ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Къалэм жан, мыубзэщхъу

2018-06-08

  • КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист Шал Мухьэмэд
  • Къасым и къуэр илъэс 70 ирокъу
  • Зыми емыщхь
  • КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист, ди лэжьэгъу гуапэ Шал Мухьэмэд Къа-сым и къуэр ящыщщ адыгэ журналистикэм и зыужьыныгъэм зэфIэкIышхуэ езыхьэлIахэм. Илъэс 50 хъуауэ журналист IэщIагъэм ирила-жьэ нэхъыжьыфIыр и Iуэху зехьэкIэкIэ, цIыху хэтыкIэкIэ щапхъэ зытраххэм яхуэдэщ. Газетым зэрыщыла-жьэрэ пщэрылъ планыр щимыгъэзэщIа, къалэн щащIар тэмэму щызэфIимыгъэкIа къэхъуакъым. ЦIыхум хэлъыфыну хьэл нэхъыфIхэм ящыщ куэд дыболъагъу Мухьэмэд. Апхуэдэхэщ пэжыгъэр, жэуаплыныгъэр, гуапагъэр, цIыхугъэ лъагэр, зэхэщIыкI куур.

  • Шал Мухьэмэд. 1970 гъэ

    Шал Мухьэмэд Бахъсэн районым хыхьэ Куба къуажэм 1948 гъэм мэкъуауэгъуэм и 3-м къыщалъхуащ. Дызэрыщыгъуазэщи, Хэку зауэшхуэм къыкIэлъыкIуа лъэхъэнэр ди къэралым и гъуэгуанэ гугъухэм ящыщащ. Зи сабиигъуэр абы хиубыда дэтхэнэми а зэма- ныр тыншу щытауэ жиIэфынукъым. Мухьэмэди аращ. Абы и адэ Къасым Хэку зауэшхуэм хэтащ, и псэ емыблэжу бийхэм япэщIэтащ. 1945 гъэм зауэр иухами, ар щалъхуа щIыпIэм занщIэу къэкIуэжыфакъым: ухуакIуэ батальо-ным хэхуэри, иджыри илъэситIкIэ Хэкум къулыкъу хуищIащ. Адэжь щIыналъэм къэкIуэжу мамыр гъащIэм хыхьэжа нэужь, Къасым унагъуэ дахэ иу- хуащ: абы щхьэгъусэ хуэхъуащ Шор-дакъ щыщ, Хьэтэжьыкъуэхэ япхъу Марьян. Тхьэм зэриухар арати, зэщхьэгъусэхэм зы бын закъуэу Мухьэмэд зыфIащар къаритауэ аращ, ауэ, я насыпти, я анэ шыпхъум ипхъу цIыкIу Мадинэ Шалхэ я унагъуэм щапIати, а тIур зы анэм къилъхуам хуэдэу къызэдэхъуащ. Мухьэмэди Мадини абыхэм япIащ лъэпкъ гъэсэныгъэм и мардэхэм тету, ныбжьэгъугъэр, цIыхугъэр, пэжыгъэр ягъэнэхъапэу. Къэзылъхуахэм я жыIэм тету, а тIур ноби зэрощIэ, зэрыIыгъщ икIи зэхуэгумащIэщ.

  • Гурыхуэу, набдзэгубдзаплъэу къэхъу щIалэ цIыкIур курыт школми фIы дыдэу щеджащ. Абы зэрыжиIэжымкIэ, егъэджакIуэхэм къыхузэIуах дунейр — тхылъым, щIэныгъэм я дунейр — хуабжьу фIэхьэлэмэтт. Лъэпкъ щэнхабзэм, щIэныгъэм и гъуэгум тезышари а и унэтIакIуэхэрауэ къелъытэ Шалым.
  • — Школ илъэсхэм хуозэ тхэным япэу сыдихьэхауэ щыщыта зэманыр, — игу къегъэкIыж Мухьэмэд. — Си япэ информа-цэр республикэ адыгэ газетым къыщытехуам щыгъуэ сэ 8-нэ классым сыщIэст. Ар теухуауэ щытащ ди Куба къуажэм дэт джэд фермэм и лэжьэкIэм. Абы къыдэкIуэу, районым къыщыдэкI «Коммунист» газетми «Советская молодёжь» республикэ газетми сытхэрт. 9-нэ классым сыщIэсу «Коммунист» газетым сыкъащтауэ щытащ штатым хэмыт я корреспонденту.
