ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Январь, 2021

ЩIалэгъуалэр зыгъэпIейтейхэр

2021-01-30

  • КъБР-м и Iэтащхьэ КIуэкIуэ Казбек Пра­вительствэм и Унэм дыгъуасэ щригъэкIуэкIащ зэIущIэ щхьэпэ. Зэхуэсыр теухуауэ щытащ щIалэгъуалэр зыгъэ­пIей­тейхэм, апхуэдэ Iуэхухэр лъэны­къуэ егъэза хъун папщIэ лэжьыпхъэ­хэм.
  • Видеоконференц мардэм тету къы­зэрагъэпэща зэхуэсым хэтащ ди хэкуэгъу щIалэгъуалэу Мэзкуу и еджапIэ нэхъыщхьэхэм щIэсхэри, республикэм и вуз­хэмрэ курыт IэщIагъэ щрагъэгъуэтхэмрэ я студентхэри. Спортым, медици­нэм, щэнхабзэм, щIыуэпсыр хъумэным, нэгъуэщI куэдми ехьэлIа упщIэхэр къыщаIэтащ зэIущIэм икIи студентхэр зыгъэпIейтей дэтхэнэ зы упщIэми и жэуап нэс ягъуэтащ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Хэха

Мэкъумэш IэнатIэм зеужь

2021-01-30

  • БлэкIа илъэсыр республикэм и мэкъумэш IэнатIэм и унэтIыныгъэ зыбжанэм ехъулIэныгъэхэр яIэу яухащ.
  • Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэм Къэрал статистикэмкIэ и ­къулыкъущIапIэм и управленэм къы­зэ­ритамкIэ, Къэбэрдей-Балъкъэр Рес­публикэм и мэкъумэшыщIэхэм 2020 гъэм гъавэрэ джэшхэкIыу тонн мелуан 1,2-рэ кърахьэлIащ. Ар 2019 гъэм яхузэфIэкIам нэхърэ проценти 9,1-кIэ нэхъыбэщ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Хэха

Гум къина грамми 125-рэ

2021-01-30

  • Ди къэралым и щIыпIэ куэдым мы махуэхэм щагъэлъэпIащ Хэку зауэшхуэм и лъэхъэнэм къэухъу­реиныгъэм махуэ 900-м нэскIэ ита Ленинград къалэм блокадэр зэ­-рыщ­хьэщахыжрэ илъэс 77-рэ зэ­рыри­къур. Тхыдэм IэгупIэу къыхэна а къахъугъэм теухуа Iуэху­гъуэхэр щекIуэкIащ ди республи­кэми.
  • Дзэлыкъуэ щIыналъэм хыхьэ Сэрмакъ къуажэм дэт курыт школ №3-м къыщызэрагъэпэщащ «Блокадэм исахэм я щIакхъуэ Iыхьэр» фIэщыгъэр зыхуащIа дерс зэIуха. 1-нэ «б» классым щекIуэкIа а Iуэху­гъуэ хьэлэмэтыр и жэрдэмт а цIыкIу­хэм я егъэджакIуэ Мэшыкъуэ Алёнэ. Хэкупсэ гъэсэныгъэ мыхьэ­нэшхуэ зиIа а зэхуэсым жыджэру ­хэтащ ­«Урысейм и гугъапIэ» къэ­ралпсо жылагъуэ зэгухьэныгъэм ­Къэ­бэр­дей-Балъкъэрым щиIэ IуэхущIапIэм и Дзэлыкъуэ къудамэм и пашэ Мыкъуэ Мадинэ, школым и уна­фэщIхэр.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Хэха

Адыгэ щIалэгъуалэм зыщIагъакъуэ

2021-01-30

  • Америкэм и Штат Зэгуэтхэм адыгэ мин 12 щопсэу. Нэхъыбэр зыдэсыр Нью-Джерсирэ (цIыху мини 10) Калифорниемрэщ (I мин). США-м щыпсэу ди лъэпкъэгъухэм Iуэху дахэ къызэрагъэпэщауэ щытащ 2005 гъэм. Абы ис адыгэ щIалэгъуалэм я къэкIуэнум тегузэвыхьу дохутыр, хьэрычэтыщIэ гуп зэгурыIуэри, Адыгэ щIэныгъэ фонд къызэрагъэпэщауэ щытащ. Абы щхьэусыгъуэ нэхъыщхьэ хуэхъуар адыгэр дуней псом щызэбгрыпхъа ­пэтми, зэрыубыду я лъэпкъ зыхэщIыкIыр яхъумэжын, лъэпкъым щыщ-хэм я зэфIэкIыр дунейпсо утыкум щагъэлъэгъуэнымкIэ Iэмал яIэщ. Ар щызрагъэхъулIэфынур щIэныгъэр, хьэрычэт Iуэхур, иджырей технологиехэм я къэгъэсэбэпыкIэр нэхъри ирагъэфIакIуэмэщ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Хэха

