ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Ислъамым и нур

2017-06-28

  • Уаз
  • Ди газетым и щIэджыкIакIуэхэр фызэрыщIэупщIам ипкъ иткIэ, фигу къэдгъэкIыжынщ щIыхуэм теухуауэ Алыхьым къытхуигъэува мардэхэр. КъурIэн лъапIэм къыщыкIуащ щIыхуэ зэрытыпхъэри, ар зэрытыжыпхъэри.
  • Ислъам диныр лъэныкъуитIкIи (фIырэ IейкIэ) бгъэдохьэ щIыхуэм. Нэхъ гурыIуэгъуэу жыпIэмэ, жэнэтри жыхьэнмэри къозыгъэлэжь Iуэхугъуэщ щIыхуэр. ЩIыхуэм псапэу къыпэкIуэмрэ абы гуэныхьу къыпыкIымрэ зэпкърыхауэ я гугъу тщIынщ.
  •  
  • Псапэ  влэжь
  •  
  • ЩIыхуэ къэщтэныр Алыхьым игъэхьэрэмакъым, ауэ IэмалыншагъэкIэ икIи Iуэху щхьэпэкIэ фIэкIа къуигъэщтэнукъым. Гузавэу зи щхьэр къозыхьэлIа цIыхум щIыхуэ епту и Iуэху дэбгъэкIмэ, абы къыпэкIуэну фIыгъуэшхуэр Тхьэм къуитыжынущ. Абы теухуауэ хьэдисым къыщыкIуауэ Абу Хьурейрэ (Тхьэр арэзы зыхуэхъуным) къиIуэтэжащ: «Мухьэмэд бегъымбарым (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам) жиIащ: «ЦIыхум и гузэвэгъуэ дэзыгъэкIым Къемэт махуэм гузэвэгъуэ илъагъунукъым. ЦIыхум и гуауэр дэзыгъэпсынщIэр Къемэт махуэм гуауэм щихъумэнущ».
  • Ахърэтым, ар дуней щыпкъэращи, щыщыгуфIыкIыжынущ дунеягъэкIэ щIыхуэ зытыр. Ауэ абы щыгъуэми зыщыдгъэгъупщэ хъунукъым, щIыхуэр къэзыщтэм ар и чэзум зэритыжыпхъэр, щIыхуэр зымытыжым, жыхьэнмэ мафIэр и хэщIапIэу щытынущ. ЩIыхуэ къэпщтар икIэщIыпIэкIэ тыжыпхъэщ (япэу Iэмал зэрыбгъуэтыххэу). Абы и щыхьэтщ мы хьэдисхэр: «Зи псэ хэкIа цIыхур жэнэтым щыкIуэнур мы Iуэхугъуищыр бгъэдэмылъмэщ: пагэу щымытамэ, мыдыгъуамэ, щIыхуэ темылъмэ». НэгъуэщI хьэдисым къыщыкIуащ, Мухьэмэд-ибн-Абдуль ибн Джэхьш къиIуэтэжауэ: «Зэгуэрым Мухьэмэд бегъымбарыр (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуар) щысу хьэдэ къахьат щIалъхьэну. ЛIыкIуэм и щхьэр уафэхэмкIэ иIэтащ, итIанэ еплъыхыжащ. ИужькIэ и Iэр и натIэм трилъхьэри, жиIащ: «Субхьанэлахь! Субхьанэлахь! Субхьанэлахь! Сыту хабзэ гузэвэгъуэ, ЯIэлыхь, мыр!». АпхуэдизкIэ дыгузэвати, зыми зыри жытIэжыфыртэкъым. ЕтIуанэ махуэм бегъымбар лъапIэм (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам) деупщIащ: «Сытыт, ЛIыкIуэ лъапIэ, «хабзэ гузэвэгъуэ» жыхуэпIар?», жытIэри. Дэ жэуапу зэхэтхащ: «Ар щIыхуэм теухуа хабзэращ. Тхьэ соIуэ си псэр зи IэмыщIэ илъымкIэ, Алыхьым и закъуэныгъэм щIэбэну цIыхур яукIми, ар къэхъужрэ, аргуэру Тхьэм папщIэ и псэр итми, ещанэуи къэтэджыжрэ ДыкъэзыгъэщIам папщIэ и псэр итми, жэнэтыр имылъагъункIэ, щIыхуэ телъу».