  • Курыт школыр ехъулIэныгъэкIэ къызэриухам щыхьэт техъуэ аттестатыр къыIэрыхьэжа нэужь, Шалыр щIэтIысхьащ КъБКъУ-м и тхыдэ-филологие факуль-тетым. Тхылъ еджэныр дапщэщи зыфIэфI, щIэныгъэм хуэнэхъуеиншэ щIалэщIэр абыи хъарзынэу щеджащ. Университетыр къиухри, Мухьэмэд ирилэжьэн щIидзащ фIыуэ илъэгъуа журналист IэщIагъэм. Ар япэщIыкIэ уващ «Коммунист» район газетым. ИужькIэ, ди республикэм и журналист цIэрыIуэу щыта АфIэунэ Рае и фIыгъэкIэ, Къэбэрдей-Балъкъэр радиом зэдзэкIакIуэу къащтащ икIи абы илъэситIкIэ щылэжьащ. ЗэдзэкIакIуэм и къалэнхэм хъарзынэу пэлъэщми, IэщIагъэлI ныбжьыщIэм и гур хуеIэрт тхэным. Арати, «Ленин гъуэгур» журналист лэжьакIуэ хуей зэрыхъуу, 1975 гъэм абы къэувауэ щытащ. ЗэфIэкI зиIэ щIалэ жаныр га- зет Iуэхум щIэхыу хэзэгъащ. Илъэси 10-м нэскIэ Шалыр и унафэщIащ газетым политикэмкIэ, жылагъуэмрэ лъэпкъ IуэхухэмкIэ и къудамэм. Нобэ ар газе-тым и политикэ обозревателщ, республикэпсо, къэралпсо, дунейпсо мыхьэнэ зиIэ Iуэхугъуэхэм тхыгъэ купщIафIэхэмкIэ япэу япэджэжри аращ.
  • — Абы лъандэрэ илъэс 50-м нэс дэ-кIащ, арщхьэкIэ сэ зы дакъикъи сыхущIегъуэжакъым а IэщIагъэр къызэрыхэсхамкIэ. Газетым иIэу къыщIэкIынкъым сэ сыщымылэжьа къудамэ, сыщыIащ республикэм и къалэ, къуажэ псоми, цIыху хьэлэмэт куэдым саIу-щIащ, мыхьэнэшхуэ зиIэ Iуэхугъуэхэми сыхэтащ. Мы IэнатIэм сэ сыщрихьэлIащ икIи сащыдэлэжьащ (ноби аращ) журналист гъуэзэджэ куэдым, щызгъуэтащ зэхэщIыкIрэ гулъытэрэ, — жеIэ Мухьэмэд. — Гуауэ сиIамэ, си лэжьэгъухэм, ныбжьэгъухэм къыздагуэшащ, гуфIэгъуэ слъэгъуамэ, къыздаIэтащ. ЖыпIэнурамэ, редакцэр си етIуанэ унэу, абы щылажьэхэр си Iыхьлы дыдэу фIэкIа сымылъытэу сопсэу. Лэжьыгъэ IэнатIэкIэ апхуэдэ насып хэти къеуэлIэну си гуапэщ.
  • ЛэжьакIуэ гумызагъэр и гуащIэдэкI хьэлэлым папщIэ мызэ-мытIэу ягъэпэжащ щытхъу тхылъхэмрэ ахъшэ саугъэтхэмкIэ. 2003 гъэм, КъБР-м и Президентым и УнафэкIэ, Шалым къыхуагъэфэщауэ щытащ «Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм щIыхь зиIэ и журналист» цIэ лъапIэр.
  • Адыгэ хабзэрэ нэмысрэ щызекIуэ унагъуэ дахи и щIыбагъ къыдэтщ мухьэмэд. Абырэ и щхьэгъусэ Хьэуарэ бынитI яIэщ: ФатIимэрэ Алимрэ. Зэщхьэгъусэхэм абыхэм ирагъэгъуэтащ щIэныгъэ, фIыуэ ялъагъу IэщIагъэ. ФатIимэ и адэм и лъэужь ирокIуэ: КъБКъУ-м и журфакыр къиухауэ мэлажьэ. Ар унагъуэ хъуащ.
