ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Зыгъэпсэхугъуэ махуэм

2018-06-09

  • Псалъэжьхэр
  • ЗэIусэм псэ  хелъхьэ
  • Адыгэм хьэщIэ и щIасэщ.
  • ДыгъужьитI я щIыб зыхуагъазэркъым.
  • Гур зыхуеIэм Iэр лъоIэс.
  • Пщы зыфIэпщым пщылI къыпфIещ.
  • ЗэIусэм псэ хелъхьэ.
  • Бзурэ пэт абгъуэ ещI.

  • Делэр гугъэурэ жьы мэхъу.
  • ПцIы IэфI нэхърэ пэж дыдж.
  • МэжэщIалIэм дыгъужьыр мэзым къы- щIеху.
  • Къанжэр и бзэм токIуадэ.
  • Шыпхъум и гур дэлъхумкIэ гъэзащ.
  • IэщIагъэ зиIэ Iэужь иIэщ.
  • КIуэм и гъуэгур хощI.
  • Хьэм ебгъэшх текIуадэркъым.
  • Шыр птымэ, шухэри дэщIыгъу.
  • Пщэдджыжь хьэщIэ гъэхьэщIэгъуафIэщ.
  • МащIэр гуапэщ, гуапэр псапэщ.
  • Блэжьын бгъуэтмэ, пшхыни бгъуэтынщ.
  • Дыщэр дыщэ зыщIыр пщIэнтIэпсщ.
  • Зи жьэ куэд жиIэм и Iэм куэд ищIэркъым.
  • Пшыхьхэр
  • Адыгэхэм ятеухуа къыдэкIыгъуэ
  • Бахъсэн къалэ администрацэм щызэхэтащ этнограф, тхыдэдж, лъахэхутэ цIэрыIуэ, адыгэ щэнхабзэмрэ тхыдэмрэ зыдж Осташкэ Андрей къыдигъэкIа «Образы мира. Народ: адыги» альманахым теухуа зэIущIэ.
  • Осташкэ Андрей

    ХьэщIэр ирагъэблэгъащ Бахъсэн щIыпIэ администрацэм и унафэщIым и япэ къуэдзэ Къардэн ФатIимэ, ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ фондым и тхьэмадэ ЩоджэнцIыкIу Леонид, жылагъуэ лэжьакIуэ Бырхьэм Мухьэмэд сымэ.

  • Кърымым къикIа этнографыр зрагъэлъагъуну, абы епсэлъылIэну зэIущIэм зыкърагъхьэлIат къалэм дэс нэхъыжьыфIхэм, IуэхущIапIэ зэмылIэужьыгъуэхэм я лIыкIуэхэм, журналистхэм. Осташкэ жэуап иритащ адыгэ лъэпкъым и тхыдэм, бзэм, щэнхабзэм теухуауэ зыкъызэрыхуагъэза упщIэхэм икIи къыхигъэщащ пасэрей щэнхабзэрэ бзэрэ зиIэу зэрыщытым къыхэкIыу дунейм тет лъэпкъ псоми я деж адыгэхэм жэуаплыныгъэшхуэ зэрыщахьыр.
  • Къызэхуэсахэм Осташкэ Андреи альманахыр гъэхьэзырыным зи гуащIэ хэзылъхьа псоми фIыщIэ хуащIащ апхуэдэ лэжьыгъэ зэрырагъэкIуэкIамкIэ, ди лъэпкъым гулъытэ къызэрыхуащIамкIэ.
  • ЩоджэнцIыкIу Леонид этнографым иритащ ЩоджэнцIыкIу Алий и щIыхькIэ къыдагъэкIа медалыр икIи псалъэ гуапэ жриIащ адыгэ щэнхабзэр хъумэным, абы зегъэужьыным хэлъхьэныгъэ зэрыхуищIым папщIэ.
  • Къардэн ФатIимэ Бахъсэн щIыпIэ администрацэм и Iэтащхьэ Мамхэгъ Хьэчим къыбгъэдэкIыу Осташкэ Андрей фIыщIэ хуищIащ икIи къыхигъэщащ дяпэкIи къахуеблэгъэну зэрыщыгугъыр.
  • Тхьэхущынэ Ланэ.
