ФИФI ФЫМЫГЪЭПУД, ФИ IЕЙ ФЫМЫГЪЭПЩКIУ

АДЫГЭ ПСАЛЪЭ

Сентябрь, 2018

«Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и пащхьэм щиIэ фIыщIэхэм папщIэ» орденыр Къаншыкъуей Р. Хь. етыным и IуэхукIэ Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и Iэтащхьэм и Указ

2018-09-11

  • КъытщIэхъуэ щIэблэр егъэджэнымрэ гъэсэнымрэ ­хуищIа хэлъхьэныгъэшхуэм папщIэ «Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и пащхьэм щиIэ фIыщIэхэм папщIэ» орденыр Къаншыкъуей Риммэ Хьэмид и пхъум етын.
  •          Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм
  •          и Iэтащхьэ                                       КIУЭКIУЭ Юрий
  • Налшык къалэ
  • 2018 гъэм фокIадэм и 10-м
  • №133-УГ
  • Къаншыкъуей Риммэ Хьэмид и пхъур КъБАССР-м щыщ Старэ Урыху къуажэм (иджыпсту Хьэтуейщ) 1938 гъэм къыщалъхуащ.
  • КъБКъУ-м щыщIэса лъэхъэнэм студент отрядым хэту тIэунейрэ щIыщIэхэм щыIащ. 1961 гъэм Нарткъалэ дэт курыт еджапIэ №3-м инджылызыбзэмкIэ егъэджакIуэу лэжьэн щыщIидзащ. 1978 гъэм щегъэжьауэ 2001 гъэм ­пенсэм кIуэху Нарткъалэ дэт лицей №1-м инджылызыбзэмкIэ и егъэджакIуэу щытащ. Абы зэхилъхьащ хамэ къэ­ра­лыбзэ егъэджынымкIэ къэрал псом щызэлъащIыса методикэр.
  • «СССР-м и цIыхубэ егъэджакIуэ», «РСФСР-м цIы­хубэм щIэныгъэ егъэгъуэтынымкIэ и отличник» цIэхэр къыфIащащ. ГуащIэдэкI Бэракъ Плъыжь орденыр, ­КъБР-м и ЩIыхь тхылъыр, «ЩIыщIэхэмрэ ябгынэжа щIы­хэмрэ къэ­зыIэтыжахэм зэращыщым папщIэ», «ГуащIэдэкI щIыхь», «Псэемыблэж лэжьыгъэм папщIэ», «В.И. Лениныр къы­зэралъхурэ илъэси 100 зэрырикъум и щIыхькIэ» медал- хэр, «СССР-м егъэджэныгъэмкIэ и ­отличник» бгъэхэIу дамыгъэр къратащ.
  • СССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и депутату, щIыпIэ уна­фэр зезыгъакIуэ органхэм я депутату щытащ. Къаншыкъуей Р. Хь. и цIэр иратхащ «Къэбэрдей-Балъкъэрым и Гуа­щIэдэкI щIыхь» республикэ щIыхь пхъэбгъум.

Зыхыхьэхэр: Хэха

Къэбэрдей-Балъкъэрым и Iэтащхьэр егъэджэныгъэмкIэ IэнатIэм и ветеран Къаншыкъуей Риммэ илъэс 80 зэрырикъуамкIэ ехъуэхъуащ

2018-09-11

  • Нобэ илъэс 80 щрикъу юбилей махуэр егъэлъапIэ егъэджэныгъэмкIэ IэнатIэм и ветеран, СССР-м и цIыхубэ егъэджакIуэ Къаншыкъуей Риммэ.

  • Риммэ Хьэмид и пхъум илъэс 50 лэжьыгъэ гъуэгуанэ кърихьэкIащ, абы щыщу илъэс 33-кIэ Аруан районым хыхьэ  Нарткъалэ  дэт  курыт  еджапIэ  №1-м  щылэжьащ, нэгъуэщI къэралыбзэ егъэджынымкIэ абы зэхилъхьа методикэр къэрал псом къыщалъытащ. Къаншы къуей Риммэ ди республикэм и цIыхухэм ящыщу игъэсар щIэблэ зыбжанэ мэхъу, абы иджырей егъэджа­кIуэхэр доплъей.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Хэха

Мы махуэхэм

2018-09-11

  • ФокIадэм и 11,
  • гъубж
  • Фадэ емыфэным и Урысейпсо махуэщ
  • Урысей Федерацэм Iэ­щэкIэ ЗэщIэузэда и Къарухэм гъэсэныгъэ лэжьыгъэмкIэ я IэщIагъэлIхэм я махуэщ
  • ХьиджрэмкIэ илъэ­сыщIэр къыщихьэ махуэщ
  • Аргентинэм щагъэлъапIэ егъэджакIуэм и махуэр
  • 1812 гъэм Аляскэм япэу итIысхьащ урыс лъэпкъым щыщ гупхэр — Форт Росс зыфIаща щIыналъэр къэу­нэ­хуащ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Хэха

