ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

БжьыхьэлI Заур адыгэ фащэм и щIыхьыр еIэт

2016-07-05

  • Зи пIэм имыуджыхьу зэпымыууэ зыужьыныгъэм хущIэкъу, щIэм зезыпщыт, щылажьэ унэтIыныгъэм хэлъхьэныгъэфIхэр хуэзыщI, республикэм и цIэр щIыпIэ жыжьэхэм фIы- кIэ щызыгъэIу щIалэхэмрэ хъыджэбзхэмрэ ди мащIэкъым. Апхуэдэщ ди тхыгъэр зытеухуа дизайнер щIалэ БжьыхьэлI Заури.
  •  
  • Фигу къэдгъэкIыжынщи, БжьыхьэлI зэкъуэшхэм — Зауррэ Замиррэ — 2012 гъэм къыхалъхьауэ щыта KAVKAZVISION SONG CONTEST уэрэджыIакIуэхэм я дунейпсо музыкэ проектыр республикэ 18-м я бюджетым хагъэхьащ. Зэпеуэм хэтащ Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэм и хэгъуэгухэм, Краснодар крайм, Адыгэ, Осетие Ипщэ, Абхъаз республикэхэм, Москва къалэм щыщ щIалэгъуалэр.
  • ЗэрытщIэщи, адыгэхэр ижь-ижьыж лъандэрэ дыкъогъуэгурыкIуэ ди лъэпкъ фащэмкIэ нэгъуэщIхэм дыкъыхацIыхукIыу, уеблэмэ, абы и дахагъэм адрей-хэр итхьэкъуу. Абдежми къыщымынэу, ди фащэр языныкъуэ лъэпкъхэм къащтэпащ. Пэжщ, тхыдэм уриплъэжмэ, лъэпкъым фащэр IэщIыб ищIу зэман-зэманкIэрэ къыщекIуэкIаи къэхъуащ. Ауэ, иджы абы и пщIэмрэ и щIыхьымрэ зэригъуэтыжыр ди нэгу щIокI, псом хуэмы- дэу иужьрей илъэсхэм нэхъыжьхэми щIалэгъуалэми я гупэр фащэм зэрыхуагъэзэжым гу лъыботэ. Ди лъэпкъ фащэр адыгэм зетхьэжыныр щIыхь зыпылъ Iуэхущ, щIалэгъуалэм ар зэрызыщатIэгъэжар, абы и махуэр зэрагъэувар, ар гъэ къэс дгъэлъапIэ зэрыхъуар гуапэщ.
  • Махуэ къэс ди фэилъхьэгъуэ хъуар Урысеймрэ хамэ къэралхэмрэ къраш щыгъынхэрщ. Илъэс зыбжанэкIэ Германием щыпсэуну къызыхуихуа Заур а щIыналъэм исхэм папщIэ хьэпшыпхэр щигъэхьэзырым я зыхуэпэкIэм кIэлъыплъыну и къалэнт. Абы щыгъуэм БжьыхьэлIым хьэкъыу пхыкIат а щIыпIэм щыпсэухэр дахагъэм зэрыпэжыжьэр. Адыгэхэр нэгъуэщIхэм дыкъызэрыхацIыхукI зыхуэпэкIэ диIэнырщ лъэпкъ фащэм и нэщэнэхэр зыдэплъагъу, хьэзырхэр къыщыгъэсэбэпа, ди тхыпхъэхэмрэ дамыгъэхэмкIэ гъэдэха щыгъын гурыхьхэм елэжьыным ар хуэзыгъэушар.
  • БжьыхьэлIым къалэн зыщищIыжащ и лъэпкъэгъухэм я зыхуэпэкIэм хэлъ дахагъэр ипэкIэ игъэкIуэтэну, абы нэхъри зригъэужьыну. Щыгъын хьэзырхэр къещтэри, ахэр игъэдахэ къудей мыхъуу икIи «къегъэпсалъэ», ди лъэпкъ тхыдэм ухигъэгъуазэу къегъэщIэрэщIэжри. Ар куэд и уасэщ, зыгуэр «къыбжезыIэ» щыгъынхэр иджыпсту зэрыгъуэтыгъуейр къэплъытэмэ.