  • Гъэсэныгъэ
  • Адэ-анэхэри  гъэсакIуэхэри  зэкъуэту
  • Шэджэм районым хыхьэ Нартан къуажэм дэт курыт школ №2-м епхауэ лажьэ «Росинка» сабий гъэсапIэр а щIыналъэм нэхъыфIхэм щыхабжэ. Абы папщIэ яхузэфIэкI къагъанэркъым гъэсакIуэхэми адэ-анэхэми.
  • Сабийхэм уадэлэжьэныр Iуэху тыншкъым. Абы уехъулIэн папщIэ щIэныгъэ уиIэным и мызакъуэу, цIыкIухэри фIыуэ плъагъуу щытын хуейщ. ЖыпIэнурамэ, лэжьыгъэр гукIи псэкIи къыхыумыхамэ, а IэнатIэм щыпщIэн щыIэкъым. Мы гъэсапIэм щылажьэ гупыр зыпэрыт Iуэхум къыхуигъэщIащ зыхужаIэхэм щыщщ. Я гъэсэн цIыкIухэм я махуэр щIэщыгъуэ ящIынымкIэ, я къэухьым зегъэужьынымкIэ Iуэхугъуэ зэмылIэужьыгъуэхэр къызэрагъэпэщ, махуэшхуэхэращи нэгузыужьышхуэу ирагъэкIуэкI. ГъэсакIуэхэм зэрыжаIэмкIэ, абыхэм кърахьэжьэ псори къыдаIыгъщ адэ-анэхэм.
  • Иджыблагъэ сабий гъэсапIэм щекIуэкIащ IуэхущIапIэм и пщIантIэм иIэ джэгупIэ щIыпIэхэр зыхуей хуэзэу къызэрызэгъэпэщам теухуа зэпеуэ. Ар къыхалъхьат сабий джэгупIэхэр егъэфIэкIуэным, шынагъуэншэу щытыным гулъытэ хурагъэщIын папщIэ. А Iуэхум жыджэру хэтащ «Звездочка» гупым кIуэ цIыкIухэм я адэ-анэхэр. Ахэр гъэсакIуэхэу ПащIэ Iэсиятрэ Хьэмыкъуэ Майерэ жыджэру зэрыкъуэувам и фIыгъэкIэ я гупыр пашэ хъуахэм яхэхуащ.
  • Дол Iэминэ.
  • Юбилей
  • Ди  хьэл  мыхъумыщIэхэр  утыку  къэзыщI
  • Дунеижьыр къызэригъэщIрэ цIыху куэдым къадокIуэкI хьэл мыхъумыщIэ зыкъом: фыгъуэ-ижэр, Iужэжагъэр, нэпсеягъэр, хабзэншагъэр. Ди мащIэкъым зимыш шэсыну зыфIэфIхэр, зи щхьэм темылъ тезылъхьэхэр, зыкъызыфIэщIыжхэр, зи акъылыр зэрымащIэр къызыгурымыIуэжхэр, цIыху купщIэншэхэр, хьэкIэпычхэр, къэрал мылъкум щымысхьхэр, фадэр зи нэрыгъхэр, щхьэщытхъухэр… Апхуэдэ цIыхухэм усэбзэ шэрыуэкIэ тотхыхь Джатокъуэ Юрэ.
  • Ар илъэс куэдкIэ егъэджакIуэу, школ унафэщIу лэжьащ. Урысей Федерацэм и ТхакIуэхэм я зэгухьэныгъэм хэтщ. Юрэ и Iэдакъэ къыщIэкIащ ауан, гушыIэ усэхэр ярыту тхылъ зыбжанэ, къищынэмыщIауэ, я жылэм, я лъэпкъым теухуауи — тхылъитI.