  • Щапхъэ зытетх ди нэхъыжьыфIым дохъуэхъу узыншэу псэуну, и щхьэгъу- сэр къыкъуэту я бынхэм я насып илъагъуну, гукъыдэжрэ дэрэжэгъуэрэ къе-зыт и IэнатIэм иджыри куэдрэ пэрытыну. ПщIэ пхудощI, фIыуэ удолъагъу, ди Мухьэмэд!
  • ЖЫЛАСЭ Маритэ,
  • КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист.
  •  
  • И цIэм хуэфащэ
  • Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым дыщыщIэсым, Шал Мухьэмэд илъэситIкIэ си ужь итащ. Абы хуэдэ цIыху щIэщыгъуэ къыддеджахэм яхэтауэ къысхуэщIэжыркъым. Сыт хуэдэ упщIэ иумытами, абы жэуап хьэлэмэт къримытыжу зэи къанэртэкъым.
  • Къуажэм нэс къикIыурэ еджэн зэрыхуейм гугъуехьхэр пылъми, Шалым дерс нэхъ гугъу дыдэхэми пэлъэщырт, зы жэщым щIиджыкIа тхылъымкIэ етIуанэ махуэм «тху» защIэ къыхуэхьырт.
  • Иджы илъэс 20-м щIигъуауэ «Адыгэ псалъэ» газетым Шалымрэ сэрэ дыщызэдолажьэри, абы дыкъыщигъэщIэхъуа, и лэжьыгъэр щызэфIимыгъэкIа зэи къэхъуакъым. Нэхъыщхьэращи, лэжьыгъэ нэхъ гугъури абы псынщIэу зэфIегъэкI, итхам хэбдзын зы псалъэ лей умыгъуэту.
  • Политикэ Iуэхухэм Мухьэмэд куууэ хещIыкI. Мы зэ-маным Шалыр «Адыгэ псалъэм» и обозревателу мэлажьэри, гупсысэ гъэщIэгъуэнхэр абы къытры- регъадзэ, ахэр щIэджыкIакIуэхэм я гум дохьэ. И цIэм, къызыхэкIа лъэпкъым, къызыдэкIа Куба къуажэм Мухьэмэд яхуэфащэщ. ЦIыхугъэ ин зыхэлъ ди лэжьэ- гъум сыт хуэдэ лъэIури езым и щхьэм ирелъыт, хузэфIэкIыр къыпхуищIэнущ, къыбдэIэпыкъунущ.
  • ХЬЭФIЫЦIЭ Мухьэмэд,
  • «Адыгэ псалъэ» газетым и редактор нэхъыщхьэ.
  •  

    КIуэкIуэ Валерий щIыхь тхылъ кърет. 2003 гъэ

  • Фэеплъ сурэт: Тхьэмокъуэ Барэсбий, Шал Мухьэмэд, Тхьэзэплъ Хьэсэн. 1999 гъэ

  • Адыгэ журналистхэр Щхьэлыкъуэ щохьэщIэ. 1978 гъэ

  • Псалъэ шэрыуэ, гупсысэ гъэхуа
  • Шал Мухьэмэд гъащIэм и зы пычыгъуэ купщIафэ къэзыкIуа, гумрэ псэмрэ къабгъэдэкI псалъэ гуапэхэр зыхуэфащэ, пщIэ зыхуащI лэжьэгъущ, ныбжьэгъущ, республикэм и журналист пажэхэм ящыщ зыщ.
  • «Ленин гъуэгу» газетым и гупым сыкъыщыхыхьам япэу нэIуасэ къысхуэхъуахэм ящыщщ Шал Мухьэмэд. Илъэс куэд хъуауэ дызэдолажьэри, блэкIа зэманым къриубыдэу абы сигу иримыхьын гуэр дэслъэгъуакъым. Абы нэхъыжьхэм пщIэ зэрахуищIым, дэтхэнэми псынщIэу, тыншу гъунэгъу зэрыхуэхъум, къызэрыдихьэхым гу лъумытэнкIэ Iэмал иIэ-тэкъым. Мухьэмэд псэлъэгъу гъэщIэгъуэнщ.