  • Али ибн-Ату ТIалиб апхуэдизкIэ жьакIуэу, лIы пхъашэу Алыхьым къигъэщIати, муслъымэнхэм къапэщIэува джаурхэм я дзэ псо а зы лIым псалъэ защIэкIэ игъэшынэри, щIигъэпхъуэжауэ щытащ. Абы еупщIахэт: «Уа, Алий, уэ игъащIэм цIыхухэм ящыщ гуэрым ущышынат?» Жэуапу зэхахащ: «НтIэ, сэ сыщышынат зи щIыхуэ стелъ цIыхур къызэрызэплъа и нитIым».
  • НэгъуэщI хьэдисым къыщокIуэ: «ЩIыхуэ зытелъу дунейм ехыжа цIыхур Тхьэм и пащхьэм иувэжынущ, дыгъуэгъуакIуэм хуэдэу».
  • ЩIыхуэ зэритыжыным хущIэкъуу, абы телажьэу, ауэ хунэмысу дунейм ехыжам и Iуэхур щхьэхуэщ. Алыхьым и псалъэу КъурIэным къыщыкIуащ: «Фэ фи гум илъым Алыхьыр щыгъуазэщ».
  • Тхьэр зыми къытхуэгъэпцIэнукъым, Абы ещIэ дэтхэнэ зыми ди гум илъыр. Ди гум илъым теухуауэщ ахърэтым жэуап зэрыщытхьынури. Апхуэдэхэм ятеухуауи хьэдисым къыщыкIуащ: «Мухьэмэд бегъымбарым (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам) жиIащ: «Си Iумэтым щыщу щIыхуэр зэритыжынум телажьэурэ ажалыр зылъыIэсахэм Къемэт махуэм деж сэ сакъыщхьэщыжынущ».
  • ЩIыхуэ зыту цIыхум и гузэвэгъуэр дэзыгъэкIхэм псапэу къалэжьым теухуауэ КъурIэн лъапIэм Iэятхэр къыщыкIуащ, хьэдисхэми ущрохьэлIэ. Аращи, апхуэдэ псапэ зэрыдлэжьыным дыхущIэвгъэкъу.
  •  
  • Гуэныхь  ин
  •  
  • Телъхьэ къыпэкIуэу (проценткIэ) щIыхуэ тыныр нэхъ гуэныхьышхуэхэм ящыщ зыщ. Абы теухуауэ Абу Хьурейрэ къиIуэтэжащ: «Мухьэмэд бегъымбарым (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам) жиIащ: «Нэхъ гуэныхь ин дыдэу 7-м защыфхъумэ». Абы еупщIащ: «Уа, ЛIыкIуэ лъапIэ, сыт хуэдэхэра ахэр?». Жэуапу зэхахащ: «Тхьэ нэпцIхэм яхуэпщылIыным, хьэпэщыпхэ щIыным, цIыху укIыным, проценткIэ ахъшэ щIыхуэ тыным, сабий зеиншэм и мылъкур фIэшхыным, цIыхубзхэм якIэрымылъ якIэрылъхьэным, ебгъэрыкIуэныгъэ махуэм къикIуэтыным».
  • КъурIэн лъапIэм къыщыкIуащ: «ПроценткIэ ахъшэ зытхэр Къемэт махуэм шейтIаным хуэдэу къэтэджыжынущ. Сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, абыхэм жаIащ процентыр сатум хуэдэу арауэ. Ауэ Алыхьым сатур хьэлэл ищIащ, проценткIэ ахъшэ тыныр игъэхьэрэмащ. Ахэр щIегъуэжрэ тобэ къахьыжмэ, я гуэныхьыр къахуэгъунщ, ауэ къытрагъэзэжрэ а Iуэхугъуэ хьэрэмыр ялэжьмэ — жыхьэнмэ Iыхьлы хъунщ. Апхуэдэхэр жыхьэнмэ мафIэ губжьам зэи къыхэкIынукъым. Процентыр Тхьэм егъэкъуаншэ, сэдэкъэр егъэбагъуэ. Алыхьым и нейр щыхуащ проценткIэ ахъшэ щIыхуэ зытхэм».