  • Джатокъуэр ауаныщI усэм зэрыхуэшэрыуэм щыхьэт тохъуэ ди тхакIуэхэм, критикхэм псалъэ гуапэ зэрыхужаIар. Нало Заур итхауэ щытащ мыпхуэдэу: «Сэ сызэджэн си куэдыкIейщ къэбэрдеибзэкIи, адыгеибзэкIи, урысыбзэкIи, украиныбзэкIи. Ауэ псоми седжэну зэман схурикъуркъым. Джатокъуэ Юрэ и «Джэрпэджэж» тхылъыр къыщызитам си гуапи ищIащ икIи «Сыт щыгъуэу пIэрэ зэман къыдэзгъахуэу мы тхылъым сыщеджэнур?» жысIэри сигъэгупсысащ. АрщхьэкIэ пщыхьэщхьэшхэ нэужьым тхылъыр зыхуэдэм сеплъыну къызэгуэсхащ. Сыкъеджэу щIэздзэри, и кIэм нэсыху згъэтIылъыжыфакъым».
  • Тхьэгъэзит Зубер етх: «Гупсысэ куу зэрахэлъымкIэ, гукъинэжу зэрыщытымкIэ, гъащIэм зэрыпэджэжымкIэ, узэрагъэдыхьэшхымкIэ, узэрагъэнэщхъеймкIэ Джатокъуэм и усэхэм удахьэх. УсакIуэшхуэ Некрасовым зэрыжиIащи, «псалъэхэр къузащ, гупсысэхэр убгъуащ».
  • Апхуэдэу Джатокъуэ Юрэ теухуауэ псалъэ гуапэ жаIащ критикхэу Шэвлокъуэ Пётр, Къэрмокъуэ Хьэмид сымэ.
  • Усэ зытхыу адыгэм диIэр мащIэкъым, ауэ ди усакIуэхэм яхэткъым Юрэ къыхиха жанрым, ауаныщI усэ кIэщI тхыным, зыубгъуауэ телажьэ. ЖыпIэ хъунущ а Iуэхури абы хъарзынэу къехъулIэу.
  • АуаныщI усэ жанрым хуэIэижь нэхъыжьыфIым и ныбжьыр иджыблагъэ илъэс 80 ирикъуащ. «Сатыр пIаскIуэкIэ» гъэнщIа тхылъ купщIафIэ зыкъом дяпэкIи и Iэда-къэ къыщIэкIыну, и щхьэкIи, и унагъуэкIи узыншагъэ быдэ иIэну дохъуэхъу.
  • «Адыгэ псалъэ»
  • IэнатIэ гъэувыкIэ
  • Шыр зыIут IэнатIэм IуагъэкIащ:
  • Диплом зыIыгъ шыдыр къыкъуэкIащ.
  •  
  • * * *
  • Гурэ псэкIэ диссертацэм бгъэдэтащ:
  • Аргъуей лIахэр мыдзэкъэжу къихутащ.
  • ЦIывыжь
  • Си гъащIэм дерс къыхахыжынщ —
  • Си нэгу щIэкIахэр сэ стхыжынщ:
  • Къалэмыр къищтэри тIысащ,
  • ЩIэтIахъуэу и щхьэм гупсысащ,
  • ЗикI имыгъуэт итхын цIывыжьым —
  • Щихьащ и гъащIэр куэншыбыжьым.
  • * * *
  • ЗэрыжаIэм хуэдэ дыдэу
  • Бюрократри мыгъуамэ:
  • Iуэхуу уиIэр зэфIеудыр,
  • Ахъшэ тIэкIу ебгъэлъэгъуамэ.
  • * * *
  • Щолажьэ гъуэгум баш къуэлэныр:
  • Ахъшэ хэхынырщ и къалэныр.
  • * * *
  • Хуэмыщу щытмэ лIыфIым къуэфI —
  • Ар имыуасэ тхьэрыкъуэф.
  • * * *
  • Ебгъафэу щытмэ цырибон
  • Пхуишэнущ уи хьэр псафэ Бонн.
  • * * *
  • Къетыкъуэ бжьищым еIубамэ,
  • ЩеIуэж иригъэщIауэ БАМ-р.
  • * * *
  • КъекIухьыр и нэм чы техуауэ,
  • Граммищэр махуэм Iумыхуамэ.
  • * * *
  • Хуэмей ищIэну жьыр къыщепщэр ТIутIэ:
  • «ЕзгъащIэр сыт, жи, си адэ ЛутIэ?»
  • * * *
  • ЗегъэщIагъуэ хьэмцIыракIэм:
  • Тетщи ар министр накIэм.
