъапIэ
  • Дунейм и къэрал куэдым нобэ я анэдэлъхубзэхэмкIэ диктант щатх. 2004 гъэ лъандэрэ къекIуэкI а хабзэр хуэгъэпсащ лъэпкъыбзэхэм зегъэужьыным.

  • США-м щагъэлъапIэ я ещанэ президент, къэралым и щхьэхуитыныгъэм и Декларацэр зэхэзылъхьэу ар пхызыгъэкIа Джефферсон Томас къыщалъхуа махуэр
  • 1517 гъэм Каир щаукIащ мамлюкыдзэм и дзэпщ ин Ал-Ашраф Тумэн-бей.
  • 1895 гъэм Урыс Къэрал музейр къызэIуахащ.
  • 1902 гъэм Урысейм щыяпэу Санкт-Петербург и уэрамым япэ троллейбусыр къыдыхьащ.
  • 1923 гъэм Лондон (Инджылыз) къыщызэIуахащ «Уэмбли» стадионыр.
  • 1934 гъэм Арктикэм и мылхэм «гъэр» ящIа «Челюскин» кхъухьым исахэр къегъэлыным теухуа лэжьыгъэхэр зэфIэкIащ. Шмидт Отто зи унафэщI экспедицэм хэтахэр зэрыса кхъухьыр хым щIилъафэри, цIыхуи 104-рэ мазитIкIэ мылым тесын хуей хъуат.
  • 1944 гъэм советыдзэм и 51-нэ армэм Кърымым и къалащхьэ Симферополь нэмыцэ-фашист зэрыпхъуакIуэхэм къыIэщIигъэкIыжащ.
  • 1945 гъэм 2-нэ, 3-нэ Украин фронтхэм я дзэхэм Австрием и къалащхьэ Венэ хуит къащIыжащ.
  • 1970 гъэм Атлантикэ хым щыщIилъэфащ Совет Союзым и К-8 атомнэ псыщIагъырыкIуэ кхъухьыр. Абы щыгъуэ цIыху 52-рэ хэкIуэдат.
  • Урыс тхакIуэ, усакIуэ Бедный Демьян (и цIэ-унэцIэ дыдэр Придворов Ефимщ) къызэралъхурэ илъэси 136-рэ ирокъу.
  • Совет композитор, дирижёр, СССР-м и гимным и макъамэр (иджы УФ-ми ейщ) зытха, СССР-м и цIыхубэ артист, Сталиным и цIэр зезыхьэу щыта саугъэту тIу зрата Александров Александр (и унэцIэ дыдэр Коптеловщ) къызэралъхурэ илъэси 136-рэ ирокъу.
  • Адыгэ узэщIакIуэ, IуэрыIуатэдж ГъукIэмыхъу Iэбубэчыр къызэралъхурэ илъэси 114-рэ ирокъу.
  • УэрэджыIакIуэ, УФ-м щIыхь зиIэ и артист Шуфутинский Михаил и ныбжьыр илъэс 71-рэ ирокъу.
  • Урысей политик, УФ-м и Къэрал Думэм и УнафэщIым и къуэдзэу щыта Хакамадэ Иринэ и ныбжьыр илъэс 64-рэ ирокъу.
  • Урысей шахматист, дунейм и 13-нэ чемпион, политик Каспаров Гарри и ныбжьыр илъэс 56-рэ ирокъу.
  • Урысей фигуристкэ, УФ-м спортымкIэ щIыхь зиIэ и мастер, Олимп чемпионкэ Навкэ Татьянэ и ныбжьыр илъэс 44-рэ ирокъу.
  • Дунейм и щытыкIэнур
  • «pogoda.yandex.ru» сайтым зэритымкIэ, Налшык пшэр техьэ-текIыу щыщытынущ, уэшх тIэкIу къыщешхынущ. Хуабэр махуэм градус 18 — 20, жэщым градуси 8 — 10 щыхъунущ.
