ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Къардэн Дурие иджы адэжь хэкум щоусэ

2013-09-14

  • И щІалэгъуэм «усэ» жиІэу зыгуэрхэр зымыуцІырхъа куэд щыІэу къыщІэкІын­къым, ауэ утхэныр Іуэху къызэрымыкІуэщ. Псом хуэмыдэу цІыхубз усакІуэу дэтхэнэ лъэпкъми къыхэкIыр ма­щIэщ. Социализмэр зэрыщыІамкІэ шыкурщи, абы и фІыгъэкІэ анэдэлъхубзэм дыщыхурагъаджэ хэкужьым цІыхубз усакІуэ мымащІэу щыдиІэ хъуами, хэхэсхэм деж щы­мыІэххэ хуэ­дэт.
  •  
  • Къардэнхэ япхъу Дурие а цІыхубз усакІуэ мащІэм ящыщщ. Абы и усыгъэ зыбжанэ (зэхуэпхьэсыжмэ, зы тхылъ цІыкІу ирикъунщ) лIэ­щIыгъуэ кIуам и 70 гъэхэм Ан­кара къыщыдэкІыу щыта «Ямчы»(«ЩІакІуэ») журналми, нэгъуэщІхэми къытехуауэ щытащ. Абы и ужькІэ Дурие щІагъуэу мыусэжами, иджыри зэзэмызэ зыгуэрхэр къыIэ­щIотхэ. Ириусэн хуэдизу адыгэбзэ зэримыщІэр и насыпыншагъэу къилъытэми, дахэу ирипсэлъэфу, иреджэфу зэрызригъэщІэжыфари фІыщІэу хуэлъагъупхъэщ. А и адыгэбзэ мащІэмкІи усэным хущІокъури, ари куэдым я деж­кIэ щапхъэ хъупхъэщ.
  • Къардэн Дурие 1951 гъэм мазаем и 15-м Сивас тырку къалэм къыщалъхуащ, зэшыпхъуихым ещанэщ. Зы дэлъху яIэщ абыхэм. Зэшыпхъухэм тIур мэкъумэш Iуэхум хуеджащ, зыр унэ щIынымкIэ инженерщ, адрейхэр егъэ­джа­кIуэщ, я дэлъху закъуэр дохутырщ. Зэшыпхъуищымрэ я дэлъхумрэ япIащ хъы­джэбз зырызрэ щІалэ зырызрэ, тIум — бын плIырыплI, зы­ми зы щIалэ яIэщ.
  • Я адэ Къардэн Хьэжмухьэмэд къэрал къулыкъущІэу щытащ, я анэ ТыІэщ Жансэрей унэгуащэт. ТІури дунейм ехы­жащ. Тхьэм хьэдрыхэ нэху къахуигъэфащэ. Къардэн зэшыпхъуитхумрэ я дэлъхумрэ псэущ. Я шыпхъу нэ­хъыщІэ дыдэм ипхъу Гупсэ артисткэ цIэрыIуэ хъуащ, иджыпсту «Дуней нэпцІ» жыхуиІэ тырку телесериалым щоджэгу.
  • Дурие и адэ-анэм я къуажэм зэреджэр Алъэсчырейщ (тыркубзэкІэ Іуюкайла). Абы Къардэн дэсыжтэкъым, ауэ езыр пэщІэдзэ еджапІэм щыщIэсым щыгъуэ гъэмахуэ зыгъэпсэхугъуэхэм къуажэм ягъакІуэрт и анэшхуэм деж, нэхъыбэми и нанэрат зыгъафІэу, зыгъэныбжьэгъуу щытар. И цІыкІугъуэм Алъэсчырей зэрыдэсар Дурие насыпыгъуэшхуэу къелъытэж. А зэманым и гукъэкІыжхэм щыщ гуэрхэри иужькІэ усэу итхыжащ.
  •  Дурие Анкара дэт Гъази университетыр къиухащ, инджылызыбзэмкIэ егъэджа­кIуэщ. Пенсэм кIуэху, школхэм щылэжьащ. Къардэныр лъэпкъ зэщIэхъееныгъэм жыджэру хэтащ. Унагъуэ хъуа нэужьи, адыгэм и тхыдэ жыжьэм елэжьын папщIэ Анкара университетым и хеттологие къудамэм щІэтIысхьащ. Илъэс и пэкIэ Дуриерэ абы и щхьэгъусэ Хъуажь Фахърийрэ хэкум къагъэзэжащ. Налшык щопсэу. Абыхэм бы­ниплI яIэщ. ЩIалэхэр Нэсыжрэ Инал-Нэшэсрэщ, хъы­джэбзхэр Нэжанрэ Нэхунэрэщ. Нэсыж и къуэм и цIэр Елъ­къанщ.
  • Нобэ фи пащхьэ идолъхьэ Къардэн Дурие илъэс зэхуэмыдэхэм итха усэ зыбжанэ.
  •  
  • Абазэхэ Мухьэрэм.