  • * * *
  • «МатэщIэдзауэ упсэуну
  • Ухуейуэ щытмэ, — жеIэ Рирэ, —
  • УкъимыкIуэту дежьууф
  • Зи гупкIэ уисым и уэрирэм».
  • * * *
  • ИIащ ныбжьэгъу куэдыщэ Хъупым
  • Лы хэлъу лэпс итыхукIэ и лэгъупым.
  • Ректор
  • ЛэжьакIуэ ВУЗ-м кIуамэ ректорщ,
  • КъэкIуэжмэ унэм — фызыр и директорщ.
  • * * *
  • ЯщIа нэужь министр ШутIэ,
  • Щыгъупщэжащ зэрыщытар МышутIэу.
  • Къуажэхьхэр
  • Хьэсэм  къыхэплъ  нэкIуплъ  цIыкIу
  • Хуабэ щIыпIэхэм
  • къыщыкI,
  • ЩэкI хужьыбзэ
  • къызыхащIыкI.
  •  
  • ЩIы щIагъым
  • къыщыкI,
  • Ди нэм нэпс
  • къыщIэзыгъэкI.
  •  
  • Бжьыхьэм
  • зэкIуэцIилъхьэ,
  • Гъатхэм зэкIуэцIих.
  •  
  • Хьэсэм къыхэплъ
  • нэкIуплъ цIыкIу.
  •  
  • Зи джанэр щызыхыу
  • Жыгыщхьэм къелъых.
  •  
  • Гъэмахуэм ихуапэ,
  • ЩIымахуэм итIэщI.
  •  
  • Ди хадэм щыдгъэкI,
  • Гъунэгъу хадэмкIэ ежэкI.
  • ЖЭУАПХЭР: Бжьэхуц. Бжьын. Гулъ. Балыджэ. Дэшхуэ. Жыг. Жызумей.
  • Зыхэзылъхьар  Щоджэн  Леонидщ.
  •  
  • Зыуэрэдым и хъыбар
  • «Уи щхьэцышхуэ сухуэнар»
  •  
  • ТхакIуэ, усакIуэ Тхьэзэплъ Хьэсэнрэ композитор Даур Аслъэнрэ я лэжьыгъэщ зи гугъу фхуэсщIынур. УдимыхьэхынкIэ Iэмал имыIэу ар япэ дыдэу зыгъэзэщIар Къэрэшей-Шэрджэс Республикэм и цIыхубэ артист Шумахуэ ХьэзрэIилт.
  • — Си щIалэгъуэм сызыIууа лъагъуныгъэ жэуапын-шэрщ а усэр сэзыгъэтхар. Дзэм къулыкъу щысщIэу зэхэслъхьат. Абы щыгъуэм хэт ищIэнт ар зэгуэр уэрэд хъуну?! Зы махуэ гуэрым Даур Аслъэн: «Уи усэр сигу ирихьащи, макъамэ хуэстхынут», — щыжиIэм, дауи, «хьэуэ» къыхэзгъэкIакъым. Ар дзапэ уэрэд зэрыхъуар зи фIыщIэр Аслъэнрэ ХьэзрэIилрэщ», — жеIэ Тхьэзэплъым.
  • КIУНТIЫЩ-ХЬЭПЦIЭ Аннэ,
  • КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист.
  • * * *
  • ХэкIкъым пщIыхьым, хэкIкъым пщIыхьым
  • Уи щхьэцышхуэ сухуэнар…
  • Ныбжьу щытщ къызбгъэдэмыхьэу
  • Уэ уи теплъэ къысхуэнар.
  •  
  • Жеиф плъэкIым, жеиф плъэкIым,
  • Гум щIалэгъуэр къэкIыжауэ!
  • Си блэкIахэм сахуеплъэкIым,
  • Мазэ нурт, къыкъуэкIыжауэ.
  •  
  • Итщ си пащхьэм дыгъэпс налъэу
  • Щхьэц фIыцIэшхуэу къежьыхар…
  • Щхьэ ущыт-тIэ уэ укъаплъэу,
  • ПщIыхькIэ гъащIэм къеIысхар?
  •  
  • ТIэкIу къэкIуатэ… уи щхьэцышхуэр
  • Щхьэ апхуэдэу къетхъуха?
