ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Дунейпсо Адыгэбзэ диктанткIэ Адыгэ тхыбзэм и махуэр ягъэлъапIэ

2019-03-16

  • Адыгэу дунейм тетым гъатхэпэм и 14-м ягъэлъэпIащ Адыгэ тхыбзэм и махуэр. Дунейпсо Адыгэ Хасэм и жэрдэмкIэ, адыгэхэр куэду зэрыс республикэхэмрэ къэ­ралхэмрэ а махуэм ще­кIуэкIащ «Адыгэ­бзэ диктант». Адыгэбзэм и пщIэр къэ­Iэтын, лъэпкъым анэ­дэлъхубзэмкIэ бгъэ­дэлъ щIэныгъэм хэгъэхъуэн папщIэ зэхаша Iуэхугъуэр ДАХ-м къыдаIыгъащ КъБР-м ЦIыхухэр егъэ­джэнымкIэ, щIэныгъэмрэ щIалэ­гъуа­лэм я IуэхухэмкIэ и министерствэм, Къэ­бэрдей-Балъкъэр къэрал университетым, ДАХ-м хыхьэ Хасэхэм.

 

  • «Адыгэбзэ диктантыр» япэу ирагъэ­жьа Iуэхугъуэщ икIи, къызэгъэпэща­кIуэ­хэм зэрамыгугъауэ, ди лъэпкъэгъухэр жыджэру хэтащ. Псом хуэмыдэу цIыхуш­хуэ къекIуэлIащ КъБР-м абы ­хухаха щIыпIэу КъБКъУ-мрэ Мэлбахъуэ Тимборэ и цIэр зезыхьэ Лъэпкъ библиотекэм и пэш хуитышхуэмрэ. АдыгэбзэмкIэ яхузэ­фIэкIыр къапщытэжыну жэрдэм зыщIахэм яхэтт куэдым къацIыху жы­лагъуэ лэжьакIуэхэр, журналистхэр, нэгъуэщIхэри.

  • Сыхьэт 13-м ирихьэлIэу Лъэпкъ библиотекэм къекIуэлIахэм гуапэу захуигъэзащ Дунейпсо Адыгэ Хасэм и Тхьэмадэ Сэхъу­рокъуэ Хьэутий. Къызэхуэсахэм ар ехъуэхъуащ Адыгэ тхыбзэм и махуэмкIэ, фIыщIэ яхуищIащ диктант ятхыну жэрдэм зэращIам папщIэ икIи къыхигъэ­-щащ мы Iуэхугъуэм лъэпкъым и дежкIэ мыхьэнэшхуэ зэриIэр.

  • Къэбэрдей Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ, «Адыгэ псалъэ» газетым и редактор нэхъыщхьэ ХьэфIыцIэ Мухьэмэд библиотекэм тхылъ зыбжанэ тыгъэ яхуищIа нэужь, къызэхуэсахэм захуигъэзащ:
  • — Зи анэ фIыуэ зымылъагъум хамэ ани илъагъуркъым, зи бзэ фIыуэ зымылъа­гъум хамэбзи фIыуэ илъагъуркъым. Ди щхьэ къэдвмыгъэгъэпцIэж, ди бзэр ­дывгъэхъумэ. Анэдэлъхубзэм хуэфащэ ­утыку щигъуэтыжыну зэманыр икIэ­щIы­пIэкIэ къэсыну Тхьэм жиIэ!
  • Диктанту ятхыну къыхахар Къэрмокъуэ Хьэмид и «ЛIэщIыгъуэхэм я лъэужь» тхыгъэм щыщ пычыгъуэт. Зи ныбжькIи зэтемыхуэ, адыгэбзэмкIэ зи зэфIэкIхэри зэхуэмыдэ псоми жэуаплыныгъэшхуэ зыхащIэу, я гукъыдэжыр лъагэу, дэрэжэ­гъуэ яIэу сыхьэт енкIэ ятхащ адыгэбзэ диктантыр. Тхэн яуха нэужь Iэгуауэшхуэ къэIуащ, лэжьыгъэ щхьэпэм зэрыхэтам иригушхуэу. ЖыIэпхъэщ я лэжьыгъэ ­IэнатIэм къыпэрыкIыу къекIуэлIахэм я бжыгъэр зэрымымэщIар. Зым адрейр тригъэгушхуэжу, зыхэт Iуэхугъуэр лъэпкъ Iуэхуу зэрыщытыр зэдаIыгъыу елэжьахэщ ахэр тхыгъэм.