  • Мухьэмэд бегъымбарым (Тхьэм и нэфIыр зыщыхуам) жиIащ: «Алыхьым и нейр щыхуащ проценткIэ ахъшэ щIыхуэ зытхэми, къэзыщтэхэми, абыхэм зэращIылIэ зэгурыIуэныгъэм щыхьэт техъуэхэми».
  • А Iуэхугъуэр апхуэдизкIэ гузэвэгъуэщи, Алыхьым и псалъэу КъурIэным къыщыкIуащ: «Ар щывмыгъэтмэ (проценткIэ ахъшэ щIыхуэ тынырщ зи гугъу ищIыр), Тхьэмрэ ЛIыкIуэмрэ зауэ къыващIылIэнущ. ЩIегъуэжрэ тобэ къэзыхьыжхэм я мылъкур къахуэнэжынщ. Фэ лей зевмыхьэмэ, лей къыфтехьэнкъым».
  • Аращи, щIыхуэм жэнэтри жыхьэнмэри къуигъэлэжьынущ. Жэнэтыр къалэжьынщ хуэгузавэм щIыхуэ езыту и Iуэху дэзыгъэкIхэм. Жыхьэнмэр къалэжьынщ ахъшэ щIыхуэр зыхуэтыжыну зымытыжхэмрэ процент къыпэкIуэным щыгугъыу ахъшэ щIыхуэ зытхэмрэ. Абыхэмдахуэвгъэсакъ!
  •  
  • Муслъымэнхэр дапщэ  хъурэ?
  •  — МАЗЭР зэрызэгуэкIар Мухьэмэд бегъымбар лъапIэм и зэманым къэхъуа телъыджэхэм ящыщ зыщ. Джаурхэм ЛIыкIуэм къыжраIат: «Уэ Алыхьым урилIыкIуэр пэжмэ, мо мазэр тIууэ зэгуэгъэкI». А псалъэхэр зэхэзыха бегъымбарым и Iэхэр иIэту Тхьэм щелъэIум, мазэр тIууэ зэгуэкIат (Алыхь IэмыркIэ). Ар зылъэгъуа джаурхэм ягъэщIэгъуащ: «Мухьэмэд телъыджэ ищIащ».
  • — Ислъам диныр зезыхьэхэр нэхъыбэу здэщыIэр ар къыщежьауэ къалъытэ КъуэкIыпIэ Гъунэгъуракъым, атIэ Индонезие къэралыгъуэрщ. Абы щопсэу муслъымэн мелуани 184-рэ.
  • — Индием щыпсэу муслъымэнхэр бжыгъэкIэ нэхъыбэщ Сирием, Иракым, Иорданием, Палестинэм, Аравие хытIыгу ныкъуэм хыхьэ къэралхэм псори зэхэту исхэм нэхърэ.
  • — Мухьэмэд бегъымбарым и Iумэтхэр адрей лIыкIуэ псоми я Iумэтхэр зэхэту зэрыхъуу щытам нэхърэ нэхъыбэт.
  • — Нэхъ джаур дыдэхэм ящыщу щыта Абу Джахьил щэхуу едаIуэу щытащ зыгуэр КъурIэным макъкIэ къыщеджэкIэ, езым и псэр игъэтыншын папщIэ.
  • — Дунейм муслъымэну мелард 1,6-м щIигъу тетщ, Урысей Федерацэм ахэр мелуан 30-м щынос.
  • — Мухьэмэд цIэр дуней псом щынэхъ цIэрыIуэ дыдэщ.
  • — Европэм хыхьэ къэралхэм ящыщу Албаниерщ муслъымэн нэхъыбэ дыдэ щыпсэур. Абы исхэм я процент 90-м щIигъум зэрахьэ ислъам диныр.