  • Хьэлъэ хъуауэ уи псэуныр
  • Гур гупсысэм птриха?!
  •  
  • ХэкIкъым пщIыхьым, хэкIкъым пщIыхьым
  • Уи щхьэцышхуэ сухуэнар…
  • Ныбжьу щытщ къызбгъэдэмыхьэу
  • Уэ уи теплъэ къысхуэнар.
  •  
  • Тхыдэ
  • Азэпщ и къуэ Гъудэберд
  • Талъостэныпщыр зыгуэрым къиукIащ. КъэзыукIар къахуэгъуэтакъым. Азэпщ и къуэ Гъудэберд тралъхьащ. «Пщыр зыукIын тщIэркъым, Азэпщ и къуэм фIэкI», — жаIэри.
  • Азэпщ и къуэр яукIын мурад ящIащ. Гъудэбердым ищIэрт пщыр зыу-кIар. ИщIэ щхьэкIэ иIуэтакъым, адыгэлI хашэртэкъым. Мыхэшэн щхьэкIэ Азэпщ и къуэр, Къэбэрдейр ибгынэри, хэкум икIащ.
  • Кърымым илъэс зыбжанэкIэ къэтри, и хэкум къихьэжащ. Пщыр зыукIауэ щытахэр къэгузэващ:
  • — ДиIуэтэнущ, — жари.
  • — ДукIмэ, диIуэтэн? — жари Азэпщ и къуэр яукIын мурад ящIащ.
  • Апхуэдэ мурад къыщыхуащIым, Азэпщ и къуэр Талъостэнхэ екIуэлIащ — я хьэщIэщым ихьащ.
  • — Пщыр зыукIар ди хьэщIэщым къихьащ, дыукIынщ щыжаIэм, я нэхъыжьым идакъым:
  • — Ямыгъэпсалъэ яукIыркъым. Пщыр иукIа-мэ, Азэпщ и къуэр ди хьэщIэщым къихьэнтэкъым, — жери.
  • — Пщыр зыукIар сэракъым, — жиIащ Азэпщ и къуэ Гъудэберд. — Ныжэбэ къуажэм дэкIырщ пщыр зыукIар.
  • Пщыр зыукIар а жэщым къуажэм дэкIащ. Азэпщ и къуэр хей хъужри и унэ итIысхьэжащ.
  • ЖыIэгъуэхэр
  • ПлъэкIыху псапэ щIэ
  • Зи Iыхьэ зыфIэмащIэм хьэм фIешх.
  • Лей зезыхьэм гува-щIэхами епшынэж.
  • Iулъхьэ зытым фIэкуэдщ, зратым фIэмащIэщ.
  • Нобэ зи ныбэ изым пщэдейрей махуэр къыфIэIуэхукъым.
  • Упсэуху лей зумыхьэ, плъэкIыху псапэ щIэ.
  • ЦIыху мыхьэнэншэм зэрылIэжынур къыгурымыIуэурэ и гъащIэр нехус.
  • ПцIым зы зэманкIэ пэжыр тригъэкIуэтыфми, ар лъакъуэншэщ.
  • Зыгуэр зэзыгъэхъулIэну хущIэмыкъур и пIэм иуджыхьу къонэж.
  • Пщыбий СулътIан.
  •  
  • Выгу
  • Куэдрэ си гум къокIыж, ди адэм япэ дыдэу сыцIыкIуу выгум сыщригъэтIысхьауэ щытар.
  • — Еуэ, нэгъакIуэ адыгэлI хуэдэу, — жиIэщ, чы кIыхьыр къысIэщIилъхьэри, езыр выгукIэмкIэ Iэпхъуащ.
  • Согузавэ кхъухьлъатэ рулыр къысIэщIалъхьам хуэдэу. ТIэкIу сышына щхьэкIэ, иужькIэ си гур къызэрыгъуэтыжри, выхэм я фэр исхыу щIэздзащ, щIэзгъапхъуэу, сызыхуэзэ щIалэ цIыкIухэр зэзгъэхъуэпсэну. Ауэ дэнэт…
  • — Гублащхьэм зыдумыгъахуэу Iэ сэмэгумкIэ дэрэби-нэр убыд, выхэр шыхэм, шыдхэм хуэдэу щIэпхъуэнукъым, абы щхьэкIэ гугъу зумыгъэхь, — къызжиIэрт си адэм, си гурылъыр къищIауэ.