  • Ар газетым и лэжьакIуэ нэхъыщIэхэм я чэнджэ-щэгъу, Iуэхур псынщIэу зэфIэудынымкIэ щап-хъэу къокIуэкI. Абы и тхыгъэхэм къагъэлъагъуэ жанр псоми фIыуэ зэрыхищIыкIыр.Шалымрэ сэрэ «Адыгэ псалъэм» и къудамэхэм дыщызэдэ-лэжьащ. Сыт щыгъуи сфIэгъэщIэгъуэнт абы и гурыхуагъэр, нобэми апхуэдэщ. Къалэми тхылъымпIи къимыгъэсэбэпу и гум иреубыдэф и псэлъэгъум къыжриIауэ хъуар. ЦIыху цIэрыIуэхэм, къэрал унафэщIу щытахэм я псалъэ Iущ гуэр тхыгъэм къыщигъэсэбэпынумэ, куэдрэ гупсы-сэн, къилъыхъуэн хуейкъым, щIиджыкIахэр, зэхихар гукIэ ещIэжри. Шэрыуэщ публицистым и псалъэр, гъэхуащ и гупсысэр. ИпэжыпIэкIэ ар ящыщщ «къызыхуигъэщIар а IэщIагъэрщ» зыхужаIэхэм.
  • Къэралми, республикэми, дунейми къыщыхъур, дауи, къэгъэлъэгъуэн хуейщ, аращ газетым и къалэн нэхъыщхьэу къекIуэкIри. Мухьэмэд сыт хуэдэ къалэн пщэрылъ щамыщIами, дагъуэншэу ирихьэкIащ, ар лъэп-къым, лъахэм зи къалэмыр гуащIафIэу хуэзыгъэлажьэщ, журналист IэщIагъэми къыдэкIуэу, ар зэдзэкIакIуэ IэкIуэлъакIуэщ. Публицистикэращи, абы гу зылъитэр куэдщ, купщIафIэщ газет напэкIуэцIхэм къыщиIэт Iуэхугъуэхэри.
  • Зэманыр улъэщIэмыхьэу макIуэ, куэдми зехъуэж. УзэплъэкIыжмэ, уигу къэбгъэкIыжын гъэщIэгъуэнхэри мащIэкъым. БлэкIа лIэщIыгъуэм Iуэху бгъэдыхьэкIэми Мухьэмэд езым и пщалъэ иIэжт.
  • Лъэпкъыбзэр джыным, лъэпкъ газетхэр къыдэкIыным щемыгугъуж мы зэманым, «Адыгэ псалъэм» щIэупщIэу иIар, мин 20-м щIигъуу къыдэкIыу зэрыщытар, ща- Iэрыхьэнур къахуэмыгъэсу цIыхухэр къыщыпэплъа зэманым ухуоплъэкIыж, икIи фIыщIэ яхубощI ар зыхузэфIэкIахэм. Абыхэм язщ Мухьэмэди.
  • ПщIэшхуэ зыхуэсщI, цIыхугъэ лъагэ, пэжыгъэ, зэхэщIыкI куу зыбгъэдэлъ си лэжьэгъум, ныбжьэгъум, псэ хьэлэлым, цIыху щыпкъэм сохъуэхъу и зэфIэкIыр мыкIуэщIу, сыт щыгъуи хуэдэу абы и щапхъэр нэхъыщIэхэм я гъуазэу, и къалэмыр мыубзэщхъуу адэкIи лъэпкъым куэдрэ хуэлэжьэну. Нэхъыщхьэращи, узыншагъэ иIэу, пщIэрэ нэмысрэ щызекIуэ и унагъуэм щхьэщыту псэуну, журналистикэм пэмыIэщIэ и хъыджэбз ФатIимэрэ ерыщу и гугъапIэхэм телажьэ и щIалэ Алимрэ я насыпым щыгуфIыкIыу псэуну сохъуэхъу.
  • УЭРДОКЪУЭ Женя,
  • КъШР-м щIыхь зиIэ и журналист.