«Адыгэ псалъэр» адыгэ унагъуэ псоми илъын хуэдэу

2018-09-11

  • ПщIэ зыхуэтщI ди щIэджыкIакIуэхэ!
  • ФокIадэм и 1-м щIидзауэ КъБР-м Пощт зэпыщIэныгъэхэмкIэ и ­управленэм ирегъэкIуэкI 2019 гъэм и япэ илъэс ныкъуэм къы­фIэ­ры­хьэну газетхэм, журналхэм Iэ трегъэдзэным теухуа лэжьыгъэр.
  • Газетхэм ящыщу «Адыгэ псалъэм» и закъуэщ Къэбэрдей-Балъ­къэрым ди анэдэлъхубзэкIэ къыщыдэкIыр. ДызэригугъэмкIи, ар яIэ­рыхьэн хуейщ дэтхэнэ зы адыгэ унагъуэми.
  • ГъэщIэгъуэн куэд къивгъуэтэнущ ди газетым и къыдэкIыгъуэ- хэм — политикэ, экономикэ, щэнхабзэ, гъуазджэ, спорт хъыбары-щIэхэр, ди тхыдэм, ди хабзэ-бзыпхъэхэм ятеухуа тхыгъэхэр, нэ­гъуэщI куэди.
  • Газетым Iэ щытевдзэ хъунущ КъБР-м и пощт IуэхущIапIэхэм.
  • «Адыгэ псалъэм» и Iэ тедзапщIэр илъэс ныкъуэм сом 612-рэ кIэ­пIей­кIэ 78-рэ хъууэ аращ.
  • Ди индексыр 51531

Зыхыхьэхэр: Хэха

Индыл-Тэн кIэнауэм и тхыдэр

2018-09-11

  • 1952 гъэм СССР-м «Волго-Донской канал» зыфIаща кIэнауэр къыщызэIуахауэ щытащ, Лениным и цIэр зэрихьэу. Абы зэпи­щIэрт Сталинград къалэр зыIус Индылрэ (Волгэ) Калач зыIус Тэнрэ (Дон).
  • Каналым километри 101-рэ и кIыхьагъщ, метри ­3,5-м щIигъу и куууагъщ, псыIу­дзэ 13 егъэлажьэ. Абы и щIыIум щызокIуэф тонн 7000 зи хьэлъагъ ­кхъухь хьэ­лъэзешэхэр. 2009 гъэм кIэнауэм щызэпрашащ тонн­ 13200000-рэ. Нобэ а бжы­гъэр нэсащ тонн 16500000-м.
  • ИтIани куэд щыгъуазэкъым Индыл-Тэн кIэнауэш­хуэм и тхыдэр XVI лIэщIыгъуэм нэс зэрыIэбэжым. А лъэхъэнэм Уэсмэн къэралыгъуэм бжьыпэ щызыIыгъхэм язт Каффэ къалэм и бейлербей Къасым-пэщэр.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Хэха

Темыркъан Юрий и илъэс

2018-09-11

Темыркъан Юрий Музыкэ театрым цIыхухэм щаIуощIэ. Налшык, 1981 гъэ

Зыхыхьэхэр: Хэха

АДЫГЭ лъагъуэжьхэмкIэ

2018-09-11

  • Хэгъэгухэр зэпащIэ
  • Ди газетым зэрытетащи, шыщхьэуIум и 9-м къыщегъэжьауэ и 23-м нэсыху ­Кавказ Ищхъэрэм щыIащ Кърым Республикэм и къалэ зэмылIэужьыгъуэхэм щылажьэ журналистхэу «Альманах. Образы мира. Адыги» хэзыгъэгъуазэ проектым телажьэ гупым хэтхэр.

 

Адыгэ «пщыIэм» кърегъэблагъэ Кавказ Ищхъэрэм и пашэр — Матовников Александр.

  • ЗекIуэр зэхишащ лъахэхутэ, тхыдэдж Осташкэ Андрей. Кавказым зэрыщыIа зэманым къриубыдэу, Кърымым щыщ журналистхэм зэщIагъэхьащ ди лъэпкъэ­гъу­хэр нэхъыбэу зэрыс щIыналъэхэу Адыгэ Республикэр, Къэрэшей-Шэрджэсыр, Къэ­бэрдей-Балъкъэрыр, Краснодар, Ставрополь крайхэм хыхьэ къуажэхэр.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Хэха

Мэздэгу къалэм и къэунэхукIар

2018-09-11

  • Тхыдэджхэм къахэкIынкIэ хъунущ Мэздэгу къалэр къэунэхунымкIэ щхьэусыгъуэу увар 1759 гъэм къэ­-хъуа Iуэхугъуэр арауэ тезыгъэчыныхьхэр.