  • Выгур дыдейтэкъым, колхозым ди адэр щылажьэрти губгъуэм сыздигъэIэпыкъу-ну сыздишауэ арат (апхуэдэу къысщыхъурт). Пщыхьэщхьэм сеша-селIауэ сыкъэкIуэжами (абы щыгъуи выгур сэрат къэзыхужар, лIыгъэшхуэ сщIауи къысщыхъурт), си гур зэрыхэхъуам псори сщигъэгъупщэжат. Армырами, зызгъэлIу выхэр тIэкIу зэ- рыщIэзгъэпхъуар си ныбжьэгъухэм зэрахуэсIуэтэжар сыт и уасэт!
  • ЛIэщIыгъуэ хуэдэкIэ узэIэбэкIыжмэ, колхозхэр, совхозхэр, унагъуэхэр ирипсэууэ, ирилажьэу къагъэсэбэпу щытащ выгур. Выхэр шыхэм нэхърэ кудкIэ нэхъ къарут, бэшэчт. Шыхэм ирахьэлIэ Iэпслъэпс (хъамут, джэрыщIэ, бгъэрыщIэ, вожжэ, нахъутэ, шытепхъуэ) къомым хуэди хуейтэкъым.
  • Выхэм ирахьэлIэр псори пхъэ закъуэм къыхэщIыкIат, зэрыхъури тIут — бжьырэ, дамэкъуэрэ. Къэбгъэшын хуеймэ, чы кIыхьымкIэ узыдэкIуэну лъэныкъуэмкIэ вым и джабэм уеуэрт, къэбгъэувыIэнумэ, вым и щхьэм утеIэбэрт. Чыр кIэщIу къыппэщIэхуамэ, зыщIэщIа пхъэ шыгукъум урикIуэрти и щхьэм уеуэрт. Языныкъуэ-хэр гублащхьэм щабэ гуэр далъхьэрти (нэхъ тыншт выхэр узыхуеймкIэ бгъэкIуэну) къыдэмыкIыу абдеж дэсу я лэжьыгъэр зэфIагъэкIырт.
  • Колхозхэмрэ совхозхэмрэ Къущхьэхъу щыщыIэ зэманым шэ къашыр выгукIэ заводым яшэрт, пхъэ гъэсын пIащэхэр зэкIуэцIыпхауэ къуэ зэвым къыдалъэфырт, IуэхукIэ къехыжынуми арат къуажэм къызэрыкIуэжыр…
  • Выхэр гум щIащIэн щхьэ-кIэ цIыкIуу гъэсэн щIадзэрт. Абы и пэ къихуэу гуухэр нэхъ пIащэу, узыншэу къыхахырти абыхэм егуэуэрт (ясэкIырт). ИужькIэ гуухэм выкIэ еджэрт. Шыхэри арат, хакIуэр алащэ хъурт. Дырипсырийуэ, IэубыдыпIэншэу бзаджэу щытахэр абы иужькIэ, Iэсэ, жыIэщIэ хъурт. Выхэр шыхэм нэхърэ куэдкIэ нэхъ бэшэчт икIи гум пхуигъахуэ закъуэмэ, сыт хуэдизи яшэфынут. Шыгухэри абыхэм куэдкIэ къакIэрыхуртэкъым, ауэ ар зиIэ унагъуэхэр мащIэт.
  • Машинэхэр къежьэри ди зэманым выгухэри, шыгухэри, шыдыгухэри мащIэ дыдэ хъуащ.
  • Къардэн Мухьэмэд.
  • Ислъэмей  къуажэ
  •  
  • ГушыIэ
  • Уемыджамэ  аращ!..
  • Зауэ нэужьт. «Зауэми хъарзынэу хэтащ, езыри тIэкIуи еджащ, колхозыр зэрихьэфыну къыщIэкIынщ», — жари, зы щIалэжь колхоз тхьэмадэу хахащ. Зы линейкIэ зэщIэщIарэ зы гущхьэIыгърэ иратыжауэ мэлажьэ. ЩIалэжьым «сэ схуэдэ дэнэ щыIэ!» жиIэу зыкъыфIэщIыжауэ йокIуэкI.
