ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

ТхыдэщIэм и къежьапIэр

2017-06-10

  • Мэкъуауэгъуэм и 12-м дгъэлъапIэр ипэжыпIэкIэ къэрал гуфIэгъуэщ — Урысейм и махуэрщ. 2002 гъэр къэсыху ар Урысейм и Къэрал суверенитетым теухуа декларацэр къыщащта махуэу яIэту щытащ. Мы ­гуфIэгъуэр УФ-м и къэрал махуэшхуэ нэхъ «ныбжьыщIэ» дыдэхэм ящыщщ икIи ар ехьэлIащ абы и тхыдэщIэм.
  •  
  • 1990 гъэм мэкъуауэгъуэм и 12-м РСФСР-м и ЦIыхубэ депутатхэм я съездым къищтащ зи гугъу тщIа дек­ларацэр. Абы щыгъэуват Урысейм и Конституцэмрэ и хабзэхэмрэ СССР-м бжьыпэр щаIыгъыу. КIэщIу жы­пIэмэ, зыхуэгъэзар ипэжыпIэкIэ Урысейр Совет Сою­зым и унафэм къыщIэкIынырт. А зэманым ирихьэлIэу, Iуэхур зыхуэкIуэр къагурыIуэри, СССР-м и республикэ куэдым езыхэм я суверенитетым теухуа хабзэхэр къыщыдэкIакIэт. ИпэжыпIэкIэ ахэр къэрал щхьэхуэ хъурт. Аращи, псом япэу зытещIыхьар езыхэм я властыр ягъэбыдэнырт. А декларацэмкIэ яхъуэжащ РСФСР-м зэреджэри — Урысей Федерацэ. Дауи, иджы цIыху куэд щIоупщIэ апхуэдэ лъэбакъуэр ячын хуей ­щIэхъуам: хэтыт Урысейр «зыIэщIэлъыр»? АрщхьэкIэ тхыдэм и екIуэкIыкIар пхузэхъуэкIыжынукъым.
  • ЖытIэнщи, «хамэ унафэ къызэрыщIэкIам» и мыза­къуэу, мэкъуауэгъуэм и 12-м ди къэралым дежкIэ нэ­гъуэщI мыхьэнэи иIащ — а махуэ дыдэрщ, ауэ къы­кIэлъыкIуэ 1991 гъэрщ, УФ-м и тхыдэм щыяпэу абы и президентыр щыхахар. НаIуэу зэрыщытщи, хэхыныгъэхэм щытекIуащ центрым и ныкъуэкъуэгъу еру Ельцин Борис. Аращ 1994 гъэм къыдигъэкIа указымкIэ мэкъуауэгъуэм и 12-р къэрал мыхьэнэ зиIэ гуфIэгъуэу — Урысей Федерацэм и Къэрал суверенитетым теухуа ­декларацэр къыщащта махуэу зыгъэувар. ИужьыIуэкIэ, нэхъ тыншу къапсэлъын папщIэ, «Хамэ унафэ къы­щыщIэкIа махуэкIэ» еджэу хуежьащ. АрщхьэкIэ къэ­рал гуфIэгъуэ нэхъыщхьэм а зэманым Урысейм апхуэдэу увыпIэшхуэ щиубыдакъым. Урысейхэм я нэхъыбэм ­къагурыIуэртэкъым мы гуфIэгъуэр зищIысри, къыщIежьари. Пэжщ, щыгуфIыкIырт мэкъуауэгъуэм и 12-р зыгъэпсэхугъуэ махуэу зэрагъэувам — хэт зи мы­гуапэр и нэгу зригъэужьыну е хадэм илэжьыхьыну?          Ауэ цIыхухэм дэрэжэгъуэшхуэ ядэплъагъуртэкъым.
  • 1998 гъэм Ельцин Борис аргуэру хущIэкъуащ мэ­къуауэгъуэм и 12-м хуаIэ бгъэдыхьэкIэр зэрихъуэкIыну — ар Урысейм и махуэу ягъэлъэпIэну къыхилъхьащ. АрщхьэкIэ а гуфIэгъуэр апхуэдэ щыхъуар 2002 гъэм ма­заем и 1-м УФ-м и Лэжьыгъэ кодексыщIэм къару ­игъуэта иужькIэщ. Урысейм и Къэрал суверенитетым теухуа декларацэр къыщащта махуэм егъэщIылIа ­гуфIэгъуэ зэхыхьэм 2001 гъэм къыщыщыпсалъэм,            УФ-м и Президент Путин Владимир жиIащ: «Мы дэф­тэрыр ди тхыдэщIэм щIэдзапIэ хуэхъуащ цIыхум и хуитыныгъэхэмрэ хабзэхэм я тепщэныгъэмрэ зи лъабжьэ демократие къэралым и тхыдэм. Абы и купщIэ нэхъыщ­хьэр зыхуэгъэзар ехъулIэныгъэрщ, цIыхухэм фIыгъуэ яIэнырщ».
  • Мы зэманым Урысейм и махуэр кIуэ пэтми нэхъ уб­гъуауэ ягъэлъапIэ, лъэпкъ зэкъуэтыныгъэм и дамыгъэуи мэув. Хабзэ зэрыхъуащи, ди къэрал псом и щIыпIэ зэмылIэужьыгъуэхэм гуфIэгъуэ зэхыхьэ куэд ще­кIуэкIынущ, Урысейм и Президентым УФ-м и Къэрал саугъэтхэр Кремлым щаритынущ.
  • МАХЪШОКЪУЭ  Мухьэмэд.