  • Адыгэм и щхьэм кърикIуа лъэпкъгъэкIуэдым теухуа щыгъынхэр Заур куэду игъэхьэзыращ, щыгъуэщIэж махуэм ирихьэлIэу. Апхуэдэ фэилъхьэгъуэхэм лъабжьэ яхуищIащ адыгэхэм ди вагъуэ пщыкIутIыр, шабзэхэр, 1864 гъэ, накъыгъэм и 21 бжыгъэхэр, адыгэ фащэ зыщыгъ, Iэщэхэр зыпщIэхэлъ дзэзешэ цIэрыIуэхэм, лIыхъужьхэм я сурэтхэр е а зауэр уигу къэзыгъэкIыж Iуэхугъуэ гуэрхэм ятеухуа тхыгъэхэр. «Гуащэ», «шы къарэ», нэгъуэщI шэрджэс псалъэхэр е псалъэуха хъу тхыгъэхэр урысыбзэкIи инджылызыбзэкIи дыщэ IуданэкIэ щыгъынхэм тритхэурэ хедыкI, хьэрфхэр зэхэщIыкIыгъуэу икIи къеджэгъуафIэу. КIэщIу жыпIэмэ, и лэжьыгъэхэм шэрджэсхэм ятеухуа куэд хеухуанэ. КъищынэмыщIауэ, игъэхьэзыращ «Кабардинка» къэрал академическэ ансамблыр утыку зэритыну фэилъхьэгъуэхэр, бзылъхугъэхэм я сумкэхэр. И Iэдакъэ къыщIэкIа щыгъынхэмрэ хьэпшыпхэмрэ я уасэр зэлъытар щэкIым и фIагъращ.
  • — Зым и дежкIи щэхукъым иджы- рей ди фэилъхьэгъуэхэм дызэрыадыгэм и нэщэнэ гуэри зэрахуумылъагъуэр. Адыгэхэм къахуэгупсысырт ахэр Iэпкълъэпкъым дахэу екIуу икIи зехьэгъуафIэу. Иджыри апхуэдэ зэфIэкI дызэриIэр си фIэщ мэхъу. Мы лэжьыгъэм зыщIеспщытари а Iуэхум зэхъуэкIыны- гъэ хэслъхьэнырщ, хамэ лъэпкъхэм щыщ дизайнерхэмрэ дэрбзэрхэмрэ ди зыхуэпэкIэм теухуауэ къытхуагъэлъагъуэ, къытхуагъэув мардэхэм дыкъытекIыным си къару есхьэлIэнырщ. Япэрей ди фащэ дыдэхэр мыхъуми, абыхэм я кIапэлъапэхэр зыхэлъ, махуэ къэс щыптIагъэ хъун хуэдэу иджырей щыгъынхэр согъэхьэзыр, ди лъэпкъ дамыгъэхэмрэ тхыпхъэхэмкIэ согъэдахэ. Къыхэзгъэщыну сыхуейт си лэжьэгъу Балъкъэр Аслъэн къесхьэжьэ жэрдэмхэр къызэрыздиIыгъыр, дызэчэнджэщурэ, ди Iуэхухэр зэрыдгъэкIуатэр, — жеIэ Заур.
  • БжьыхьэлIым и лъэпкъым хуиIэ лъагъуныгъэм и мызакъуэу, и гум и хуабагъэм, и псэм и къабзагъэм щыщ и лэжьыгъэхэм хелъхьэ. Аращ ахэр къыщIехъулIэм и щэхури. И псэм фIэфIу зи ужь ихьа мы лэжьыгъэм ар хуабжьу дихьэ- хауэ, адыгэхэм къадэкIуэу нэгъуэщI лъэпкъхэм я деж щIэупщIэ щызиIэ апхуэ-дэ фэилъхьэгъуэхэми йолэжь. КъехъулIэмэ, и Iэдакъэ къыщIэкIа щыгъын-хэр зыщIэлъ тыкуэнхэр къызэIуихыну и мурадщ.
  • Зыщыщ лъэпкъым и нэщэнэ гуэр зыхэлъ фэилъхьэгъуэхэр зезыхьэхэм ящIэ абы гупсэхугъуэрэ дэрэжэгъуэу къари- тыр къызэрыIуэтэгъуейр. Аращи, БжьыхьэлI Заур и лэжьыгъэхэм щIэупщIэ зэраIэнум шэч къытетхьэркъым.
  • ТЕКIУЖЬ Заретэ.