  • ДАХ-м къыхыхьэ хасэхэр щылажьэ щIы­пIэ куэдми щагъэлъэпIащ мы махуэр. Апхуэдэу Тыркум щыIэ КАФФЕД ха­сэшхуэм Анкара къалэм щиIэ хэщIапIэм «Адыгэ диктантыр» къыдаIыгъащ хэкурысхэм. Нэхъыбэу ар зи фIыгъэр Ха­сащхьэм хэт Хьэпэ Бильгещ, Хасэм къе­кIуалIэ ди лъэпкъэгъухэрщ. АдыгеибзэмкIэ ятхам щыуагъэ куэди хамыщIыхьу пэлъэщахэщ икIи апхуэдэ Iэмал зэра­гъуэтам хуабжьу зэрыригуфIар жаIащ.

  • Германием щыпсэу, Европэм ис адыгэхэм я щэнхаб­-зэ федерацэм и тхьэмадэ Ды­щэкI Эртан и гуапэу къа­къуэу­ващ Iуэхугъуэ дахэр езыхьэжьахэм икIи Бремен къалэм дэс лъэпкъэгъухэм я нэхъыжьыфI ТIамжьы­къуэ Омар я пашэу адыгэбзэ ­диктант ятхащ. Электрон ­Iэмалхэр къигъэсэбэпри, Ды­щэкI Эртан хэкурысхэм гуапэу къыдэхъуэхъуащ махуэшхуэмкIэ икIи мып­хуэ­-дэу закъытхуигъэзащ:
  • — Европэм щыпсэу адыгэ­хэм ди мащIэр куэд зы­щыфщI, Iуэхугъуэм кърихьэлIар апхуэдэу куэд ­мыхъуми, ди лъэпкъэгъу­хэм дызэрыфщIыгъур къы­вэдгъэщIэну ди мурадащ. Адыгэбзэм папщIэ зигу-зил узыр зэрынэхъыбэр мы ­проектым къыдигъэлъэ­гъуащи, ар икъукIэ гуапэ тщыхъуащ. Дызэдэ­лажьэ­мэ, дызэкъуэтмэ, абы ифI къызэрыдэкIынум шэч къытесхьэркъым.
  • Бремен щекIуэкIа Iуэху­гъуэр къызэгъэпэщыным жыджэру хэта, диктантыр езыгъэтха Уэлджыр Оксанэ фIыщIэрэ щытхъурэ хуэфащэщ.

  • ДАХ-м и ГъэзэщIакIуэ гупым хэт, Ставрополь и Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ Шыбзыхъуэ Юрэ дэгъуэу зэхиублат а къалэм щрагъэкIуэкIа диктантыр. Адыгэ­бзэм хуащI гулъытэр къагъэлъагъуэу, щIалэ­гъуалэри нэхъ ныбжь зиIэ­хэри Хасэ хэщIапIэм щызэ­хуэс­хэри, тхыгъэмкIэ я зэ­фIэкIхэр здынэсым еп­лъыжащ.
  • Къэрэшей-Шэрджэс Республикэм щыIэ Шэрджэс Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ ­Аслъэн Алии щIыналъэ ­зыбжанэм щригъэкIуэкIащ адыгэбзэ диктантыр икIи абы хэтыну гупыж зыщIахэр мащIэтэкъым. Черкесск дэт гимназие №5-м гъатхэпэм и 13-м щрахьэжьат а Iуэху­гъуэр, иужькIэ ар Хьэбэз щIыналъэм школ зыбжа­-нэм щыдаIыгъащ. Еджа­кIуэ­хэмрэ адэ-анэхэмрэ зэ­гъу­сэу зы Iуэху щыхэткIэ, ­къагуроIуэ абы мыхьэнэшхуэ зэриIэр икIи цIыхум и гъащIэм увы­пIэш­хуэ зэрыщиубыдыр.

  • Апхуэдэу, ДАХ-м иригъэ­жьа мы жэрдэмыр ялъэIэсащ Санкт-Петербург дэс адыгэхэми. Абы щылажьэ «Нарт» къэфакIуэ гупымрэ Адыгэбзэ щрагъэдж курс­хэм я егъэджакIуэ Нэгъуей Амилэрэ гупыж ящIри, диктантыр щатхащ а къалэми. Iуэхум хэтащ цIыху 20 хуэдиз.
  • Хэт и дежкIи гурыIуэ­-гъуэщ Дунейпсо Адыгэ ­Ха­сэм и закъуэ къарукIэ мып­хуэдэ Iуэхугъуэхэр къы­зэ­ремыхъулIэнур. Къы­хэгъэщыпхъэщ КъБР-м и ­щIы­налъэхэм егъэджэныгъэмкIэ я управленэхэм адыгэбзэ диктант къызэ­гъэпэщыным, егъэ­кIуэ­кIы­ным теухуа лэжьыгъэшхуэ зэры­зэфIахар.