  •  
  • Газетым и пщIэр зыIэт
  • Си тхыгъэр зытеухуа ди лэжьэгъу Шал Мухьэмэд и зэран зэкIа цIыху щыIэу си фIэщ хъуркъым. Апхуэ-дэу зыгуэрым хужыпIэн щхьэкIэ, зи гугъу пщIыр фIы дыдэу пцIыхуу щытын хуейкъэ? АтIэ сигурэ си щхьэрэ зэтелъу жысIэфынущ Мухьэмэд фIы дыдэу сцIыхуу.
  • Илъэс куэдкIэ ущызэдэлажьэкIэ, гупым хэт псори къыумыцIыхункIэ, я хьэл-щэныр, я дуней тетыкIэр зыхуэдэр къыумыщIэнкIэ Iэмал иIэкъым. Абы и закъуэкъым — псом нэхърэ нэхъыщхьэращи, Мухьэмэдрэ сэрэ зы жылагъуэ — Куба — дыкъыщалъхуащ, дыкъыщыхъуащ. Си дэлъху нэхъыжьым и классэгъут, и ныбжьэгъути, школым сыщыкIуэ лъандэрэ си нэIуасэщ, ди унагъуэм нихьэу, зэIыхьлым хуэдэу дызэхущыту дыкъогъуэгурыкIуэ.
  • Си сабиигъуэм сыхэзышэж гукъэкIыжхэм къыхэзгъэщыну сыхуейщ Мухьэмэд шахмат джэгукIэ сигъэщIауэ, абы сыдригъэхьэхауэ зэрыщытар. Зэлэжьэгъу дыхъуа иужькIи, зэпеуэхэм сишэурэ япэ увыпIэхэри къэтхьу щытащ. А зэманым «Ленин гъуэгу» газетым корреспонденту щылажьэ Мухьэмэдщ университет нэужьым си IэщIагъэми сыхэзышар. ЖыпIэнурамэ, Мухьэмэд дэлъху нэхъыжьым хуэдэу къызбгъурыуващ.
  • Зи IэщIагъэм хуэIэижь Мухьэмэд и IэдакъэщIэкI тхылъ гуэрхэр къыдимыгъэкIами, ар тхакIуэхэм, усакIуэхэм япебдзых хъунукъым, и къалэмым къыщIэкIар зыхуэдизыр, зытетхыхьа цIыху, Iуэху бжыгъэр къэплъытэ-мэ. Журналист Iэзэ Шал Мухьэмэд, жыпIэнурамэ, ди газетым и пщIэр иIэт зэпытщи, дяпэкIи и лэжьыгъэм фIы къыхудэкIуэну Тхьэм жиIэ.
  • Уи унагъуэми, уи лъэпкъми, фIыуэ укъэзылъагъу псоми уахуэузыншэну сынохъуэхъу Мухьэмэд, Тхьэм уи мурадхэр къыпхузэпищэ.
  • ДЫЩЭКI Соня.
  • Журналист нэхъыжьхэм я гъусэу. 1995 гъэ

  • Нобэ къыдэлажьэ Хьэжыкъарэ Аликрэ Къумахуэ Аслъэнрэ хъыбар яхуеIуатэ. 2014 гъэ

  • «Адыгэ псалъэр» зыгъэхьэзыр гупыр. 2004 гъэ

  • Си фIэщ мэхъу
  • Илъэс куэдкIэ узыдэлэжьа, уи гуфIэгъуи Iэджэрэ къыбдэзыIэта, гугъуехьи къыбдэзыгуэша цIыхум щытхъупс къебгъэжэхыныр къысхуегъэзэгъыркъым. Езы Мухьэмэд апхуэдэ щытхъум зэрыхуэмыныкъуэми сыщыгъуазэщ. Алыхьым къритауэ абы иIэщ дэтхэнэри зыщIэхъуэпс фIыгъуэ псори — акъыл жанрэ IэщIагъэ нэсрэ, унагъуэ дахэ, бын дыгъэхэр, ныбжьэгъу пэжхэр. Насып псори зэуэ зы махуэм къемыуэлIами, зауэ нэужь щIэблэм ятещIа хьэлъэм щыщ езыми къылъысами, щымыIэ фIыгъуэхэр къилъыхъуэну Шалыр зэи хэлъэдакъым, атIэ гъунэ зрилъа Iуэхум къызэрыжэпхъыу пи- щэу, а лэжьыгъэр щIигъэхуабжьэу икIи иригъэфIакIуэу нобэм къэс къокIуэкI.
