ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

ЛIым и гуащIэр и пщIэщ

2018-05-05

Иджыблагъэ Урысейм щIэныгъэ­хэмкIэ и Академием и Къэбэрдей-­Балъкъэр щIэныгъэ центрым  гуманитар къэхутэныгъэхэмкIэ и институтым щекIуэкIащ тхакIуэ, артист, щIэныгъэлI цIэрыIуэ КъардэнгъущI Зырамыку ­илъэси 100 зэрырикъуам и щIыхькIэ къызэрагъэпэща дунейпсо щIэныгъэ конференцыр. Къэбэрдей-Балъкъэрым нэмыщI, ди гъунэгъу республикэхэми ­къикIа щIэныгъэрылажьэхэр щызэхуэса зэIущIэр къыщызэIуихым, институтым и унафэщI Дзэмыхь Къасболэт жиIащ ­КъардэнгъущIыр псэемыблэжу адыгэм зэрыхуэлэжьар икIи лъэпкъыр зэрыгу­шхуэ лIы щэджащэу зэрыщытыр.

Дэтхэнэ зызыужь жылагъуэми лъабжьэ хуэхъур лъэпкъ хабзэхэр арауэ зэрыщытыр къыхагъэщащ зэIущIэм къыщыпсэлъахэм. Абы къыхэкIыуи къэралым и къалэн нэхъыщхьэхэм ящыщу къалъытащ глобализацэкIэ дызэджэ Iуэхугъуэр щытепщэ ­зэманым лъэпкъ хабзэхэр хъумэным нэхъ тегъэчыныхьауэ яужь итыныр. Мы Iуэхугъуэм теухуауэ КъардэнгъущIым и творчествэм мыхьэнэшхуэ зэриIэр къалъытащ  зэIущIэм къыщыпсэлъахэм. КъБР-м щэнхабзэмкIэ и министр Къумахуэ Мухьэдин игу къигъэкIыжащ Зырамыку щапхъэ яхуэхъуу, зэлэжьэгъуу щыщыта зэманыр, а лIы щэджащэм и щIэиныр хъумэн папщIэ лэжьыпхъэхэм тепсэлъыхьащ. Апхуэдэу министрым къыхигъэщащ Къардэн­гъущI Зырамыку къызэралъхурэ илъэси 100 зэрырикъуар дызэрыт илъэсыр иухыху ди республикэм зэрыщагъэлъэпIэнур.

Хэку зауэшхуэм хэта, ди лъэпкъ Iуэры­Iуатэр еш имыщIэу зэхуэзыхьэсыжа КъэрдэнгъущI Зырамыку теухуа псалъэ гуа­пэ куэд жаIащ КъБР-м и ТхакIуэхэм я зэгухьэныгъэм и Iэтащхьэ ­Беппаев Му­тIэлиб, Аб­хъазым  щIэныгъэхэмкIэ и ака­демием и президент Джапуа Зураб, щIэныгъэлIхэу БакIуу Хъанджэрий, Бгъэжьнокъуэ Барэсбий, Гъут Iэдэм сымэ.

«ЛIым сыт и пщIэ», — щыжаIэм, — «ЛIым хузэфIэкI и пщIэщ», — къажриIат Къэзано­къуэ Жэбагъы. Жэбагъы жиIам теп­щIыхьмэ, КъардэнгъущIым лIищ я пщIэ къы­лъос: ди литературэм зылI и увыпIэ щеубыд, илэжьам мыхьэнэуэ иIэр къэплъытэмэ; уэрэд гъэIунымкIэ цIэрыIуэ куэдым яхузэфIэмыгъэкIа зэфIигъэкIащ, щIэныгъэ IэнатIэу зыпэрытами лIы зэ­хъуэпсэн щилэжьащ. Мис а лъэныкъуэ псомкIи ягу къагъэкIыжащ Зырамыку конференцым хэтахэм.

— КъардэнгъущI Зырамыку зыхуэдэу щытар зы псалъэкIэ къыпхуэIуэтэнукъым. Адыгэхэм архитектурэ бэлыхь илъэс ­щитI-щищкIэ узэIэбэкIыжмэ къызэранэкIауэ щыткъым. ЛIэщIыгъуэрыбжэу IукIэ зэрахьэм фIэкIа диIэкъым. Абы щыщу и нэхъ дахапIэу, уримыукIытэжу утыку узэрихьэну диIэхэм ящыщщ адыгэ уэрэдыжьхэр. Адыгэбзэ къызыгурыIуэхэми къызыгурымыIуэхэми я дежкIэ а уэрэдыжьхэр искусствэм и купщIэу, ар пхущIэмы­хъумэн Iуэхугъуэу диIэщ. Зырамыку и фIыгъэкIэ ахэр лъэпкъми дунейпсо цIыхубэми яхуэхъума хъуащ. Зырамыку хуэдэ закъуэтIакъуэхэм я лIыгъэщ ар, я Iэзагъэщ, я псэемыблэж лэжьыгъэщ. А зым фIэкIа Зырамыку зыри имылэжьами, абы и цIэр тхыдэм фIыкIэ къыхэнэн хуейт. А уэрэдыжьхэр абы зэригъэзащIэу щытам и гугъу пщIымэ, Хэкум и макъымрэ Зырамыку и макъымрэ зыуэ къащыхъуу дэнэкIэ щыIэ адыгэри йодаIуэ, — жиIащ Гъут Iэдэм.

Псори зыхэта зэIущIэм и ужькIэ, конференцым щыпищащ секцэ щхьэхуэхэм. Абыхэм щытепсэлъыхьащ Къардэнгъу­щIым адыгэ лексикографием хуищIа хэлъхьэныгъэхэм, Зырамыку итхыжа адыгэ таурыхъхэм, IуэрыIуатэмрэ литературэмрэ я зэпыщIэныгъэм, драматургиемрэ теат­рымрэ, нэгъуэщI куэдми.

 

Щоджэн  Iэминат.