  •  
  • Мэлыжьыхьым и 14, тхьэмахуэ
  • Урысейм и ПВО-м хыхьэ дзэхэм я махуэщ
  • Украинэм и МВД-м и къэрал автоинспекцэм и лэжьакIуэм и махуэщ
  • Куржым щагъэлъапIэ я анэдэлъхубзэм и махуэр
  • 1801 гъэм Урысейм и пащтыхь Александр Езанэм унафэ къыдигъэкIащ щIэпхъаджагъэ илэжьауэ шэч зыхуащIым щыпкърыупщIыхькIэ залымыгъэ кIэлъыземыхьэным теухуауэ.
  • 1848 гъэм Урысейм къыщызэрагъэпэщащ цензурэмкIэ комитет. Абы и къалэнт печатым къытехуэхэм щэхуу кIэлъыплъыныр, къэрал унафэщIхэм ягу иримыхь тхыгъэхэр къытремыгъэдзэныр.
  • 1871 гъэм Германием парламент — рейхстаг — къыщызэрагъэпэщащ.
  • 1879 гъэм Урысей император Александр ЕтIуанэр яукIыну хэтащ.
  • 1890 гъэм Америкэ къэралыгъуэхэм я зэгухьэныгъэр къызэрагъэпэщащ. Абы хохьэ Америкэ Ищхъэрэмрэ Ипщэмрэ къызэщIаубыдэ къэрал 35-рэ.
  • 1908 гъэм Петербург дунейм къыщытехьащ «Сатирикон» журналым и япэ номерыр.
  • 1912 гъэм Атлантикэ хым жэщым щыщIилъэфащ Инджылызым и «Уайт Стар Лайн» компанием и «Титаник» кхъухьыр. А зэманым абы нэхърэ нэхъ инрэ нэхъ лъэщрэ дунейм зы кхъухьи щащIатэкъым. Хым кърихьэжьа мыл абрагъуэм ар щыжьэхэуам кхъухьым цIыху 2208-рэ исати, псэууэ къелар 704-рэщ.
  • 1918 гъэм ВЦИК-м унафэ къыдигъэкIащ Бэракъ плъыжьыр къэралым и ныпу къэщтэным теухуауэ.
  • 1923 гъэм Москва «Наука» тхылъ тедзапIэр къыщызэрагъэпэщащ
  • 1927 гъэм Швецием щыщ Гётеборг къалэм щызэпкъралъхьащ «Вольво» лIэужьыгъуэм и япэ автомобилыр.
  • 1945 гъэм Москва къыщызэIуахащ СССР-м ЩIэныгъэхэмкIэ и академием и Ботаникэ хадэ нэхъыщхьэр.
  • 1956 гъэм США-м дунейм щыяпэу видеомагнитофон щащIащ.
  • 1961 гъэм Совет Союзым и Совет Нэхъыщхьэм и Президиумым и унафэкIэ «СССР-м и кхъухьлъатэзехуэ-космонавт» цIэ лъапIэр къащтащ.
  • Урысей империем и Правительствэм и унафэщIу 1906 — 1911 гъэхэм щыта, къэрал кIуэцI IуэхухэмкIэ министру лэжьа, мэкъумэш IэнатIэм зэхъуэкIыныгъэшхуэхэр щегъэкIуэкIыныр къыхэзылъхьа Столыпин Пётр къызэралъхурэ илъэси 157-рэ ирокъу.
  • КъБР-м щIыхь зиIэ и дохутыр Безрокъуэ Олег и ныбжьыр илъэс 69-рэ ирокъу.
  • Биологие щIэныгъэхэм я доктор, КъБКъМУ-м и профессор Тау Ибрэхьим и ныбжьыр илъэс 68-рэ ирокъу.
  • Къэрал къулыкъущIэ, Московскэ областым и губернатор Воробьёв Андрей и ныбжьыр илъэс 49-рэ ирокъу.
  • Дунейм и щытыкIэнур
  • «pogoda.yandex.ru» сайтым зэритымкIэ, Налшык пшэр техьэ-текIыу щыщытынущ, уэшх тIэкIу къыщешхынущ. Хуабэр махуэм градус 20 — 22-рэ, жэщым градуси 10 — 11 щыхъунущ.