Ди спортсменхэр нэхъ Iэрыхуэт

2021-01-30

  • Налшык дэт Универсальнэ спорт комплексым щекIуэкIащ Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэм стIолыщ­хьэ теннисымкIэ щхьэза­къуэ-гуп чемпионат. Абы хэтащ Дагъыстэным, Осетие Ищхърэ-Аланием, Ставрополь крайм, Къэбэрдей-Балъкъэрым щыщ спортсмен 75-рэ.
  • Махуищым къриубыдэу спор­т­сменхэр щызэхьэзэхуащ гуп, тIу­рытI, щхьэзакъуэ зэпэщIэтыныгъэ­хэм.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Хэха

«Ищхъэрэ къалащхьэм» къыщыхожаныкI

2021-01-30

  • Санкт-Петербург дэт «Комета» физ­культурэ-спорт комплексым ­ще­кIуэкIащ ка­ратэмкIэ XXXII уры­сей­псо зэхьэзэхуэ, «Невский факел» зыфIащар. Ар хухахащ Ленинград къалэр хуит къызэращIыжрэ илъэс 77-рэ зэ­ры­рикъум.
  • Медалхэм щIэбэнащ къэралым и щIыналъэ 21-м щыщ спортсмен 750-рэ. Къэбэрдей-Балъкъэрым и каратистхэм щызэуа хьэлъагъхэмрэ гупхэмрэ медаль зэмылIэужьыгъуэу 9 къыщахьащ.
    Щхьэзакъуэ «кумитэ»-м пашэныгъэр щаубыдащ Мэз Идаррэ (кг 57-рэ) Щомахуэ Ислъамрэ (кг 60). Домбеякъ медалхэр къахьащ КIэбышэ Ислъамрэ (кг 40) Глищинский Матвейрэ (кг 68-рэ).
    Гуп «кумитэ»-м ещанэ щыхъуахэщ Гуэбэшы Арнэллэрэ Уянаевэ Самирэрэ, Мэз Идаррэ Круглов Ренатрэ.
    Спортсменхэр ягъасэ Гуэбэшы Аслъэн, КIэмпIарэ Рустам, Мэш Азэмэт, Щомахуэ Владимир сымэ.
  • КЪЭХЪУН Бэч.

Зыхыхьэхэр: Хэха

2021-01-30

  • КъБР-м ЩэнхабзэмкIэ и министерствэм, «КъБР-Медиа» къэрал кIэзонэ IуэхущIапIэм, КъБР-м и Журналистхэм я зэгухьэныгъэм, «Кабардино-Балкарская правда», «Адыгэ псалъэ», «Заман», «Горянка», «Советская молодежь» газетхэм, «Литературная Кабардино-Балкария», «Iуащхьэмахуэ», «Минги Тау», «Солнышко», «Нур», «Нюр» журналхэм, «Къэбэрдей-Балъкъэр» ВТК-м, ВГТРК-м и «Къэбэрдей-Балъкъэр» ГТРК-м, «Къэбэрдей-Балъкъэр» республикэ хъыбарегъащIэ агентствэм, «Эльбрус» тхылъ тедзапIэм я лэжьакIуэхэр Кайданов Аркадий Семён и къуэм хуогузавэ абы и адэ Кайданов Семён Борис и къуэр дунейм зэрехыжам къыхэкIыу.

Зыхыхьэхэр: Хэха

Алыхьым и арэзыщIыныгъэм телажьэ Дзасэжь Хьэзрэталий

2021-01-30

  • Дзасэжь Хьэзрэталий 1964 гъэм Дзэлыкъуэдэс къуажэм къыщалъхуащ. Зэрысабийрэ и гур диным пэгъунэгъуу къэтэджащ ар. И анэшхуэм и жэрдэмкIэ, Хьэзрэталий иджыри цIыкIуу, я ­гъунэгъу Хьэмызэ Iэбий ефэнды лIыжьым иригъэсат КъурIэн еджэкIэ.
  • Дзасэжьым 9-нэ классыр къиуха нэужь, 1979 гъэм медицинэ училищэм щIэтIыс­хьэри, фельдшеру еджащ. Ари ехъулIэныгъэкIэ къиуха нэужь, Германием кIуэри, дзэм къулыкъу хуищIащ илъэситI­кIэ. И къалэныр ирихьэкIыу къигъэзэжа нэужь, зыхуеджа и IэщIагъэм ирилэжьэн щIи­дзащ. Дзэлыкъуэкъуажэ щIыналъэ сымаджэщым уври, илъэсищкIэ щыIащ. Япэ илъэсым фельдшеру, къыкIэлъыкIуэ илъэситIым наркологыу лэжьащ, и щIэныгъэм зэрыхигъэхъуам ипкъ иткIэ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Хэха