  • Илъэс щэ ныкъуэм нэблагъэ япэкIэ Мухьэмэд гъунэ зрилъауэ щыта а Iуэхум зэреджэр газет лэжьыгъэщ. А лэжьыгъэм упэрытын хуейщ къызэрыгуэкI мэкъумэшы-щIэм и ерыщагърэ егугъуныгъэрэ пхэлъу, махуэмрэ жэщымрэ зэпыувапIэ зэраIэр къыумылъытэу. Ауэ Iэмэпсы- мэу щыIэм ящыщу уиIэр къызэрыгуэкI адыгэ псалъэрщ. Аращ уи вабдзэри, уи къитхъри, уи выуэчри. А Iэмэпсымэр тэмэму къыпхуэгъэсэбэпрэ — уи хьэсэр зехьа хъунщ, уи гуащIэм хуэфэщэн пщIэ уэри бгъуэтынщ.
  • Сэ сфIэгъэщIэгъуэну куэдрэ сыкIэлъоплъ Мухьэмэд и лэжьэкIэм. Дунейм, къэралым, ди щIыналъэм къыщы- хъуа Iуэхухэм япэджэжын щыхуейм деж публицистым и гупсысэр гъэхуащ, и псалъэр шэрыуэщ. Зилъэфыхьи хьэлъэхулъи къыхимыгъэкIыу ар компьютерым ирила- жьэм бгъэдотIысхьэри, гурыгъуазэкIэ къыхуоджэ теIэзэщIыхьыж щымыIэу газетым традзэ хъуну зи чэзу статьям.
  • Апхуэдэ зэфIэкIыр щIэзыIыгъэр Мухьэмэд и адэ-анэм — къуажэдэс лэжьакIуэ емызэшхэм — къыIуралъхьа анэдэлъхубзэ къулейрщ, а фIыгъуэшхуэр нэхъри щIэзыгъэбыдэн щIэныгъэ щIалэм университетым къызэрыщIихарщ. Бзэ шэрыуэмрэ щIэныгъэ нэсымрэ я къару зэхэлъырщ Ша- лым и къалэмыпэр зыгъэжаныр.
  • Псалъэми гупсысэми я шхуэмылакIэр шэщIауэ зыIыгъ, зи зэфIэкIым зэпымыууэ хэзыгъахъуэу къэгъуэгурыкIуэ ди ныбжьэгъум иджыри и къару илъыгъуэщ. ЗылI хуэфэ- щэн лэжьыгъэ къигъэтэрэзауэ Мухьэмэд и юбилейм ирихьэлIащи, тыншыгъуэрэ гуфIэгъуэрэ щымыщIэу дяпэкIэ екIуэкIыну сохъуэхъу. Шал Мухьэмэд и тхыгъэ гъэщIэгъуэнхэм «Адыгэ псалъэ» газетыр иджыри илъэс куэдкIэ зэрагъэдэхэнур си фIэщ мэхъу.
  •  ТЭНАЩ Анатолэ,
  • публицист.
  •  
  • Зэчий хэгъэунэхукIа
  • Зи ныбжьыр мы махуэхэм илъэс 70 ирикъуа, журналист Iэзэ, публицист цIэрыIуэ Шал Мухьэмэд нэхъапэхэми радиом зымащIэ гуэркIэ дыщызэдэлэжьащи, фIыуэ соцIыху. Абы щыгъуи ар зыхэсщIат, иджыри къызолъытэ урихьэлIэнкIи уепсэлъылIэнкIи Мухьэмэд цIыху нэхъ гуапэхэм, губзыгъагъэ нэхъ къызыпыпхыфынухэм ящыщу.