  •  
  • Мэлыжьыхьым и 15, блыщхьэ
  • Щэнхабзэм и дунейпсо махуэщ
  • Экологием теухуа щIэныгъэхэм я махуэщ
  • Урысейм IэщэкIэ ЗэщIэузэда и Къарухэм я радиоэлектроннэ дзэхэм я IэщIагъэлIым и махуэщ
  • Къэзахъстаным щагъэлъапIэ зэгуэкIуахэм я махуэр
  • Босниемрэ Герцеговинэмрэ Республикэм и армэм и махуэщ
  • Ингуш Республикэм и къалащхьэ Магас и махуэщ. КъалащхьэщIэр илъэс 25-рэ ирокъу.
  • Куржым щагъэлъапIэ лъагъуныгъэм и махуэр
  • 1395 гъэм Тамерланрэ Тохъутэмыщрэ я дзэхэр Тэрч и деж щызэзэуащ.
  • 1795 гъэм Литвар Урысей империем гухьащ.
  • 1865 гъэм яукIащ США-м и президент Линкольн Авраам.
  • 1929 гъэм СССР-м къыщащтащ цIыхур жьы хъуа нэужь къэралым пенсэ хуигъэувыным теухуа хабзэр.
  • 1935 гъэм Испанием и Компартыр къызэрагъэпэщащ.
  • 1945 гъэм Британием и дзэхэм хуит къащIыжащ Берген-Бельзен нэмыцэ гъэрэщым исахэр. Зауэ зэманым абы икIуэдащ цIыху мин 50-м щIигъу.
  • 1951 гъэм Лондон щекIуэкIащ «Дуней псом щынэхъ дахэ пщащэ» япэ зэпеуэр. Абы хэта хъыджэбз 30-м я нэхъ дахэу къалъытар Швецием щыщ Хааксон Кикит.
  • Италием щыщ сурэтыщI щэджащэ, щIэныгъэлI цIэрыIуэ, зи IэдакъэщIэкIхэр нобэми цIыхухэм яфIэтелъыджэ Леонардо да Винчи къызэралъхурэ илъэс 567-рэ ирокъу.
  • 1725 — 1727 гъэхэм Урысейм и унафэр зыIэщIэлъа, Пётр Езанэм и етIуанэ щхьэгъусэу щыта Екатеринэ I къызэралъхурэ илъэс 335-рэ ирокъу.
  • Урыс усакIуэ, критик Гумилёв Николай къызэралъхурэ илъэси 133-рэ ирокъу.
  • Корее Ищхъэрэм и къызэгъэпэщакIуэ икIи абы и япэ унафэщI Ким Ир Сен къызэралъхурэ илъэси 107-рэ ирокъу.
  • Совет космонавт, Совет Союзым тIэунейрэ и ЛIыхъужь Береговой Георгий къызэралъхурэ илъэс 98-рэ ирокъу.
  • ТхакIуэ цIэрыIуэ, фильм куэдым сценарийхэр яхуэзытха Стругацкий Борис къызэралъхурэ илъэс 86-рэ ирокъу.
  • Биологие щIэныгъэхэм я доктор, профессор, КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, ЩIДАА-м и академик Слъон Лудин и ныбжьыр илъэс 85-рэ ирокъу.
  • УэрэджыIакIуэ цIэрыIуэ, композитор-уэрэдус, СССР-м и цIыхубэ артисткэ, УФ-м и Къэрал саугъэтыр зрата Пугачёвэ Аллэ и ныбжьыр илъэс 70 ирокъу.
  • Бельгием и пащтыхь Филипп и ныбжьыр илъэс 59-рэ ирокъу.
  • Дунейм и щытыкIэнур
  • «pogoda.yandex.ru» сайтым зэритымкIэ, Налшык пшэр техьэ-текIыу щыщытынущ, уэшх тIэкIу къыщешхынущ. Хуабэр махуэм градус 14 — 15, жэщым градуси 9 — 11 щыхъунущ.