Iэдэм лIыкIуэ лъапIэр жэнэтым къыщIрагъэкIар

2021-01-30

  • Сыт дыщэмрэ дыжьынымрэ
    щIэлъапIэр?
  • Iэдэм бегъымбарым IэщIэщIа щыуагъэм (шейтIаным зыкъы­зэрыригъэгъэпцIам) ипкъ иткIэ, жэнэтыр ибгынэн хуей хъуащ. Абы щыгъуэщ дыщэмрэ дыжьынымрэ пщIэ яIэ щыхъуар.
    ЛIыкIуэ лъапIэр жэнэтым къыщ­рагъэкIым, Тхьэм къигъэщIахэр (Iиблис къищынэмыщIа) зэщIэ- гъуагэрт, Iэдэм апхуэдизкIэ яфIэгуэныхь хъуати. Мыгъыу къэнар дыщэмрэ дыжьынымрэт. Алыхьыр абыхэм еупщIащ: «Сыт фэ фы­щIэмыгъыр? Iэдэм ффIэгуэныхь мыхъуу ара?» «Iэдэм тфIэгуэныхь мэхъу, ди Тхьэ лъапIэ, ауэ, Алы­хьым и жыIэм ебэкъуам щхьэкIэ ди нэпс къыщIэдгъэкIыныр нэхъ тфIэемыкIужщ, Уэ дыпщоукIытэ, ди Алыхь закъуэ», — жэуап ятащ дыщэмрэ дыжьынымрэ. Мис абдежым дыщэмрэ дыжьынымрэ я пщIэр Алыхьым иIэтащ, Къемэт махуэр къэсыхукIи ехуэхынукъым а тIуми я пщIэр.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Хэха

Тхъугъэр си нурщ

2021-01-30

  • Фи адэ-анэм фыпсэухукIэ фIы яхуэфщIэ, дунейм фехыжа нэужьи къыфтонэ абыхэм я хьэкъгущIэгъурэ гъэгъуныгъэкIэ фахуэлъэIуэныр.
    Алыхь иным жеIэ: «Тхъугъэр си нурщ. КъысхуегъэкIуркъым си нурыр си мафIэмкIэ згъэсыжыныр».
    Сымаджэм и деж щIэупщIакIуэ ущIыхьамэ, абы елъэIуи, уи щхьэм папщIэ гъэлъаIуэ — абы и тхьэлъэIур мелыIычхэм я тхьэлъэIум хуэдэщ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Хэха

Мазэ лъапIэхэр

2021-01-30

  • Алыхьым нэхъ лъапIэ дыдэу къигъэщIащ мы мазэхэр: Рэджэб, Шэхьбан, Рэмэдан.
    Рэмэдан мазэм нэхърэ нэхъ лъапIэ зыри зэры­щы­мыIэр хьэкъщ. Ауэ а мазэ лъапIэм къыкIэрыхущэркъым абы и пэ къихуэ мазитIым (Рэджэбымрэ Шэ­хь­банымрэ) я лъапIагъыр. А мазэхэм ятеухуауэ хьэдис куэд щыIэщ: Мухьэмэд бегъымбарым (Тхьэм и нэ­фIыр зыщыхуам) жиIащ: «Зыщывмыгъэгъупщэ, Рэ­джэбыр — Тхьэм и мазэщ. А мазэм щыщу зы махуэ закъуэ нэхъ мыхъуми нэщI исым Алыхьым и арэ­зыщIыныгъэр къилэжьынущ».
    Мы гъэм Рэджэбыр мазаем и 13-м щегъэжьауэ гъат­хэпэм и 13 пщIондэ къызэщIеубыдэ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Хэха

УпщIэхэмрэ жэуапхэмрэ

2021-01-30

  • 1.Сыт хуэдэ гуэныхь цIыхум япэ дыдэу илэжьар?
    Япэ дыдэу дунейм гуэ­ныхьу щалэжьар пагэныращ. Iиблис зигъэпагэри, Алыхьым и жыIэм ебэ­къуащ. Ар Iэдэм епэгэкIри, щхьэщэ хуищIын идатэкъым.
  • 2. Къемэт махуэм япэ дыдэу жэуап щIэтхьынур сыт?
    Къемэт махуэм япэ дыдэу зыщIэупщIэнур нэмэзыращ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Хэха

2021-01-30

Мэздэгу адыгэхэм я мэжджытыр — Иналхьэблэ дэтыр. Ставрополь щIыналъэ, Курской район.

Зыхыхьэхэр: Хэха

Мазаем (февралым) и нэмэз щIыгъуэхэр

2021-01-30

Зыхыхьэхэр: Хэха

Теплъэгъуэ

2021-01-30

Гуэл щхъуантIэр — щIымахуэм.
Сурэтыр Къарей Элинэ трихащ.

Зыхыхьэхэр: Хэха