  • «Адыгэ псалъэ» газетым и редакцэм мы зэманым (абы лъандэрэ илъэсий дэкIагъэнщ) дыщызэхуэзэжа-щи, схужыIэнущ Шалыр псалъэм къару зэрыщIэлъыр нэгъэсауэ зыхэзыщIэ, къызыгурыIуэ, удекIуэкIынкIи ныбжьэгъугъэ дызепхьэнкIи цIыху зэгъыу зэрыщытри.
  • Дызэрыщыгъуазэщи, журналистыр, «махуэ къэс» жыхуаIэм хуэдэу, гъащIэм и уэрыпIэм хэтщ, куэд и нэгум щIокI, нэхъыбэжи зэпилъытыжын хуей мэхъу. А псори гъэхуауэ, зэпэшэчарэ гурыIуэгъуэу бэм я пащхьэ илъхьэжынри аращ зи пщэ къыдэхуэр. А къалэн мытын- шым дагъуэншэу пэлъэщхэм ящыщу къызолъытэ зи гугъу тщIы Шал Мухьэмэд.
  • Сэ куэд щIауэ сыкIэлъоплъ Шалыр адрей ди лэжьэгъу нэхъыжьхэми нэхъыщIэхэми зэрахущытым, езыри абыхэм къызэралъытэм согупсыс. Солъагъу пщIэ къызэрыхуащIри, гу лъызотэ упщIэ зэмылIэужьыгъуэхэмкIэ зыкъызэрыхуагъазэми, езыри, зэрыхузэфIэкIкIэ, абыхэм пэгъуэкI зэраритыжыным зэрыху- щIэкъуми.
  • IэнатIэ Iут цIыхум и ныбжьыр илъэс 70 е нэхъыбэ хъуамэ, ар иджыри къэс и лэжьыгъэм зэрыпэлъэщы-фыр куэдым ягъэщIагъуэ. Зэ еплъыгъуэкIэ, ар гурыIуэгъуэу къыщIэкIынщ. Ауэ, итIани, дызэрыщыгъуа- зэщи, и къалэнхэм, пщэрылъ къыщащIхэм щхьэх жыхуаIэр имыщIэу, щыпкъагъэ зэрихьэу бгъэдыхьэ цIыхум и узыншагъэри, и зэфIэкIри Тхьэшхуэм къыщихъумэ, уеблэмэ, щигъэбагъуи щыIэщ. Апхуэдэ насып- кIэ зэтахэм ящыщу къызолъытэ зи къалэмыр шэрыуэу ноби къыддэлажьэ ди ныбжьэгъур.
  • Зэчий хэгъэунэхукIа зиIэм и Iэужь телъыджэхэр нэгъуэщIхэм зэгъэкIуауэ ябгъэдэзылъхьэну хущIэкъум и дуней бгъэдыхьэкIэри, жылагъуэ хэтыкIэри инэхъыбапIэм ейм емыщхьынкIи хъунщ. Апхуэдэщ Шал Мухьэмэди.
  • ИтIанэ. Сэ гу зэрылъыстамкIэ, Шалыр ящыщкъым Iейм куэдрэ тепсэлъыхьын зыфIэфIхэм, тхьэусыхэрилэхэм. ГушыIэн и щIасэщи, ущIэдыхьэшхыни и бащэщ. Гупсысэ хьэлъэхэм тыншу закъригъэубыдыркъым. А хьэл щIагъуэр зыбгъэдэлъ езыр щыпыгуфIыкI- кIэ, зыхыбощIэ гу къабзэ-псэ хьэлэлу зэрыщытри, къыбгуроIуэ мы дунеижьым къызэрыгуэкIыу тетыным нэхъ фIыгъуэ щымыIэу абы къызэрилъытэри.
  • Узыншэу, зыхуигъэфэщэжа и Iуэхухэр дагъуэншэу ирихьэкIыу, и илъэс блыщIым ар IущIащи, гу къабзэу, псэ пцIанэу дунейм тет ди лэжьэгъум дохъуэхъу, гукъеуэ ин имыIэу, къэзыгъэщхьэлъэн лъэпэщхьэпохэми иримыхьэлIэу адэкIи псэуну, и бынхэмрэ и Iыхьлыхэмрэ я гуфIэгъуэ куэд илъагъуну, зыхуэпабгъэм я нэхъыфIыр къехъулIэну.
  • КЪУМАХУЭ Аслъэн.