  • ЗэрызэкIэлъыкIуам хуэдэу къэтIуэтэжынщи, дэ жытIэну дызыхуейр мыращ. XVIII лIэщIыгъуэм и етIуанэ Iыхьэр екIуэкIырт. Къэбэрдей ЦIыкIу (Джылъахъстэней) щIыналъэм щыпсэу пщыхэм ящыщ зыр, Къаншокъуэ (Кончокин) Кургъуокъуэ, Дагъыстэным и ищхъэрэ лъэ­ныкъуэмкIэ щыIэ Кизляр быдапIэм кIуэри, абы зыщригъэумэхъащ («умэхъын» — крещение), чыристан диным зэрихьам щыхьэт иритехъуэу.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Тхыдэ, Хэха

Мэздэгу адыгэхэр

2018-09-11

  • Мэздэгу адыгэхэр щIыналъитIым, Осетие Ищхъэрэ — Аланиемрэ Ставрополь краймрэ, щопсэу, ику иту къатщтэмэ, я бжыгъэкIэ щызэхуэдэу. Псори зэрыхъур мини 6-м нэблагъэщ.
  • 2018 гъэм ирагъэкIуэкIа щIэпщытыкIыныгъэхэм къызэрагъэлъэгъуамкIэ, Мэздэгу къалэ цIыху 41728-рэ щопсэу. Ди лъэпкъэгъуу ­абы дэсыр зэрыхъур 1280-м тIэкIу щIигъущ, ­нэгъуэщIу жытIэмэ, щыпсэухэм я проценти ­3,3-щ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Хэха

Къарэнашэ Залинэ: НэгъуэщI IэщIагъэ сиIэну си нэгу къысхущIэгъэхьакъым

2018-09-11

  • Зыпэрыт IэнатIэм щыхэлъын ­хуей жэуа­плыныгъэр нэсу зыхэзыщIэ, дохутыр IэщIагъэр хуэфащэ дыдэу къыхэзыха бзылъхугъэ зэкIужщ Бахъсэн район сымаджэщым неврологиемкIэ и къудамэм и унафэщI Къа­рэнашэ Залинэ. Зеикъуэ дэт курыт школ №3-р къиух­ри, 1995 гъэм ар щIэтIысхьащ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым и медицинэ факультетым. ИужькIэ и щIэныгъэм щыхигъахъуэу интернатурэр щрихьэкIащ Республикэ клиникэ сымаджэщым, ординатурэр — Урысей къэрал медицинэ университетым. Лэжьэн ­щы­щIидзащ Налшык къалэ дэт, Медицинэ чэнджэщ щрат поликлиникэм, адэкIэ Бахъсэн район сымаджэщым и неврологие къу­дамэм уващ, 2009 гъэ лъандэрэ а IэнатIэм и унафэщIщ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Хэха

Хэгъэрейхэр хагъэзыхь

2018-09-11

  • «Волгарь» (Астрахань) — «Спартак-Налшык» (Налшык) — 2:2 (0:0). Астрахань. «Центральный» стадион. ФокIадэм и 9-м. ЦIыху 200 еплъащ.
  • Судьяхэр Дорошенкэ ­(Ейск), Образкэ (Ставро­поль), Шипков (Белоре- ченск).
  • «Волгарь»: Саганович, Локтионов, Кокоев (Пугачёв, 63), Павлишин, Зенин (Запрягаев, 60), Лесников, Столбовой, Журавлёв, Алексеев (Вербин, 71), Степанов, Погосов.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Хэха

Багъ Алий и текIуэныгъэ дахэ

2018-09-11

  • Щэбэт кIуам Краснодар щекIуэкIащ хабзэ пыу­хыкIа зимыIэ зэзауэхэмкIэ АСВ-89 зэпеуэм хыхьэ зэIущIэ. Зи хьэлъагъыр нэхъ псынщIэ дыдэхэм я деж «дыщэ бгырыпхыр» абы къыщихьащ ди лъахэгъу Багъ Алий.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Хъыбар гуапэ

ЩIэблэм я къэкIуэнум толажьэ

2018-09-11

  • ЩIэблэ узыншэ ди­Iэным толажьэ Псыгуэнсу къуажэм дэт спорт Iуэ­хущIапIэм и гъэса­кIуэ­хэр.
  • БоксымкIэ тренер ­Къудей Токъан дызэрыщи­гъэ­гъуэзамкIэ, къуа­жэ щIалэгъуалэм гъэсэныгъэ тэмэм ябгъэ­дэлъ­­хьэнымрэ абы­­хэм я узыншагъэр егъэ­фIэ­кIуэнымрэщ я къа­лэн нэхъыщхьэр. Са­бий­хэм я гъэмахуэ зы­гъэп­сэ­хугъуэр купщIафIэу ирагъэкIуэкIыным тренерхэм я зэфIэкI псори ирахьэлIащ.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Хэха

Испы унэхэм я дуней щэху

2018-09-11

  • Котляровхэ Мариерэ Викторрэ я тхылъ тедзапIэм иджыб­лагъэ къыщыдэкIащ «Таинственный мир дольменов» зыфIаща тхылъ гъэщIэгъуэн. Котляров Виктор и IэдакъэщIэкIым и фIэщыгъэм и лъабжьэм кIэщIэт «Кавказ Ищхъэрэм щэху нэхъыбэ зыхъумэ и щIыпIэхэм ящыщу къалъытэм теухуа тхыдэ-мистикэ лэжьыгъэ» псалъэхэм наIуэ пщащI IэдакъэщIэкIыр зытеухуар.

Псоми еджэн…

Зыхыхьэхэр: Хэха