  • Махуэ гуэрым линейкIэм ису я деж Iухьэжри, линейкIэзехуэм зыри жримыIэу, шхэщ, гъуэлъри жеящ. Мыдрейр абы йожьэри щытщ, шыхэми езыми я щхьэр дыгъэм къигъэвэжауэ.
  • Председателыр, и жеин ирикъущ, къэтэджщ, псы ефэри къыщIэкIащ. ЛинейкIэм итIысхьэри, «неуэ!» жиIащ.
  • — Дэнэ? — жиIащ мыдрейм.
  • — Зи дэнэр пщIэркъэ?! Губгъуэм! — жиIащ.
  • — Зиунагъуэрэ, апхуэдизрэ щхьэ сыщыбгъэта? Сэри тIэкIу седзэкъэнтэкъэ, шыхэри згъэшхэнтэкъэ, зыгуэр жыпIамэ! — жиIащ линейкIэзехуэм.
  • — НакIуэ жысIащи, неуэ! Аращ, уеджамэ! — жиIащ.
  • ЛинейкIэзехуэр губжьауэ, ущу здэкIуэм, къэгъэшыпIэ кIэщI, псы шэд инам бгъурыту, щыхуэзэм, шитIым яхэуэри щIэпхъуащ. КIэщIу къыщигъэшым, бэлэрыгъауэ ис председателыр илъеикIри, шэдым и курыкупсэм хэхуащ.
  • — Узэплъыр сыт, гъуэгу мыгъуэм ежьэн! — жиIэу къыщыхэпщыжым:
  • — Уемыджамэ, аращ! Сэ сщIакъым мыбдеж псы шэд иIэу! — жиIащ линейкIэзехуэм.
  • КъардэнгъущI  Зырамыку.
  •  
  • ГъащIэр
  • Тхьэшхуэм  и  тыгъэщ
  • Зы хъыджэбз нэф гуэр, апхуэдэу зэрыщытым къыхэкIыу, игурэ и щхьэрэ зэбгъэжауэ, и щхьэр фIыуэ имылъагъужу псэурт. Дуней псом гузэрыдзэ хуищIат, ауэ и псэм щигъафIэу зы цIыху дунейм тетт — ар фIыуэ илъагъу щIалэрт. Ар сытым дежи хущIэ-
    къурт хъыджэбзым и гъащIэр зэрыщигъэпсынщIэным. Пщащэм жиIэрт дуней нэхум хэплъэну Iэмал иIамэ, пIалъэ къыхимыгъэкIыу и псэлъыхъум дэкIуэну зэрыхьэзырыр.
  • Куэд дэмыкIыу зыгуэрым и нитIыр хъыджэбзым тыгъэ хуищIащ. Иджы абы илъагъурт апхуэдизу и нэ къызыхуикIа дунейр. И псэлъыхъур къеупщIащ:
  • — Иджы, дуней дахэм хуиту ущыхэплъэкIэ, сэ укъыздэкIуэну? — жиIэри.
  • ЩIалэр нэфу къыщищIэм, пщащэр къэуIэбжьащ икIи абы дэкIуэн идакъым. Зыхихар и гум щIыхьауэ, и нэпсхэр хуэмыубыдыжу къежэхыу щIалэр къыIукIыжащ. ИужькIэ абы и къэшэну щытам письмо хуитхащ: «Си нитIыр хъумэ закъуэ, си дахэ, сэ апхуэдизкIэ фIыуэ услъагъурти, сыщымысхьу ахэр тыгъэ пхуэсщIыфащ», — жиIэу иту.
  • Мы псысэм къегъэлъагъуэ цIыхум гъащIэм къыщехъулIэм елъытауэ и хьэлкIэ, и акъылкIэ зэрызихъуэжыр. Языныкъуэхэрщ зыщIэжыр нэхъапэм я псэукIар, щытыкIэ нэхъ гугъу дыдэхэм гъащIэм щригъэувэми, я Iуэхур къыдаIыгъыу къабгъэдэтахэр.
  • Шыфэкъуж Данэ.