ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Тхыдэр и гъуэгу тоувэж

2014-03-20

  • Ди къэралым къыщы­хъуащ иужь зэманым зи мыхьэнэкIэ зыми пхуемы­гъэпщэну Iуэхухэр.
  •  
  • Путин Владимир

  • Гъатхэпэм и 18-м УФ-мрэ Кърым Республикэмрэ Кремлым Iэ щытрадзащ Урысей Федерацэм Кърым Республикэмрэ Севастополь къалэмрэ къыхэгъэхьэным теухуа унафэм. Ар щIагъэбыдащ УФ-м и Президент Путин Владимир, Кърым Республикэм и Къэрал Советым и Iэтащхьэ Константинов Владимир, Министрхэм я советым и унафэщI Аксёнов Сергей, Севастополь и псэукIэ-щыIэкIэр къызэзыгъэпэщ советым и унафэщI Чалый Алексей Iэ зытрадза тхыгъэ­хэмкIэ.
  • ИпэIуэкIэ Путин Владимир Къэрал Думэм и депутатхэм, ФедерацэмкIэ Советым хэтхэм, Урысейм и щIыналъэхэм я унафэщIхэм, цIыхубэм я лIыкIуэхэм я пащхьэм къыщыпсэлъащ. Абы занщIэу жиIащ: «Гъатхэпэм и 16-м Кърымым референдум ще­кIуэкIащ демократие пща­лъэхэмрэ къэралхэм зэдащта хабзэхэмрэ нэсу тету. IэIэтым хэтащ хэхакIуэхэм я процент 82-м щIигъу. Процент 96-р къэуващ Урысейм къыгухьэным и телъхьэу. Бжыгъэхэр шэч гуэр уэзымыгъэщIщ. Мы зэманым Кърым хытIыгу ныкъуэм щыпсэу цIыху мелуанитIрэ мин 200-м ящыщу мелуанрэ мин 500-м нэсыр урысщ, мин 350-р украинщ, мин 290-300-м хуэдизыр кърым тэтэрщ. Референдумым къи­гъэлъэгъуащ абыхэм Урысейр я плъапIэу зэрыщытыр».
  • УФ-м и Iэтащхьэм къыхигъэщхьэхукIащ Украинэм къыщыхъуахэр лъэпкъ зэхэгъэж зыщIхэм, цIыху залымхэм я Iэужьу зэрыщытыр. Псом япэуи удын зрадзыну я гу­гъар урысыбзэм ири­псалъэхэр нэхъыбэу щыпсэу Кърымырт. Абы къыхэкIыу Кърымымрэ Севастополь щыпсэухэмрэ Урысейм зы­къы­хуагъэзащ я хуитыны­гъэхэмрэ я гъащIэмрэ яхъу­мэну къелъэIуу, — къыхи­гъэ­бел­джылыкIащ УФ-м и Президентым. — Зэрыгу­рыIу­э­гъуэ­щи, дэ Кърымри абы щы­псэухэри тхьэмыщ­кIагъэм къыхэднэфынутэ­къым. Къэ­хъуар Лъэпкъ Зэкъуэтхэм я Зэгухьэныгъэм и Уставым нэсу зэрезэгъыр къыхигъэбелджылыкIри, УФ-м и Iэта­щхьэм ягу къигъэкIыжащ Iуэхур зэрыщытар. Мы щIыпIэм исар кърым тэтэрхэрщ. АрщхьэкIэ, 1783 гъэм Урысейм къизэуа иужь, ар империем хуабжьу хэзэгъащ. Лъэныкъуэхэм я зэхуаку дэ­лъа­къым зэны­къуэкъу гуэри. 1954 гъэм КПСС-м и    ЦК-м и япэ секретарь Хрущев Никитэ къыхилъхьэри, а хы­тIыгур Украинэм иратащ, щIратын щхьэусыгъуэ гуэри щымыIэу.
  • Абы щыхьэт тохъуэ тхыдэр. Япэрауэ, а зэманым абы нэхъыбэу щыпсэур урысхэрт (кърым тэтэрхэр зауэ нэу­жьым я лъахэм ирагъэкIат), украинхэр щымащIэ дыдэт. ЕтIуанэрауэ, щIыналъэр езы Украинэм бзэкIи, щэнхабзэкIи, экономикэкIи пыщIатэкъым, ауэ а зэманым абы зыри игъэпIейтеякъым — Совет Союз абрагъуэм къыхэнэжырт, дэтхэнэ республикэм щыщми.
  • АрщхьэкIэ СССР-р щы­лъэ­лъэжым, а Iуэхур ягу къеуэу хуежьащ куэдым. Псом хуэмыдэу Кърымым щыпсэу урысхэм. Абы щыщ украинхэми я нэхъыбэм езыхэм я анэдэлъхубзэу къа­лъытэр урысыбзэрщ.
  • Iуэхур ягъэзэкIуэжыфыну щытащ СССР-р щылъэ­лъэжым. Абы щыгъуэм Украинэм и Iэтащхьэ Кравчук  Леонид сакъыпэурэ Ельцин Борис къеупщIат: «СлIожь, Кърымри къытхуэвгъэнэжрэ?» «Къэвгъэнэж!» — жэуап иритыжащ Ельциным. Ар а зэманым власть фIэкIа зыри хуейтэкъым.
  • Мис апхуэдэурэ екIуэкIащ зи гугъу тщIы хытIыгум егъэ­щIылIа Iуэхур. Иджы, икIэм-икIэжым, Кърымым езым и Хэкум къигъэзэжащ. Дауи, ар я гуапэ хъунукъым куэдым, ауэ тхыдэр зэгуэр езым и гъуэгу тоувэж.
  • ШАЛ Мухьэмэд.