  • Апхуэдэу, си гуа­пэщ я цIэ къисIуэну ­Бахъсэн щIыналъэм щыщ Нанэ Любэрэ Даур Ма­динэрэ (мы щIыналъэм абы цIыху 500 хэтащ); Ирыгу Риммэ (Тэрч щIы­налъэ — цIыху 80); Балъкъэр Альби­нэ (Аруан щIыналъэ — цIыхуи 140-рэ); ­Борсэ Альбинэ (Шэджэм ­щIыналъэ — цIыху 450-рэ); Псэ­ныкъуэ Iэминат (Дзэлыкъуэ щIыналъэ — цIыху 40); ЛIы­Iэщын Людмилэ (Нал­шык къалэ — цIыхуи 150-м нэс); Атэлыкъ Альмирэ (Лэскэн щIыналъэ — цIыху 98-рэ).

  • Ди гугъэщ Дунейпсо Адыгэ Хасэм иригъэжьа Iуэху дахэм адэкIи зиубгъуну! Адыгэбзэр хъумэным, щIэблэм яIурылъыным, ахэр хабзэм щIэпIыкIыным ехьэ­лIауэ дэтхэнэ зыми ди пщэ къыдэхуэ къалэныр дгъэзащIэу дызыхэт зэ­ма­ным ды­хэпсэукIыфмэ, лъэпкъ­ми лей къытехьэнкъым!
  • ЩОДЖЭН  Iэминат.
  • Адыгэбзэ диктантым лъабжьэ хуащIа тхыгъэр.
  • ЛIэщIыгъуэхэм я лъэужь
  • Дэтхэнэ лъэпкъри ирогушхуэ и хабзэхэм, пщIэ лей хуещI, ирогъуазэ, иропсэу, щIэблэхэм къахузэренэкI, зрагъэузэщIынкIэ, яхъумэнкIэ, ягъэбэгъуэнкIэ гугъэу. Хабзэхэм я нэхъыбэм гъуэгуанэшхуэ къызэпачащ, щIэб­лэ Iэджэм я акъылым къилэжьащ ахэр, лIэщIы­гъуэ кIыхьхэм япсыхьащ.
  • Адыгэ хабзэм хурагъэ­джэн щхьэкIэ, гъунэгъу лъэпкъ­хэм адыгэхэм я деж къан къашэрейуэ щытащ. Псоми ящIэрт адыгэ хабзэм цIыхур цIыхугъэм зэрыхуиущийр, лIыгъэм, пэжыгъэм зэ­рыхуигъасэр, цIыхум и пщIэмрэ и щIыхьымрэ илъы­тэфу абы щIэблэр къызэрыщIэтаджэр. Дяпэ итахэр лъэпкъ хабзэхэм ткIийуэ зэрытетар къаIуэтэжащ абыхэм щыгъуазэ ­хъуауэ щыта куэдым. Адыгэ хэкум къихьэ дэтхэнэми телъыджэ щыхъурт, псалъэм папщIэ, хьэщIэм кIэлъызэ­ра­хьэ хабзэр. «Дунейм тет­къым абыхэм нэхърэ нэхъ хьэлэлрэ хьэщIэкIэ нэхъ гуапэрэ», — итхыгъащ Италием къикIа гъуэгурыкIуэ гуэ­рым адыгэхэм щхьэкIэ.
  • Хабзэр зыдэгъуэгурыкIуэр къэзыгъэщI лъэпкъыращ, лъэпкъым къигъэщIынукъым икIи зэрихьэнукъым езым фIэмыдахэ, фIэмы­захуэ хабзэ. Зы лъэпкъым фIэзахуэр, фIэдахэр адрей лъэпкъым егъэлеяуэ къы­щыхъункIэ, фIэемыкIункIэ е къыгурымыIуэнкIэ мэхъу. НэгъуэщIхэм къагурымы­IуэнкIэ мэхъу, псалъэм пап­щIэ, адыгэм нэхъыжьым и гъуэгур щIызэпимыупщIыр; цIыхум и пащхьэ иувэу щIыщымытхъур — и нэ щIэ­п­Iуу цIыхум и щытхъуцIэ жыпIэнри и нэщIыбагъкIэ бубынри зэхуэдэ икIагъэу щIи­лъытэр; уахыхьамэ, гупыр щIэтэджыр; нэхъы­жьым упэпсэлъэжыныр къы­зэрыримыгъэзэгъыр; нэ­хъыжь щыту нэхъыщIэ щIэмытIысыр… ЦIыхум и пщIэр зыгъэлъагэ апхуэдэ хабзэ дахэ къэзыгъэщIа лъэпкъым игурэ и щхьэрэ зэтелъу, иригушхуэу жиIэу щытащ: «Сэ сыадыгэщ!»
  • Къэрмокъуэ  Хьэмид.