  • — Оксфордрэ Кембриджрэ я университетхэм япэ дыдэу къыщIэкIа студентхэр зэреджа математикэ, химие, медицинэ, астрономие тхылъхэр зытхахэр муслъымэнхэщ.
  • — Инджылыз философ Батский Аделард дуней псом щыцIэрыIуэ щIэныгъэлI зыщIар муслъымэнхэм я тхыгъэхэр латиныбзэкIэ зэрызэридзэкIыжарщ.
  • — Сауд Хьэрыпым щыщ Мадинэ къалэм Бегъымбарым и цIэр зэрихьэу дэт мэжджытым хэлъ бжэм и хьэлъагъыр тонни 5 мэхъу.
  •  
  • Хьэдис лъапIэхэр
  •  — ХЬЭРЭМЫМ зыщыпхъумэныр нэхъ тыншщ, жыхьэнмэ мафIэм зыщыпхъумэн нэхърэ.
  • — Алыхьым фIыуэ илъэгъуа цIыхур щытыкIэ гугъум ирегъахуэ, и Iиманыр игъэунэхун мурадкIэ.
  • — Жагъуэгъум фызэрыхуэмызэным фыхущIэкъу, ауэ, фыхуэзэмэ, шыIэныгъэ зыхэвгъэлъ.
  • — Фэ фщыщу нэхъыфIхэр зи унагъуэм хуэфIырщ.
  • — ЦIыхум илэжь IуэхугъуэфI псори сэдэкъэщ.
  • — Адэ-анэм я гуфIэгъуэр Алыхьым и гуфIэгъуэщ.
  • — Адрей цIыхухэм ефIэкIыу къызыщыхъужхэм жэнэтыр ялъагъунукъым.
  • — Муслъымэным и Iиманыр ирикъуркъым, езым хуэдэр и щхьэм иримылъытмэ.
  • — Фэ фщыщу зи Iиманыр нэхъ быдэ дыдэр зи щытыкIэр дахэрщ. Фэ фщыщу нэхъыфIыр зи щхьэгъусэм фIыуэ хущытырщ.
  • — Ислъам диным къызэригъэув мардэм тету захуэпами, хамэ цIыхухъур къызэрыдахьэхыным хущIэкъу бзылъхугъэхэм жэнэтыр ялъагъунукъым, уеблэмэ, жэнэтым и мэр къащIихьэнукъым.
  • — Хамэ цIыхухъум зыдезыгъэхьэх зы бзылъхугъэм и гуэныхьыр апхуэдэ IуэхукIэ хьэрэм зылэжь цIыхухъу миным я гуэныхьым хуэдиз мэхъу.
  • — Фыз уэндэгъухэр, лъхуэхэр, сабийхэмкIэ гущIэгъу зыхэлъ бзылъхугъэхэр жэнэт Iыхьлы зэрыхъунум шэч хэлъкъым.
  • — Зипхъухэм яхуэтэмакъкIыхь адэхэр Алыхьым фIыуэ зэрилъагъум шэч хэлъкъым.
  • — Адэ-анэм я гуфIэгъуэр Тхьэм и гуфIэгъуэщ. Абыхэм я гуауэрАлыхьым и гуауэщ.
  • Тыркум и Ризе къалэм мэжджыт телъыджэ дэтщ - Кыб-ле Дагыщ абы зэреджэр. А цIэр щIыфIащар абы и гупэр Къэблэ лъэныкъуэмкIэ гъэзауэ зэраухуарщ. Ар метр 1300-рэ зи лъагагъ бгым тетщ, и теплъэри къыпхуэмыIуэтэным хуэдизу дахэу зэрагъэпэщыжащ 2015 гъэм. Мэжджытым ныбжьышхуэ иIэщ. Ар пхъэм къыхащIыкIри, 1800 гъэм яухуащ. 1960 гъэм абы мафIэ къыщIэнэри, исауэ щытащ. А гъэ дыдэм щIыпIэ администрацэм и унафэщIым мывэкIэ мэжджытыр дрыригъэщIеижащ.